به گزارش ایسنا، سهاب محبعلی فعال فرهنگی و برگزار کننده نشست «جاعلان علیه کتاب: نشست تخصصی بررسی چالش های قاچاق جعل کپی کاری و فروش غیر مجاز کتاب» که با حضور ناشران، نماینده تشکلها و انجمنهای نشر و کسب و کارهای اینترنتی عصر روز سهشنبه - ۳ شهریور - در خانه هنر «نیماژ» برگزار شد، گفت: بحث کتابسازی، قاچاق کتاب و جعل کتاب بحثهای مستقل از یکدیگر هستند و هر کدام از واژهها معنای جداگانهای دارد؛ زمانی به بساطیهای کنار خیابان قاچاقچی کتاب میگفتیم؛ در حالی که عملاً کتابسازی صورت میگرفت و بعد این موضوع از کتابسازی فراتر رفت و کتابها عملاً جعل شدند. یعنی کتابهای ناشران را بدون هزینههایی که ناشران مثلا حق تألیف، حروفچینی و طرح جلد، دارند، منتشر کرده و با تخفیف بیشتر عرضه کردند.
سپس علی محمدپور - فعال نشر دیجیتال - با اشاره به عرضه کتابهای کپی در بستر آنلاین (برخط) و بستر آفلاین (غیر برخط) گفت: نوع برخورد با هر یک از آنها متفاوت است و هر یک مختصات خود را دارد. هر ناشر شاید ۲۰ درصد کتابهایش سودآور و بیش از ۴۰ درصد ضررده باشد. برخورد با شخصی که کتابهای پرفروش ناشر را جعل و با تغیر کلمهای مثلاً از «است» به «میباشد» به صورت افست چاپ کرده و در زنجیره توزیع کتاب پخش کنند، آن هم با مجوز نشر، مسیر قانونی پیچیده و طولانی دارد.
او افزود: اینکه ناشر بتواند در بازار دوام بیاورد و حوزه فرهنگ نحیفتر نشود، نیازمند همکاری پلتفرمها و ناشران است و این همکاری باید قوت بگیرد. ناشران و پلتفرم ها همیشه دعوا داشتند و ما نیازمند بحث و گفتوگوی بیشتر برای رسیدن به یک راه حل مشترک هستیم. پیدا کردن جاعلان سخت نیست. مثلاً یکی از پلتفرم ها آزمایشگاه کتاب ایجاد کرده بود و کتابهایی را که تخفیف بیشتری داشتند، میخرید و آزمایش میکرد تا ببیند جعلی است یا نه؟ گاه با کتابهایی مواجه میشد که تشخیص جعلی بودن آن برای ناشر اصلی هم سخت بود. اگر کتاب جعلی بود به فروشنده تذکر داده و بعد از چند تذکر آن کاربر را مسدود میکرد. اگر بتوان این دغدغه را حل کرد، بخشی از مسائل حل خواهد شد.
عباس حسینی نیک - ناشر و رئیس هیئت مدیره انجمن فرهنگی ناشران کتاب دانشگاهی - نیز در سخنانی مروری بر دلایل عضو نشدن ایران در کنوانسیون برن و قانون حمایت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان در سال ۱۳۴۸ و بازنویسی این قانون در سال ۱۳۸۹، قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی داشت که او این قوانین را ضعیف و گاه در حد آییننامه خواند و تأکید کرد: قوانین ما به بیش از ۵۰ سال قبل باز میگردد و ما نیاز به قوانین جدید داریم و باید قانون جدید نوشته شود.
او با تأکید بر اینکه یکی از راههای پیشگیری از جرم رعایت قانون است، گفت: قوانین باید اصلاح و به روز شود. همچنین با مجازاتی مطابق با تخلف مواجه نیستم.
حسینینیک یادآور شد: حقوق مادی اثر در قانون ۱۳۴۸ به آثاری تعلق میگیرد که در ایران منتشر نشده باشند و اگر کتابی برای نخستین بار در خارج از ایران منتشر شود، حقوق مادی ندارد حتی اگر نویسنده ایرانی باشد. در واقع صلاحیت احزار حقوق مادی، صلاحیت سرزمینی فارغ از ملیت است و ما صلاحیت شخصی را هم پیشنهاد کردیم.
او در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه بخشی از مهمترین تخلفات را خود ناشران انجام میدهند، گفت: در نشرمان کتابی منتشر کرده بودیم که ترجمهاش سخت و زمانبر بود. با فاصله کمی از انتشار کتاب، ناشر دیگری همان کتاب را با تغییرات اندک و به نام شخص دیگری منتشر کرد. بعد از شکایت، ما متوجه شدیم، مترجمی به این نام نداریم و بعد خود ناشر اعتراف کرد که نام الکی بر روی کتاب گذاشته است.
این ناشر در ادامه درباره مسئله ترجمه کتابهای خارجی و قانون گفت که طبق قانون ۱۳۴۸ این کتابها جزو انفال محسوب میشوند و بنابراین هرکسی میتواند این کتابها را ترجمه کند.
زهره حسینزادگان - به نمایندگی از نشر ققنوس - با اشاره به فروش کتابهای پرفروش این نشر به صورت جعلی در پلتفرمها، گفت: به اتحادیه به عنوان مرجع صنفی اعتماد کنید و اتحادیه محلی است که میتواند کتابهای جعلی را از غیرجعلی تشخیص دهد.
او در سخنان خود درباره شکایت از پلتفرمها برای فروش کتابهای جعلی نیز یادآور شد: مسئله این است، تأمین دلیل برای اثبات فروش کتاب جعلی سخت است و باید در مقابل ضابط قضایی باز شود. راهحل ما این است که انحصار فروش کتابها را در اختیار نشر قرار دهید و یا کتابهای نشر ما در این پلتفرمها فروخته نشود.
در این بخش، فتحیزاده - نماینده پلتفرم دیجیکالا - یادآور شد: در این زمینه ما همکاریهایی داشتیم و تنها باری که پنل فروشنده را مسدود کردیم، برای تماس آقای حسینزادگان بود. راهحل ما این است که برای تشخیص کتابهای جعلی، کارگروهی با نمایندگانی از اتحادیه، ناشر و نمایندهای از دیجیکالا داشته باشیم تا کتابها را بررسی کنند و اگر کتاب جعلی باشد، پنل فروشنده را به کلی میبندیم و اتحادیه نیز مطلع میکنیم.
او یادآور شد: کسانی میتوانند در این پلتفرم کتاب بفروشند که مجوز نشر یا مجوز پخش کتاب دارند.
در ادامه بحثی درباره مجوز فروش شکل گرفت. میلاد محمدی - ناشر و بازرس اتحادیه - یادآور شد: از پلتفرمها درخواست داریم که نام فروشنده و جواز فروش یکی شود. اینکه جواز نشر داشته یا جواز پخش داشته باشند، به اتحادیه باز نمیگردد؛ زیرا همه ناشران و موزعان در اتحادیه تهران نیستند و خیلیها در شهرستان هستند و جوازی از اتحادیه نمیگیرند.
او خاطرنشان کرد: قاچاق کتاب، اژدهای هفتسر است؛ هر سر را که میزنی، سر دیگری در میآورد. تصمیم پلتفرمها برای بستن پنل تأثیرات مالی برایشان دارد.
محمدی با تأکید براین که جعل کتاب، آسیب گستردهای به فرهنگ میزند، خاطرنشان کرد: این پلتفرمها با نیت خوب و برای راهانداختن کسبو کار ایجاد شدهاند اما باید بستر را برای جاعلان و فروش کتابهای جعلی محیا نکنند تا فرهنگ بماند. فروش کتابهای کپی ضرر فرهنگی دارد و محیا کردن بستر فروش این کتابها، دلیل خون دل خوردن ناشران شده است.
علیرضا رضایی - مدیر بازار فرهنگی باسلام - نیز در این نشست، از همکاری نکردن ناشران با پلتفرمها و تأکیدی که ناشران بر بینیازی با همکاری پلتفرمها داشتند، گفت و یادآور شد: این پلتفرم بر اساس قوانین تجارت الکترونیک کار میکنند و هر فرد با کد ملی خود میتواند به عنوان فروشنده همکاری کند. ما در سال گذشته با اتحادیه ناشران و کتابفروشان مکاتبهای داشتیم و پیشنهاد دادیم پنلی داشته باشیم با نشان فروشگاه صنفی که امتیازاتی در جستوجو در پلتفرم و ... داشته باشند اما اقدام و همراهی صورت نگرفت. اگر در پلتفرمها حضور نداشته باشید، دیگری جای شما را پر میکند. در پلتفرم امکان اینکه کتاب را احزار کنیم و متوجه شویم اثر جعلی است، نداریم. کتاب را با مجوز و شابک میگذارند و مسئله احراز برای کتابهای جعلی، مسئله مهمی است.
در ادامه نشست، این مسئله با بحث و گفتوگو همراه شد و علیجعفریه - مدیر انتشارات ثالث - در سخنانی خطاب به نمایندگان پلتفرمها گفت: این قصهها را سالهاست که میشنویم و همچنان این کتابها در پلتفرمها به فروش میرود. بزرگترین وظیفه شما این است که کتاب سالم به دست مخاطب بدهید و حق ندارید کتاب قاچاق بفروشید. هرچند بهنظر میرسد، منافع شما یکی باشد. مگر امکان دارد کتاب با ۷۰ درصد تخفیف! بزرگترین جنایتی که میشود این است که مخاطب از کتاب زده میشود. مسئله مادی مهم است و هیچکدام حاضر نیستند از مسئله چشمپوشی کنند.
حسینینیک نیز با تأکید بر این که تخلفها بسیار زیاد است، تأکید کرد: ناشران حاضر نیستند از متخلفان شکایت کنند؛ چند ناشر باید وکیل بگیرند و شکایت کیفری کنند و دنبالش را بگیرند. اینها مسائلی است که در دنیا تجربه شده است. در کشورهای دیگر رعایت حقوق دیگران آموزش داده میشود اما در ایران چنین چیزی را نداریم و بخشی از تخلفات در دانشگاهها با کپی کتابها و کتابسازی شکل میگیرد. اگر تخلفی در پلتفرمها صورت میگیرد باید ناشران پیگیری کنند.
«شکایتنکردن ناشران» موضوعی بود که با بحث همراه شد و ناشران حاضر تأکید کردند قبلا این شکایتها انجام شده، اتحادیه ناشران و کتابفروشان وکیل گرفتهاند و حدود یک میلیون کتاب جعلی شناسایی شد اما این شکایتها راه به جایی نبرد.
بخش دیگری از نشست، به گفتوگو درباره حضور نداشتن ناشران در پلتفرمها گذشت و علی جعفریه دلیل حضور نداشتن خود را مشروعیت دادن به پلتفرمها و براعتشان از فروش کتابهای جعلی خواند. یا نماینده نشر دیگری تأکید کرد که ناشر حق دارد کتاب خود را در هرجایی نفروشد و انحصار فروش داشته باشد.
میلاد محمدی در این میان یادآور شد: در سالهای گذشته سایت وزارت ارشاد چندباری هک شده است؛ ما در اینجا باید یقه ارشاد را هم بگیریم. گاه ناشر کتاب خود را به دلیل شرایط، دیجیتال چاپ میکند که گاه کیفیت خوبی ندارد، اما جاعل کتاب را افست و با کیفیت بهتری چاپ میکند.
مهدی محسنی - معاون اقصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات و پژوهشگر - نیز در سخنانی گفت: ما مسئله جدی در تشخیص کتابهای کپی داریم و قیمت کتاب و میزان تخفیف، معیار کاملی نیست و حتی گاه کیفیت نیز معیار کاملی برای شناسایی نیست؛ زیرا گاه خود ناشران نیز نمیتوانند کتاب خود را تشخیص دهند. کتابهای مسئلهدار، حدود ۲ درصد است. پیدا کردن و اثبات تأمین دلیل برای جعلی بودنشان سخت است و باید دنبال کور کردن سرچشمه تولید و توزیع کتابهای جعلی بود و همکاریای با دولت و اتحادیه شکل بگیرد.
او سپس پیشنهاد برگزاری جشنواره ای برای نشر داد که بدون تصدیگری دولت بتوانند این مباحث را به صورت مستمر دنبال کنند.
انتهای پیام
