حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین یداللهی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اهمیت وحدت اسلامی اظهار کرد: وحدت اسلامی از نیازهای بنیادین امت اسلامی در جهان معاصر است؛ ضرورتی که قرآن کریم، سیره پیامبر اکرم(ص) و تعالیم اهل‌بیت(ع) بر آن تأکید کرده‌اند. این وحدت به معنای یکسان‌سازی مذاهب یا چشم‌پوشی از باورهای هر مذهب نیست، بلکه به معنای حفظ هویت مذهبی در کنار پایبندی به مشترکات اسلام، رعایت کرامت مسلمانان و همکاری در مصالح عمومی امت است.

وی ادامه داد: قرآن کریم می‌فرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا». بر این اساس، وحدت باید از سطح شعار فراتر رود و به فرهنگ پایدار گفت‌وگو، همکاری و اخلاق اجتماعی تبدیل شود.

این پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به مهم‌ترین موانع تحقق وحدت اسلامی، بیان کرد: مهم‌ترین مانع وحدت اسلامی، تبدیل اختلافات طبیعی علمی، اعتقادی و تاریخی به نزاع‌های هویتی و اجتماعی است. مذاهب اسلامی در برخی مسائل کلامی، فقهی و تاریخی دیدگاه‌های متفاوتی دارند؛ اما مشکل زمانی پدید می‌آید که این تفاوت‌ها به تعصب، تکفیر، توهین، خشونت و حذف اجتماعی دیگری منجر شود. قرآن کریم در این باره هشدار می‌دهد: «وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ».

یداللهی ادامه داد: از دیگر موانع مهم، جهل نسبت به باورها و دیدگاه‌های مذاهب دیگر است. هنگامی که شناخت پیروان مذاهب از یکدیگر بر پایه شایعه، نقل‌های غیرمستند یا تصویرسازی‌های مغرضانه شکل گیرد، سوءتفاهم و بدبینی افزایش می‌یابد.

وی با اشاره به نقش تعصب قومی و مذهبی، توهین به مقدسات، تکفیر و بهره‌برداری سیاسی از اختلافات در ایجاد شکاف میان مسلمانان، تصریح کرد: تقدم هویت‌های فرقه‌ای بر هویت اسلامی و فعالیت رسانه‌های تحریک‌آمیز نیز این شکاف را عمیق‌تر می‌کند و راه عبور از این موانع، تقویت شناخت متقابل، آموزش صحیح تاریخ و عقاید مذاهب، گسترش گفت‌وگوی علمی و رعایت اخلاق در اختلاف است. قرآن کریم می‌فرماید: «وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ».

گفت‌وگوی محترمانه به معنای کنار گذاشتن مبانی تشیع نیست

این پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با بیان اینکه از دیدگاه شیعه، گفت‌وگوی محترمانه به معنای کنار گذاشتن مبانی تشیع نیست، اظهار کرد: دیدگاه مذهبی باید با استدلال، انصاف و ادب بیان شود و در عین اختلاف، کرامت طرف مقابل حفظ شود. در روایتی از امام صادق‌(ع) آمده است که شیعیان باید با راست‌گویی، امانت‌داری، حسن معاشرت، عیادت بیماران و حضور در تشییع جنازۀ دیگر مسلمانان، مایۀ زینت اهل‌بیت‌(ع) باشند: «کُونُوا لِمَنْ انْقَطَعْتُمْ إِلَیْهِ زَیْنًا، وَلَا تَکُونُوا عَلَیْهِ شَیْنًا، صَلُّوا فِی عَشَائِرِهِمْ، وَعُودُوا مَرْضَاهُمْ، وَاشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ».

یداللهی افزود: این روایت نشان می‌دهد که وحدت و همزیستی اسلامی، تنها مسئله‌ای نظری نیست؛ بلکه در اخلاق اجتماعی، حسن معاشرت و رعایت حرمت دیگر مسلمانان تحقق می‌یابد. همچنین قرآن حتی در برابر مخالفان بر رعایت عدالت تأکید می‌کند: «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَی أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا».

وی با اشاره به چگونگی فراتر رفتن وحدت اسلامی و تبدیل به همکاری و ارتباط واقعی میان پیروان مذاهب، گفت: وحدت زمانی پایدار می‌شود که از سخنرانی و همایش فراتر رود و به برنامه، رابطه و رفتار اجتماعی تبدیل شود. قرآن کریم مسلمانان را به همکاری در امور خیر فرا می‌خواند: «وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ». بر اساس این آیه، مسلمانان می‌توانند با وجود اختلافات اعتقادی و فقهی، در زمینه‌هایی مانند کمک به نیازمندان، فقرزدایی، امدادرسانی، آموزش، سلامت، فعالیت‌های علمی و فرهنگی، دفاع از کرامت انسانی، مقابله با اسلام‌هراسی و حمایت از مظلومان همکاری کنند.

یداللهی ادامه داد: پیامبر اکرم‌(ص) جامعۀ ایمانی را به بنایی استوار تشبیه کرده‌اند: «إنّ الْمُؤْمِنَ لِلْمُؤْمِنِ کَالْبُنْیَانِ، یَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا». بنابراین، وحدت به معنای حل‌کردن همۀ اختلافات نیست؛ بلکه به معنای همکاری در امور مشترک و مدیریت اختلافات در چارچوب اخلاق و گفت‌وگوست.

حفظ تفاوت‌های مذهبی در کنار تأکید بر مشترکات

وی با اشاره به تنوع فرهنگی و مذهبی در جهان اسلام، تصریح کرد: وحدت اسلامی بدون پذیرش تفاوت‌ها امکان‌پذیر نیست. هر مذهب می‌تواند مبانی اعتقادی و فقهی خود را حفظ کند و در عین حال با پیروان دیگر مذاهب رابطه‌ای محترمانه و برادرانه داشته باشد. قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ». قرآن همچنین تفاوت‌های انسانی را زمینه‌ای برای شناخت متقابل می‌داند: «وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ».

این پژوهشگر با اشاره به مهم‌ترین مشترکات مسلمانان اظهار کرد: از مهم‌ترین مشترکات مسلمانان می‌توان به توحید، نبوت پیامبر اکرم‌(ص)، قرآن کریم، قبله، نماز، روزه، حج، زکات و ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی اسلام اشاره کرد. این مشترکات می‌تواند پایۀ شکل‌گیری هویت مشترک اسلامی باشد. تأکید بر مشترکات، به معنای نادیده‌گرفتن اختلافات نیست. اختلافات علمی و اعتقادی باید در محیط‌های تخصصی، با استدلال، انصاف و ادب بررسی شود؛ آنچه باید کنار گذاشته شود، دشمنی، توهین و نفرت ناشی از اختلاف است.

وی ادامه داد: این سخن، مبنایی مهم برای رعایت کرامت انسانی، عدالت و احترام متقابل فراهم می‌کند. بر این اساس، راه درست آن است که «عقیده حفظ شود و برادری نیز حفظ گردد» و «در مشترکات همکاری شود و دربارۀ اختلافات، گفت‌وگوی علمی و محترمانه صورت گیرد».

این پژوهشگر با اشاره به نقش فضای مجازی و رسانه‌ها در تقویت یا تضعیف وحدت اسلامی، اظهار کرد: رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند زمینۀ آشنایی، گفت‌وگو و همگرایی مسلمانان را فراهم کنند؛ اما در صورت انتشار اخبار جعلی، مطالب تقطیع‌شده و محتوای توهین‌آمیز، به ابزار گسترش اختلاف تبدیل می‌شوند.

یداللهی افزود: قرآن همچنین از تمسخر، عیب‌جویی و بدگمانی نهی می‌کند: «لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ» و «اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ». بر پایۀ این آموزه‌ها، استفاده وحدت‌آفرین از رسانه نیازمند راستی‌آزمایی اخبار، پرهیز از بازنشر محتوای بی‌منبع و تحریک‌آمیز، خودداری از تعمیم رفتار افراد به یک مذهب، معرفی عالمان و شخصیت‌های وحدت‌گرا و تولید محتوای مشترک درباره قرآن و سیره پیامبر(ص) و جایگزین‌کردن گفت‌وگوهای علمی و منصفانه به‌جای مناظره‌های تخریبی است.

وحدت، ضامن امنیت و اقتدار کشور است

این پژوهشگر با بیان اینکه وحدت اسلامی نه به معنای یکسان‌سازی مذاهب، بلکه به معنای همزیستی برادرانه و همکاری در مشترکات است، ادامه داد: مانع اصلی، تبدیل اختلافات علمی به کینه‌های اجتماعی است؛ بنابراین باید اختلاف را پذیرفت اما دشمنی را طرد کرد. امروز و در شرایط خطیر ایران، این آموزه بیش از هر زمان دیگری معنای عینی یافته است. جامعۀ ایران پس از پشت‌سر گذاشتن دوران دشوار جنگ، حوادث سخت و تقدیم شهیدان والامقام از میان رهبران، به‌ویژه «شهید حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای»، و آحاد هم‌وطنان، بیش از پیش نیازمند «حفظ اتحاد»، «همبستگی ملی» و «انسجام کلمه» است.

وی ادامه داد: این تجربیات تاریخی نشان داد که گذر از بحران‌ها و صیانت از تمامیت و امنیت کشور، جز در سایه پیوند استوار میان همه اقوام، مذاهب و گروه‌های اجتماعی میسر نمی‌شود. این وحدت، ضامن امنیت و اقتدار کشور است و هفتۀ وحدت را از مناسبتی تقویمی به فرهنگ پایدار گفت‌وگو و همدلی تبدیل می‌کند.

انتهای پیام