وقتی نوجوان احساس کند دیده نمیشود، حرفهایش شنیده نمیشود یا آنگونه که هست مورد پذیرش قرار نمیگیرد، ممکن است آرامآرام از دیگران فاصله بگیرد. مقایسه شدن، قلدری و طرد در مدرسه، فشار خانواده، کمالگرایی، شکستهای عاطفی و تجربه رویدادهای آسیبزا نیز میتواند این احساس را عمیقتر کند و در برخی موارد زمینه را برای بروز افسردگی فراهم آورد.
از سوی دیگر، فضای مجازی را نمیتوان به تنهایی عامل تنهایی نوجوانان دانست، این فضا گاهی خود پناهگاهی برای یافتن دوست و دریافت حمایت است و گاهی با ایجاد مقایسههای اجتماعی، احساس ناکافی بودن و ناکامی را تشدید میکند. نوجوان ممکن است زندگی واقعی خود را با تصویری انتخابشده از زندگی دیگران مقایسه کند و از فاصله میان آنچه هست و آنچه میبیند احساس شکست و تنهایی کند.
در چنین شرایطی، شاید بیش از هر چیز لازم باشد به جای قضاوت، نصیحت و سرزنش، به نوجوان گوش دهیم و برای او رابطهای امن و قابل اعتماد بسازیم، چراکه گاهی پشت سکوت، پرخاشگری یا کنارهگیری یک نوجوان، احساسی پنهان است که تنها یک جمله ساده میتواند آن را آشکار کند «من را ببین، صدایم را بشنو و همانگونه که هستم، بپذیر.»
یک روانشناس در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه تنهایی لزوماً به معنای تنها بودن از نظر فیزیکی نیست، گفت: ممکن است فردی در میان یک جمع حضور داشته باشد اما احساس تنهایی کند، تنهایی زمانی است که فرد در درون خود احساس کند هیچکس او را درک نمیکند، نمیبیند، نمیشنود و دوست ندارد و زمانی که نوجوان چنین احساسی داشته باشد که «من برای کسی مهم نیستم»، نام این احساس را تنهایی میگذاریم.
رحیم بدری با اشاره به عوامل مؤثر در شکلگیری احساس تنهایی در نوجوانان، گفت: برای بررسی این موضوع باید ببینیم چه عاملی باعث شده است نوجوانان احساس تنهایی کنند. یکی از عوامل، خود دوره نوجوانی است، چراکه هر دورهای از زندگی ویژگیهای خاص خود را دارد.
چی افزود: در دوره نوجوانی بدن فرد تغییر میکند، نوجوان نسبت به صورت خود حساس میشود، دختر و پسر علائم بلوغ را احساس میکنند، صدا تغییر میکند و در روان نیز یکسری تغییرات به وجود میآید. از نظر اجتماعی نیز ارتباطات اجتماعی فرد دچار تغییر میشود.
وی بیان کرد: نوجوان در این دوره در مرحله گذار قرار دارد و با نوعی عدم ثبات و نگرانی مواجه است و همین شرایط، اقتضای احساس تنهایی را در این دوره افزایش میدهد.
خانواده میتواند احساس تنهایی نوجوان را تشدید کند
بدری عامل دوم را خانواده دانست و گفت: متأسفانه آگاهی اغلب افراد درباره دوره نوجوانی و نحوه تعامل با نوجوان کافی نیست و مهارت زیادی در این زمینه نداریم، چراکه نوجوانی به شکل امروزی پدیدهای نسبتاً جدید است و در گذشته این شرایط به این شکل وجود نداشت، روابطی که در خانواده با نوجوان داریم میتواند احساس تنهایی را در او تشدید کرده و حتی باعث به وجود آمدن آن شود.
این روانشناس خاطرنشان کرد: در یک خانواده، اگر والدین بیشتر نصیحتکننده، منتقد و سرزنشگر باشند و احساس دوست داشتن، تعلق، محبت و امنیت را در نوجوان ایجاد نکنند، احساس تنهایی در نوجوان تشدید میشود.
قلدری و طرد شدن، عامل احساس تنهایی در مدرسه
وی با بیان اینکه دوستان نیز یکی از عوامل مهم در احساس تنهایی نوجوانان هستند، گفت: مدرسه و همکلاسیها و دوستان نیز در این زمینه نقش دارند. هر زمان که نوجوانان در مدرسه با دیگران مقایسه شوند، تحت تأثیر قلدری قرار بگیرند یا طرد شوند، احساس تنهایی در آنها شکل میگیرد و این احساس میتواند از زورگویی دیگر بچهها به وجود بیاید، تنهایی تعداد رابطه نیست، بلکه کیفیت رابطه است.
این روانشناس با اشاره به نقش روابط عاطفی در احساس تنهایی، گفت: روابط عاطفی یک حس زنانه است و به همین دلیل دختران بیشتر دچار آن میشوند.
فضای مجازی، علت تنهایی یا پناهگاهی برای جبران آن؟
بدری در ادامه درباره نقش اینترنت و فضای مجازی در احساس تنهایی نوجوانان اظهار کرد: برخی افراد فکر میکنند علت تنهایی نوجوانان اینترنت است، اما باید بدانیم که فضای مجازی و تنهایی رابطهای دوجانبه دارند. ممکن است یک نوجوان در فضای مجازی دوست خوبی داشته باشد و حمایت شود، اما از طرف دیگر ممکن است در فضای خانواده درک و همدلی دریافت نکند. وقتی نوجوان در دنیای واقعی درک، همدلی، همراهی و محبت را دریافت نکند، به سمت فضای مجازی میرود.
این روانشناس تأکید کرد: نباید فکر کنیم که اینترنت آمده و کودکان تنها شدهاند، در حالی که ممکن است والدین رفتار درست با نوجوان را بلد نباشند، فضای مجازی میتواند مثبت باشد و میتواند منفی باشد.
وی با تأکید بر اینکه نوجوانان باید به مسئله مقایسه اجتماعی با دیگران توجه کنند، گفت: کسانی که زندگی خود را در فضای مجازی عرضه میکنند، تنها یک قسمت انتخابشده از زندگی خود را در فضای مجازی نشان میدهند، اما نوجوان ممکن است همه زندگی خود را با همان قسمتی از زندگی فرد دیگر که او در فضای مجازی نشان میدهد مقایسه کند و در نتیجه غمگین شده و احساس تنهایی و ناکامی کند.
توصیههایی برای کاهش احساس تنهایی نوجوانان
بدری خطاب به والدین توصیه کرد: برای اینکه نوجوانان احساس تنهایی نکنند، چند کار باید انجام دهیم، نخست اینکه نصیحت و قضاوت را در رابطه با نوجوانان کنار بگذاریم و رابطه، پذیرش و قید و شرط نداشتن را جلو ببریم و بیشتر گوش شنوا داشته باشیم.برای خود و نوجوان باید یک ساختار برای استفاده از فضای مجازی تعریف کرده و الگوی مصرف اینترنت داشته باشیم، باید در دنیای واقعی، ارتباط واقعی را برای نوجوانان خود فراهم کنیم.
کمالگرایی و سبکهای تربیتی، از عوامل زمینهساز افسردگی در نوجوانان
یک روانشناس دیگر در گفتوگو با ایسنا با اشاره به عوامل مختلف مؤثر در بروز اختلال افسردگی، گفت: تجربه فقدان، از دست دادن جایگاه اجتماعی و حتی انتقال به یک منزل مسکونی دیگر، چه به صورت واقعی و چه خیالی، میتواند از عوامل زمینهساز این اختلال باشد.
روحاله سیدمهدویاقدم با بیان اینکه عوامل متعددی در بروز افسردگی نقش دارند، اظهار کرد: در نوجوانان، سبکهای تربیتی نیز میتواند زمینهساز افسردگی باشد و تأکید بیش از حد بر کمالگرایی یکی از عواملی است که نوجوان را در معرض ابتلا به این اختلال قرار میدهد.
وی ادامه داد: عوامل زیستی و ژنتیکی نیز در بروز افسردگی نقش مهمی دارند و در خانوادههایی که سابقه این اختلال وجود دارد، معمولاً فرزندان آسیبپذیری بیشتری در برابر افسردگی خواهند داشت.
این روانشناس با اشاره به نقش تجربههای آسیبزا در زندگی، گفت: تجربه رویدادهای آسیبزا یا تروما در طول زندگی، یکی دیگر از عوامل مهم ابتلا به افسردگی است و هر اندازه تعداد این تجربهها بیشتر باشد، احتمال بروز افسردگی نیز افزایش پیدا میکند.
مهدویاقدم خاطرنشان کرد: اختلال افسردگی عمدتاً با دو نشانه اساسی یعنی کاهش لذت از فعالیتها و خلق پایین شناخته میشود، اما علائم دیگری نیز میتواند همراه آن باشد که از جمله آنها میتوان به بیقراری، نشخوار فکری، خستگی مزمن، افکار خودکشی، بیتوجهی به ظاهر، انزواطلبی، تغییر اشتها و اختلال در خواب اشاره کرد.
افسردگی در نوجوانان همیشه با غمگینی بروز نمیکند
وی با بیان اینکه نشانههای افسردگی در نوجوانان ممکن است شکل متفاوتی داشته باشد، افزود: گاهی افسردگی در نوجوانان با اضطراب، احساس تنهایی، پرخاشگری و یا رفتارهای انفجاری همراه میشود، بههمریختگی برنامه زیستی بدن نیز میتواند در بروز یا تشدید این اختلال نقش مهمی داشته باشد که اختلال در خواب، تغذیه و فعالیتهای روزانه از جمله این موارد است.
افسردگی چگونه در ظاهر و رفتار فرد نمایان میشود؟
این روانشناس با اشاره به تأثیر افسردگی بر ظاهر و رفتار افراد، اظهار کرد: افسردگی میتواند تأثیرات چشمگیری بر ظاهر و رفتار فرد داشته باشد. افراد افسرده معمولاً نسبت به ظاهر خود بیعلاقه هستند، از برقراری تماس چشمی اجتناب میکنند و با حالتی ملالبار حرکت میکنند.این اختلال ممکن است با تنشهای عضلانی و علائم اضطرابی نیز همراه باشد.
انتهای پیام
