همزمان با فرارسیدن ۱۷ ربیعالاول، سالروز ولادت باسعادت حضرت محمد مصطفی(ص)، پیامبر گرامی اسلام و حضرت امام جعفر صادق(ع)، ششمین امام شیعیان، بازخوانی سیره و آموزههای این دو شخصیت بزرگ تاریخ اسلام، فرصتی برای تأمل در مبانی اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی اسلام ناب است.
پیامبر اکرم(ص) با بعثت خود، مسیر تازهای را پیش روی بشریت گشود و جامعهای را که گرفتار جهل، تبعیض، خشونت و فاصلههای عمیق طبقاتی بود، به سوی توحید، عدالت، اخلاق و کرامت انسانی فراخواند. در ادامه نیز اهلبیت عصمت و طهارت(ع)، بهویژه امام جعفر صادق(ع)، در حفظ، تبیین و گسترش معارف اصیل اسلامی نقشی اساسی ایفا کردند.
حجتالاسلام والمسلمین امین رصاف، مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم و عضو جامعه اساتید حوزههای علمیه فارس، در گفتوگو با ایسنا، با تبریک سالروز ولادت پیامبر مکرم اسلام(ص) و امام جعفر صادق(ع)، به تبیین جایگاه این دو مناسبت و ضرورت بازگشت جامعه به آموزههای نبوی و جعفری پرداخت.
پیامبر(ص)؛ پیامآور رحمت برای همه انسانها
وی با اشاره به جایگاه ویژه پیامبر اکرم(ص) در آموزههای اسلامی گفت: خداوند متعال در قرآن کریم، رسول اکرم(ص) را «رحمةً للعالمین» معرفی میکند و این تعبیر نشان میدهد که رسالت پیامبر اسلام(ص) محدود به یک قوم، نژاد، سرزمین یا دوره تاریخی نیست، بلکه پیام و رحمت آن حضرت، همه بشریت را دربرمیگیرد.
رصاف افزود: یکی از مهمترین ویژگیهای پیامبر اکرم(ص)، جمع میان عبودیت خداوند و توجه عمیق به کرامت انسان بود. پیامبر(ص) از یک سو انسان را به توحید و بندگی پروردگار دعوت میکرد و از سوی دیگر، با هرگونه تحقیر، تبعیض، ظلم و بیعدالتی مقابله داشت.
وی ادامه داد: جامعه پیش از اسلام، جامعهای بود که در آن بسیاری از ارزشهای انسانی نادیده گرفته میشد؛ قدرت و ثروت، ملاک برتری بود و افراد ضعیف و محروم، جایگاه شایستهای نداشتند، اما پیامبر اکرم(ص) معیارهای ارزشی جامعه را تغییر داد و تقوا، اخلاق، علم و مسئولیتپذیری را جایگزین معیارهای جاهلی کرد.
این مدرس حوزه علمیه اظهار کرد: وقتی از میلاد پیامبر اکرم(ص) سخن میگوییم، نباید تنها به برگزاری جشن و مراسم ظاهری اکتفا کنیم، بلکه باید از خود بپرسیم که پیامبر(ص) برای چه هدفی مبعوث شد و امروز تا چه اندازه در زندگی فردی و اجتماعی خود به اهداف بعثت نزدیک شدهایم.
اخلاق؛ مهمترین جلوه رسالت پیامبر اسلام(ص)
وی با بیان اینکه اخلاق، یکی از برجستهترین ابعاد شخصیت پیامبر اکرم(ص) است، گفت: پیامبر اسلام(ص) تنها آموزگار احکام و قوانین نبود، بلکه پیش از هر چیز، اسوه اخلاق برای جامعه بشری بود.
رصاف افزود: قرآن کریم درباره شخصیت پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «وَإِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ» و این بیان قرآنی، نشاندهنده عظمت اخلاقی آن حضرت است.
وی ادامه داد: مهربانی، گذشت، صبر، تواضع، عدالتخواهی، خوشرفتاری با مردم و توجه به نیازمندان، تنها توصیههای زبانی پیامبر(ص) نبود، بلکه در سراسر زندگی ایشان تجلی داشت.
عضو جامعه اساتید حوزههای علمیه فارس گفت: جامعهای که خود را پیرو پیامبر اکرم(ص) میداند، باید آثار اخلاق نبوی در آن دیده شود. اگر در روابط اجتماعی، خانواده، محیط کار، فعالیت اقتصادی و حتی عرصههای سیاسی و فرهنگی، اخلاق و انصاف کمرنگ شود، باید در میزان فاصله خود با سیره نبوی تأمل کنیم.
وی افزود: یکی از مشکلات امروز بشر این است که با وجود پیشرفتهای علمی و فناوری، در بسیاری از عرصههای اخلاقی با بحران مواجه است؛ انسان امروز ابزارهای قدرتمندی در اختیار دارد، اما اگر اخلاق و معنویت همراه علم نباشد، همین ابزار میتواند به وسیلهای برای ظلم و تخریب تبدیل شود.
اسلام پیامبر(ص)، دین عقل و کرامت است
رصاف با تأکید بر اینکه اسلام، دین عقلانیت و اندیشه است، گفت: پیامبر اکرم(ص) انسانها را به تفکر، تدبر و شناخت دعوت کرد و اساساً ایمان در منطق اسلامی، امری جدا از معرفت و آگاهی نیست.
وی افزود: یکی از تفاوتهای اساسی میان دعوت پیامبر اسلام(ص) و فرهنگ جاهلی، همین جایگاه ویژه علم و عقل بود. اسلام، انسان را از تقلید کورکورانه برحذر داشت و او را به اندیشیدن درباره خود، جهان و آفرینش دعوت کرد.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: تمدن بزرگ اسلامی نیز در پرتو همین نگاه شکل گرفت؛ مسلمانان در دورههای مختلف تاریخی، در علوم گوناگون پیشرفت کردند، زیرا میان ایمان و علم تعارضی نمیدیدند.
وی گفت: امروز نیز اگر بخواهیم جامعهای پیشرفته و در عین حال اخلاقمدار داشته باشیم، باید به این نگاه اسلامی بازگردیم؛ علمی که از اخلاق و مسئولیت جدا شود، نمیتواند سعادت واقعی انسان را تأمین کند.
پیوند میلاد پیامبر(ص) و امام صادق(ع) پیوند رسالت و امامت است
رصاف با اشاره به همزمانی ولادت پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع) گفت: این تقارن، از منظر معرفتی و اعتقادی بسیار قابل تأمل است؛ زیرا پیامبر اکرم(ص) آورنده وحی و بنیانگذار جامعه اسلامی است و امام صادق(ع) در مسیر امامت، نقش مهمی در تبیین، حفظ و گسترش معارف اصیل اسلام ایفا کرد.
وی افزود: در مکتب شیعه، امامت ادامه مسیر هدایت الهی پس از پیامبر(ص) است و اهلبیت(ع) وظیفه تبیین و پاسداری از معارف ناب اسلامی را بر عهده داشتند.
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم اظهار کرد: اگر پیامبر اکرم(ص) حقیقت اسلام را برای بشریت آورد، اهلبیت(ع) مفسران حقیقی و پاسداران این حقیقت بودند و امام جعفر صادق(ع) در میان ائمه اطهار(ع)، به دلیل شرایط ویژه عصر خود، فرصت گستردهتری برای تبیین علمی معارف اسلامی پیدا کرد.
وی ادامه داد: از این منظر، همزمانی این دو میلاد، میتواند برای ما یادآور این حقیقت باشد که اسلام ناب، تنها در شعار خلاصه نمیشود، بلکه نیازمند فهم صحیح، تبیین علمی و عمل آگاهانه است.
امام صادق(ع)؛ پرچمدار نهضت علمی و معرفتی
رصاف با اشاره به جایگاه علمی امام جعفر صادق(ع) گفت: عصر امام صادق(ع)، دورهای مهم در تاریخ اسلام بود؛ تحولات سیاسی و اجتماعی آن زمان، زمینهای را فراهم کرد که آن حضرت بتواند بخش مهمی از توان خود را صرف تبیین و گسترش معارف اسلامی کند.
وی افزود: امام صادق(ع) در حوزههای مختلف فقه، کلام، تفسیر، اخلاق و معارف دینی به تربیت شاگردان و تبیین مبانی اسلام پرداخت و به همین دلیل، مکتب علمی آن حضرت در تاریخ اندیشه اسلامی جایگاهی بسیار مهم دارد.
این استاد حوزه گفت: وقتی از مذهب جعفری سخن میگوییم، باید توجه داشته باشیم که این مکتب بر پایه معرفت، استدلال و فهم عمیق از قرآن و سنت اهلبیت(ع) استوار است.
وی ادامه داد: امام صادق(ع) به انسانها نمیآموخت که بدون اندیشه و معرفت، چیزی را بپذیرند، بلکه مسیر معرفت دینی را بر پایه فهم، استدلال و مراجعه به منابع اصیل ترسیم میکرد.
مکتب جعفری؛ مقابله با جهل و تحریف
رصاف گفت: یکی از مهمترین کارکردهای علمی امام صادق(ع)، مقابله با جهل، انحراف و تحریف در فهم دین بود؛ زیرا هرچه از عصر پیامبر(ص) فاصله گرفته میشد، احتمال ورود برداشتهای نادرست و آمیخته شدن مسائل مختلف با معارف دینی افزایش مییافت. امام صادق(ع) در چنین شرایطی، به تبیین دقیق مبانی اعتقادی و فقهی پرداخت و شاگردان بسیاری را تربیت کرد تا این معارف در جامعه اسلامی گسترش یابد.
عضو جامعه اساتید حوزههای علمیه فارس ادامه داد: این مسئله برای امروز ما نیز یک درس مهم دارد؛ جامعهای که در آن حجم گستردهای از اطلاعات درست و نادرست در اختیار مردم قرار میگیرد، بیش از گذشته به قدرت تشخیص نیاز دارد.
وی گفت: امروز فضای رسانهای و مجازی، فرصتهای فراوانی برای آگاهی فراهم کرده است، اما در کنار آن، زمینه انتشار شبهه، تحریف و اطلاعات نادرست نیز وجود دارد و در چنین شرایطی، بازگشت به روش علمی و معرفتی امام صادق(ع) اهمیت بیشتری پیدا میکند.
علم بدون اخلاق، انسان را به سعادت نمیرساند
رصاف با بیان اینکه در مکتب اسلامی، علم و اخلاق از یکدیگر جدا نیستند، گفت: یکی از مهمترین درسهای زندگی پیامبر اکرم(ص) و امام صادق(ع) این است که علم باید در خدمت هدایت انسان قرار گیرد. ممکن است انسان به دانش فراوانی دست پیدا کند، اما اگر علم او با اخلاق، تقوا و مسئولیت همراه نباشد، نمیتوان آن را منشأ سعادت دانست.
این استاد حوزه علمیه اظهار کرد: امروز جهان از نظر علمی و فناوری در شرایطی قرار دارد که بشر در بسیاری از عرصهها به تواناییهای بیسابقهای دست یافته است، اما همزمان جنگ، خشونت، تبعیض و بیعدالتی همچنان از مشکلات جدی جامعه بشری محسوب میشود.
وی افزود: این مسئله نشان میدهد که پیشرفت علمی به تنهایی کافی نیست و انسان در کنار علم، به اخلاق و معنویت نیاز دارد؛ همان چیزی که در سیره پیامبر اکرم(ص) و آموزههای اهلبیت(ع) بهصورت جدی مورد توجه قرار گرفته است.
خانواده؛ نخستین میدان تحقق اخلاق نبوی
رصاف با اشاره به اهمیت خانواده در سبک زندگی اسلامی گفت: اگر بخواهیم اخلاق نبوی را در جامعه گسترش دهیم، باید از خانواده آغاز کنیم. احترام متقابل، مهربانی، گذشت، مسئولیتپذیری و توجه به حقوق یکدیگر، از مهمترین اصولی است که باید در خانواده مورد توجه قرار گیرد.
این مدرس حوزه ادامه داد: نمیتوان انتظار داشت جامعهای اخلاقی داشته باشیم، در حالی که در کوچکترین نهاد اجتماعی یعنی خانواده، گفتوگو، محبت و احترام جایگاه خود را از دست داده باشد.
وی گفت: پیامبر اکرم(ص) در رفتار با خانواده، نمونهای روشن از مهربانی و اخلاق بود و این سیره میتواند برای خانوادههای امروز نیز الگویی عملی باشد.
رصاف افزود: یکی از نیازهای جدی جامعه امروز، بازگشت به گفتوگو و مدارا است. بسیاری از اختلافها به دلیل ناتوانی در شنیدن سخن یکدیگر و نپذیرفتن تفاوت دیدگاهها شکل میگیرد.
جامعه اسلامی بدون عدالت، به سیره نبوی نزدیک نیست
وی با تأکید بر جایگاه عدالت در اسلام گفت: پیامبر اکرم(ص) برای ایجاد جامعهای مبتنی بر عدالت و مقابله با ظلم و تبعیض تلاش کرد و عدالت، یکی از مهمترین ارزشهای اجتماعی در مکتب اسلام است. عدالت تنها به معنای تقسیم امکانات نیست، بلکه رعایت حقوق انسانها در همه عرصهها را شامل میشود.
مدرس حوزه علمیه قم ادامه داد: در روابط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و مدیریتی باید به گونهای رفتار شود که حقوق افراد تضییع نشود و کسی به دلیل قدرت، ثروت یا جایگاه اجتماعی خود نتواند حق دیگران را نادیده بگیرد.
محبت به پیامبر(ص) باید در رفتار اجتماعی دیده شود
رصاف با بیان اینکه محبت به پیامبر اکرم(ص) تنها در ابراز احساسات خلاصه نمیشود، گفت: محبت حقیقی به پیامبر(ص) زمانی معنا پیدا میکند که انسان تلاش کند رفتار و زندگی خود را با سیره آن حضرت هماهنگ کند.
وی افزود: جشن میلاد پیامبر اکرم(ص) بسیار ارزشمند است، اما یکی از بهترین راههای بزرگداشت این مناسبت، تلاش برای زنده کردن اخلاق و سبک زندگی نبوی در جامعه است.
وی ادامه داد: اگر دروغ، بیانصافی، بدرفتاری، تهمت و تضییع حقوق دیگران در جامعه افزایش پیدا کند، صرف ادعای محبت به پیامبر(ص) نمیتواند نشانه پیروی واقعی از آن حضرت باشد.
عضو جامعه اساتید حوزههای علمیه فارس گفت: پیروی از پیامبر(ص) یعنی انسان در رفتار با دیگران، اهل انصاف باشد؛ در زمان قدرت، عدالت را فراموش نکند؛ در زمان اختلاف، از مسیر اخلاق خارج نشود و در برابر مشکلات نیز صبر و استقامت داشته باشد.
جامعه امروز به عقلانیت جعفری نیاز دارد
رصاف با اشاره به شرایط فکری جامعه امروز گفت: یکی از نیازهای جدی نسل امروز، شناخت دین بر پایه معرفت و عقلانیت است. نسل جوان پرسشهای فراوانی دارد و پاسخ به این پرسشها باید عالمانه، منطقی و اقناعکننده باشد.
این استاد حوزه ادامه داد: روش امام صادق(ع) در مواجهه با مسائل فکری و اعتقادی، برای امروز حوزههای علمیه، مراکز علمی و فعالان فرهنگی درسآموز است؛ زیرا باید بتوانیم با زبان قابل فهم و با استدلال، معارف دینی را برای مخاطبان تبیین کنیم.
وی گفت: نمیتوان با بیتوجهی به پرسشهای نسل جوان، انتظار داشت ارتباط آنان با معارف دینی عمیقتر شود. باید پرسش را به رسمیت شناخت و برای آن پاسخ علمی و متقن ارائه کرد.
رصاف افزود: مکتب امام صادق(ع) به ما میآموزد که دین با جهل و تحمیل سازگار نیست و معرفت دینی باید بر پایه فهم و آگاهی شکل بگیرد.
وحدت اسلامی؛ یکی از پیامهای مهم میلاد پیامبر(ص)
وی با اشاره به اهمیت وحدت امت اسلامی گفت: شخصیت پیامبر اکرم(ص)، محور مشترک همه مسلمانان جهان است و محبت رسول خدا(ص) میتواند زمینهای مهم برای تقویت همگرایی میان مسلمانان باشد.
رصاف افزود: اختلافهای مذهبی و تاریخی نباید به دشمنی و کینه میان مسلمانان منجر شود، زیرا دشمنان اسلام همواره از تفرقه در میان امت اسلامی سود بردهاند.
وی ادامه داد: وحدت به معنای کنار گذاشتن باورهای مذهبی نیست، بلکه به معنای تأکید بر مشترکات، احترام متقابل و پرهیز از تبدیل اختلافها به دشمنی است.
این مدرس حوزه علمیه گفت: مسلمانان، قرآن، پیامبر اکرم(ص)، قبله و بسیاری از اصول اعتقادی و ارزشی مشترک دارند و باید این مشترکات را زمینهای برای همکاری و همگرایی بدانند.
ولادت؛ فرصتی برای تجدید عهد با مسیر هدایت
رصاف با بیان اینکه مناسبتهای دینی، تنها یادآور یک واقعه تاریخی نیستند، بلکه فرصتی برای بازنگری در مسیر زندگی انسان به شمار میروند، افزود: سالروز ولادت پیامبر مکرم اسلام(ص) باید ما را به این پرسش برساند که تا چه اندازه در زندگی خود به رحمت، اخلاق، عدالت و کرامت انسانی پایبند هستیم و میلاد امام صادق(ع) نیز باید یادآور اهمیت علم، معرفت، عقلانیت و فهم صحیح دین باشد.
عضو جامعه اساتید حوزههای علمیه فارس ادامه داد: اگر جامعه اسلامی بتواند رحمت و اخلاق نبوی را با معرفت و عقلانیت جعفری پیوند بزند، بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی کاهش خواهد یافت.
وی گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم که پیامبر اکرم(ص) را نه فقط در سخن، بلکه در رفتار اجتماعی، اخلاق فردی، روابط خانوادگی و شیوه مواجهه با دیگران الگوی خود قرار دهیم و همزمان، از مکتب علمی امام صادق(ع) برای شناخت آگاهانه و عمیق دین بهره بگیریم.
انتهای پیام
