ملک جعفریان سهشنبه ۱۰ شهریورماه در جریان بازدید از موزه مردم شناسی آستان قدس رضوی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به قدمت بنای این موزه اظهار کرد: این موزه در اصل یک حمام تاریخی و قدیمی بهجامانده از دوره صفویه است که در سال ۱۰۲۷ هجری قمری توسط مهدی قلیبیک، که سمت میرآخوری شاه عباس اول را داشته، برای استفاده زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی وقف آستان قدس شده است.
وی افزود: این حمام تا سال ۱۳۶۹ مورد استفاده قرار میگرفت و پس از آن به تدریج متروکه شد تا اینکه در سال ۱۳۷۸، به دستور تولیت وقت آستان قدس رضوی، مرحوم آیتالله واعظ طبسی، عملیات بازسازی و مرمت این بنا آغاز شد و در نهایت، در سال ۱۳۸۵ این حمام تاریخی و منحصربهفرد به عنوان موزه مردمشناسی آستان قدس رضوی به روی علاقهمندان بازگشایی شد.
نمایش آداب و رسوم مردم گذشته در حمام مهدی قلیبیک
رئیس اداره گنجینههای موزه آستان قدس رضوی با اشاره به گنجینههای تخصصی این مجموعه بیان کرد: آستان قدس رضوی در مجموع دارای ۱۸ گنجینه تخصصی است که در چند ساختمان جدا از یکدیگر قرار دارند و یکی از موزههای پرطرفدار آن، موزه مردمشناسی است. در موزه مردمشناسی تلاش شده است پیوندی میان زندگی گذشتگان با انسانهای امروز و آینده ایجاد شود و سناریوی طراحی شده در این موزه نیز بیشتر به نمایش و نگهداری آثار مرتبط با آداب و رسوم مردم گذشته اختصاص دارد.
وی با تشریح فضاهای مختلف حمام مهدی قلیبیک گفت: این حمام که امروز به موزه مردمشناسی تبدیل شده، دارای چند فضای اصلی ازجمله سربینه، گرمخانه، آتشخانه و استخر است. فضای سربینه محل اصلی تعویض لباس مراجعهکنندگان بوده و غرفههای متعددی ازجمله شاهنشین در آن قرار دارد.
رئیس اداره گنجینههای موزه آستان قدس رضوی تصریح کرد: در بخش سربینه تلاش شده پوشاک مردم قدیم، وسایل روشنایی و همچنین ابزار و لوازمی که طبقه اشراف در گذشته هنگام مراجعه به حمام استفاده میکردند، به نمایش گذاشته شود. علاوه بر این، دو تنور قدیمی مربوط به دوره صفویه نیز در یکی از غرفههای سردینه به نمایش درآمده است.
جعفریان افزود: در قسمت گرمخانه حمام نیز غرفههایی وجود دارد که بیشتر به نمایش لوازم مرتبط با شستوشو و استحمام اختصاص یافته است. همچنین در راهروی استخر آب سرد حمام، تصاویر قدیمی مشهد مقدس و تصاویری از مشاغلی که امروزه تقریباً به فراموشی سپرده شده و دیگر رواج ندارند، به نمایش درآمده است که این بخش بهویژه مورد استقبال نسل جوان قرار گرفته است.
وی با اشاره به خاستگاه آثار موجود در موزه مردمشناسی اظهار کرد: تلاش شده است اشیای بهکاررفته در این موزه عمدتاً مربوط به منطقه مشهد مقدس و خراسان باشد؛ ازجمله پوشاک و لوازمی که در گذشته برای استحمام مورد استفاده قرار میگرفته است.
رئیس اداره گنجینههای موزه آستان قدس رضوی با اشاره به نقش موزه مردمشناسی در شناخت هویت و تنوع فرهنگی جامعه گفت: اساس شکلگیری موزههای مردمشناسی و تفکری که پشت آن قرار دارد، امروز به یک علم تبدیل شده است و موزه مردمشناسی را میتوان یک «کتاب گویا» و «فیلم مصور» برای نسل امروز دانست که آنان را با آداب و سنن مردم گذشته همان جامعه آشنا میکند.
جعفریان ادامه داد: برای مردم امروز جذاب است که بدانند حدود ۱۰۰ سال پیش مردم چگونه زندگی میکردند، پوشاک آنها به چه سبکی بوده و از چه وسایل و ابزارهایی استفاده میکردند. حتی تنوری که در گذشته نان در آن پخته میشده نیز میتواند برای مخاطبان جذاب و قابل توجه باشد.
۱۳ لایه نقاشی؛ روایتی تصویری از صفویه تا قاجار
رئیس اداره گنجینههای موزه آستان قدس رضوی با اشاره به ویژگیهای منحصربهفرد موزه مردمشناسی آستان قدس رضوی خاطرنشان کرد: یکی از وجوه تمایز این موزه، تزیینات آن است. نقاشیهای موجود در سربینه نیز بخشی از این تزیینات به شمار میرود و در مجموع ۱۳ لایه نقاشی در این بنا شناسایی شده است. نخستین لایه نقاشیها به دوره صفویه و زمان ساخت حمام بازمیگردد و بیرونیترین لایهای که امروز بازدیدکننده مشاهده میکند، مربوط به اواخر دوره قاجار است.
جعفریان افزود: در قسمت گنبد سربینه، نقاشیهایی وجود دارد که موضوع ورود ایران به عصر جدید را نشان میدهد. علاوه بر این، داستانهای اساطیری و کهن حماسی ایران، ازجمله داستانهای شاهنامه نیز در این نقاشیها تصویر شده است.
وی درباره روند شکلگیری و گردآوری آثار موزه مردمشناسی آستان قدس رضوی بیان کرد: اساس شکلگیری این موزه بر پایه اهدا بوده و نه نذر و وقف. ارادتمندان ساحت مقدس حضرت امام علی بن موسیالرضا(ع) با عشق و علاقه به آن حضرت، آثاری را که در طول سالیان مختلف در اختیار داشتند، اهدا کردهاند. در زمان افتتاح موزه نیز آستان قدس رضوی از داشتههای خود در خزانه استفاده کرد؛ آثاری که طی سالهای مختلف به خزانه آستان قدس اهدا شده بود و برای شکلگیری و تکمیل مجموعه موزه مورد استفاده قرار گرفت. بنابراین در زمینه جمعآوری آثار، مسئله خاصی وجود نداشت.
جعفریان با اشاره به برخی آثار و روایتهای کمترشناختهشده موجود در موزه اظهار کرد: بخش مهمی از موضوعات ناشناخته برای عموم مردم به آداب و رسوم گذشته بازمیگردد که پژوهشگران باید برای شناخت و معرفی آنها زمان بگذارند و با تحقیق و پژوهش، این موارد را برای نسل امروز روشن کنند. از نظر مواد، ابزار و وسایلی که در گذشته مورد استفاده قرار میگرفته نیز پژوهش اهمیت زیادی دارد. برای نمونه، جوان امروز با مشاهده اتوی زغالی، چراغ گردسوز یا پیسوز سفالی با ابزارهایی آشنا میشود که بخشی از زندگی مردم در دورههای گذشته بودهاند و شناخت آنها نیازمند تحقیق و پژوهش است.
وی با اشاره به برنامههای مرتبط با روز مردمشناسی افزود: همین اقدامی که امروز در قالب تهیه گزارش درباره موزه مردمشناسی انجام شده است، میتواند به عنوان یک قدم اول قابل تقدیر باشد و زمینه آشنایی بیشتر مردم با این بخش از میراث فرهنگی و تاریخی را فراهم کند.
انتهای پیام
