فرهاد پروانه در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در منابع تاریخی و کتب سیره، وقوع ولادت پیامبر اکرم(ص) در عامالفیل و در ماه ربیعالاول شهرت فراوانی دارد، اما درباره روز دقیق ولادت، اقوال متعددی نقل شده است.
وی افزود: در میان اهلسنت، ۱۲ ربیعالاول مشهورترین قول است و بسیاری از مورخان و عالمان این تاریخ را نقل کردهاند؛ از جمله ابنکثیر در «السیرة النبویة» ضمن طرح اقوال مختلف، روز دوازدهم را قول مشهور میداند. بنابراین تعبیر دقیق و علمی این است که بگوییم ۱۲ ربیعالاول بر اساس قول مشهور نزد اهلسنت، روز ولادت پیامبر اکرم(ص) است.
پروانه با اشاره به روایتی از صحیح مسلم درباره روز ولادت پیامبر(ص)، ادامه داد: نکتهای که از پشتوانه روایی استوارتری برخوردار است، دوشنبه بودن روز ولادت پیامبر اکرم(ص) است. در صحیح مسلم از ابوقتاده انصاری نقل شده است که از پیامبر(ص) درباره روزه روز دوشنبه سؤال شد و ایشان فرمودند: «فیهِ وُلِدتُ وَ فیهِ أُنزِلَ عَلَیَّ»؛ یعنی «در این روز متولد شدم و در همین روز بر من وحی نازل شد».
وی تصریح کرد: این روایت عدد روز ماه را مشخص نمیکند و نمیگوید این دوشنبه دقیقاً دوازدهم یا هفدهم ربیعالاول بوده است؛ بنابراین باید میان تثبیت روز هفته و تعیین عدد روز در ماه تفکیک قائل شد.
عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با تأکید بر اهمیت تفکیک منابع حدیثی، سیره و تاریخ گفت: برای مطالعه دقیق ولادت و سیره پیامبر اکرم(ص)، باید میان «جوامع حدیثی»، «کتب سیره» و «تواریخ عمومی» تمایز قائل شد. در میان منابع حدیثی، صحیح مسلم به دلیل نقل روایت ابوقتاده درباره ولادت پیامبر(ص) در روز دوشنبه، جایگاه ویژهای دارد.
پروانه افزود: در حوزه سیره نیز آثاری همچون «السیرة النبویة» ابنهشام که از مهمترین منابع حفظ و نقل گزارشهای ابناسحاق است، اطلاعات گستردهای درباره تبارشناسی، ولادت، دوران کودکی، بعثت و دیگر ادوار زندگی پیامبر(ص) ارائه میکنند.
وی با اشاره به آثار ابنکثیر اظهار کرد: ابنکثیر نیز در «البدایة و النهایة» و «السیرة النبویة» مجموعهای از آرای مورخان درباره تاریخ ولادت پیامبر(ص) را گردآوری کرده است. اهمیت این رویکرد در آن است که به نقل یک دیدگاه بسنده نکرده و گونهگونی و تعارض اقوال را نیز نشان داده است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: این مسئله برای پژوهشگران اهمیت روششناختی دارد؛ چراکه باید میان «قول مشهور»، «قول مستند» و «امر قطعی» تفاوت قائل شد و نمیتوان هر قول مشهور تاریخی را به عنوان یک واقعیت قطعی تلقی کرد.
۱۲ و ۱۷ ربیعالاول؛ دو پنجره برای بازخوانی یک حقیقت مشترک
پروانه با بیان اینکه نباید ۱۲ و ۱۷ ربیعالاول را در تقابل با یکدیگر قرار داد، گفت: ۱۲ ربیعالاول برای بخش بزرگی از اهلسنت و ۱۷ ربیعالاول در سنت امامیه جایگاه ویژهای دارد، اما هر دو تاریخ میتوانند فرصتی برای بازنمایی یکی از عمیقترین اشتراکات جهان اسلام، یعنی محبت و ارادت به پیامبر اکرم(ص) باشند.
وی ادامه داد: وقتی مسلمانان در بنیادهایی همچون اصل ولادت پیامبر اعظم(ص)، رسالت، توحید، قرآن و محبت به رسول خدا(ص) اشتراک دارند، اختلاف در محاسبه یک روز تاریخی نباید به عاملی برای ایجاد شکاف و تفرقه تبدیل شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان گفت: این فاصله پنجروزه را میتوان به جای نماد افتراق، به «پل وحدت» تبدیل کرد؛ فرصتی برای آنکه مسلمانان فارغ از سوگیریهای تاریخی، حول محور سیره نبوی به گفتوگو بنشینند و مفاهیمی همچون اخلاق، عدالت، کرامت انسانی، خانواده، مسئولیت اجتماعی و انسجام اسلامی را بازخوانی کنند.
روایت صحیح مسلم؛ تأکید بر پیوند ولادت و وحی
پروانه با اشاره دوباره به روایت صحیح مسلم اظهار کرد: در این روایت، پیامبر(ص) در پاسخ به پرسش درباره روزه دوشنبه، ولادت خود و نزول وحی را در کنار یکدیگر قرار میدهند. این نکته بسیار تأملبرانگیز است، اما باید از مفاد مستقیم روایت فراتر نرفت؛ این حدیث مستقیماً درباره جشن میلاد به معنای متأخر آن سخن نمیگوید، بلکه بر پیوند میان عبادت، شکرگزاری و نعمت ولادت تأکید دارد.
وی افزود: بنابراین اگر بخواهیم میلاد پیامبر(ص) را به شکلی عمیق و صحیح گرامی بداریم، باید در کنار برنامههای فرهنگی، به تجلی عملی سیره ایشان توجه کنیم؛ مطالعه قرآن، تمرین اخلاق، صدقه، کمک به نیازمندان و اصلاح روابط اجتماعی میتواند محبت به پیامبر(ص) را از یک ادعا به رفتار تبدیل کند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: امانتداری علمی نیز اقتضا میکند صادق باشیم؛ آنچه با استناد حدیثی معتبر در اختیار داریم، تأکید بر دوشنبه بودن روز ولادت است و درباره عدد دقیق روز در ماه ربیعالاول، اختلاف تاریخی وجود دارد.
سیره نبوی؛ پیوند اخلاق، معنویت و مدیریت جامعه
پروانه با بیان اینکه پیامبر اکرم(ص) در تاریخ اسلام همزمان در جایگاه پیامبر، معلم اخلاق، رهبر دینی، بنیانگذار جامعه اسلامی و مدیریتکننده یک تحول بزرگ اجتماعی و تمدنی قرار داشتند، افزود: این ابعاد را نمیتوان از یکدیگر جدا کرد؛ سیاست پیامبر(ص) از آموزههای اخلاقی ایشان جدا نبود و مدیریت اجتماعی ایشان نیز همواره در پیوند با معنویت و توحید قرار داشت.
وی جامعیت را یکی از برجستهترین ویژگیهای سیره نبوی دانست و گفت: پیامبر(ص) انسانی را تربیت کردند که در عین تسلیم در برابر حق، مسئولیتپذیری اجتماعی داشت و میان پیوند با خالق و دغدغهمندی نسبت به سرنوشت جامعه تعادلی بیبدیل برقرار میکرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان ادامه داد: از این منظر، مطالعه سیره نبوی صرفاً بازخوانی یک دوره تاریخی نیست، بلکه میتواند منبعی ارزشمند برای پاسخگویی به چالشهای اخلاقی و مسائل پیچیده اجتماعی امروز باشد.
رحمت و کرامت انسانی؛ از برجستهترین مؤلفههای سیره نبوی
پروانه با تأکید بر اینکه یکی از برجستهترین مؤلفههای سیره پیامبر(ص)، همنشینی رحمت با کرامت انسانی است، گفت: پیامبر اکرم(ص) در روابط اجتماعی نگاهی فراگیر داشتند و تعامل ایشان محدود به پیروان نبود، بلکه در مواجهه با گروههای مختلف اجتماعی، همواره بر اصول اخلاقی تأکید داشتند.
وی با اشاره به آیه «وَما أَرْسَلْناکَ إِلّا رَحْمَةً لِلْعالَمینَ» اظهار کرد: قرآن کریم رسالت پیامبر(ص) را رحمتی برای جهانیان معرفی میکند و این تعبیر نشان میدهد که رسالت ایشان محدود به یک قوم، قبیله یا جغرافیای خاص نیست.
این استاد دانشگاه افزود: در جهان امروز که با جنگ، خشونت، نفرت، افراطگرایی و شکافهای اجتماعی مواجه است، معرفی صحیح پیامبر اسلام(ص) میتواند تصویری متفاوت از دین ارائه دهد؛ تصویری از اسلامی که جوهر اصلی آن رحمت است.
پروانه تصریح کرد: البته رحمت نبوی مفهومی صرفاً احساسی و انتزاعی نیست، بلکه با عدالت، مسئولیتپذیری، کرامت انسانی و اصلاح ساختارهای اجتماعی پیوند دارد. رحمت نبوی به معنای بیتفاوتی در برابر ظلم نیست، بلکه تلاشی هدفمند برای پیریزی جامعهای انسانی، اخلاقی و عادلانه است.
میلاد پیامبر(ص)؛ یکی از بزرگترین ظرفیتهای وحدتآفرین جهان اسلام
وی میلاد پیامبر اکرم(ص) را یکی از بزرگترین ظرفیتهای وحدتآفرین در جهان اسلام دانست و گفت: شیعه و اهلسنت اگرچه در برخی مباحث تاریخی، کلامی و فقهی دیدگاههای متفاوتی دارند، اما محبت به پیامبر(ص)، اعتقاد به قرآن و اصل رسالت اسلامی از مشترکات بنیادین مسلمانان است.
پروانه ادامه داد: وجود اختلاف در تاریخ دقیق ولادت میتواند یک درس روششناختی نیز برای ما داشته باشد؛ اینکه هر اختلاف علمی الزاماً نباید به اختلاف اجتماعی تبدیل شود.
وی افزود: اگر ۱۲ ربیعالاول برای بخشی از مسلمانان یادآور میلاد پیامبر(ص) است و ۱۷ ربیعالاول در سنت شیعی جایگاهی ویژه دارد، میتوان به جای تقابل، از این فاصله زمانی برای گفتوگو و بازخوانی مشترک سیره پیامبر(ص) استفاده کرد تا این ایام به نماد همگرایی امت اسلامی تبدیل شود.
بازگشت به اخلاق نبوی؛ پیام اصلی میلاد پیامبر(ص)
عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با بیان اینکه پیام کلیدی میلاد پیامبر(ص) را باید در بازگشت به اخلاق نبوی جستوجو کرد، گفت: قرآن کریم با تأکید بر آیه «وَإِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ» نشان میدهد که اخلاق متعالی یکی از محورهای اساسی شخصیت پیامبر(ص) است.
پروانه خاطرنشان کرد: تقرب به حقیقت میلاد پیامبر(ص) در عصر حاضر، در گرو باززندهسازی ارزشهایی همچون عدالت، صداقت، کرامت انسانی و مسئولیتپذیری اجتماعی در زندگی روزمره است و در نهایت معنای واقعی میلاد زمانی تحقق پیدا میکند که این مناسبت تقویمی به الگویی رفتاری و تحولی در سبک زندگی تبدیل شود.
وی با طرح این پرسش که «ما دقیقاً کدام ویژگیهای پیامبر اکرم(ص) را دوست داریم و چه میزان از آن را در زندگی خود جاری ساختهایم؟» گفت: اگر ادعای محبت به پیامبر(ص) داریم، باید در مسیر کاهش دروغ و افزایش صداقت گام برداریم؛ اگر عاشق ایشان هستیم، باید نسبت به رنج محرومان حساستر باشیم و اگر پیمان دوستی با ایشان را پذیرفتهایم، باید در خانواده مهربانتر، در جامعه مسئولیتپذیرتر و در مواجهه با اختلافات، عاقلانهتر و منطقیتر رفتار کنیم.
وی تأکید کرد: میلاد پیامبر(ص) صرفاً یادآوری واقعهای در دل تاریخ نیست، بلکه بازخوانی این حقیقت است که خداوند برای هدایت بشریت پیامبری را مبعوث کرد که قرآن او را «رحمةً للعالمین» نامیده است. اگر بتوانیم از این مناسبت انسانی صادقتر، مهربانتر، عادلتر، مسئولیتپذیرتر و وحدتگرا بسازیم، آنگاه حقیقتاً میلاد پیامبر اکرم(ص) را در زندگی خود تجربه و جشن گرفتهایم.
انتهای پیام
