هاشم اورعی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه در حوزهٔ مهندسی و فناوری، زنجیره‌ای وجود دارد که از علم آغاز می‌شود؛ اظهار کرد: حلقهٔ دوم این زنجیره تحقیقات است که در دانشگاه به انجام می‌رسد، حلقهٔ سوم فناوری و حلقهٔ چهارم خلق ثروت است که در صنعت تحقق می‌یابد. پیوند میان حلقهٔ دوم و سوم، و نیز سوم و چهارم، تا حد زیادی گسسته شده است.
وی افزود: علم یاری می‌رساند و تحقیقات در دانشگاه صورت می‌گیرد، اما خروجی آن عموماً به مقاله و موارد مشابه ختم می‌شود و در استان خراسان رضوی نیز همانند دیگر نقاط، به فناوری نمی‌رسد تا در صنعت به خلق ثروت بیانجامد. برای اثبات این ادعا، ذکر آماری راهگشاست، گمرک ایران اعلام کرد در هشت‌ماههٔ نخست سال گذشته، متوسط ارزش هر تن واردات چهار برابر متوسط ارزش صادرات بوده است؛ این یعنی فناوری در اقتصاد ما جایگاه شایستهٔ خود را نیافته است.
اورعی با بیان اینکه چه کسی می‌تواند پل میان تحقیقات و فناوری را برقرار کند، تصریح کرد: نخست، شرکت‌های دانش‌بنیان که رسالتشان این است که تحقیقات را به فناوری تبدیل کنند و آن را یا خود به ثروت بدل سازند یا به شرکت‌های دیگر بسپارند. دوم، دانشگاهیان که می‌توانند به‌عنوان سفیران فناوری به صنعت گام بگذارند و این بار را بر دوش کشند.
این استاد دانشگاه صنعتی شریف با تاکید بر اینکه در استان خراسان رضوی فرصت مطالعاتی صنعتی یکی از راه‌های بسیار مفید و شرط لازم اما نه کافی است، تصریح کرد: اساتید به جای آنکه تحقیقاتی انجام دهند که به فناوری نمی‌رسد، بهتر است در برقراری این پیوند همکاری کنند و مسیر را ادامه دهند.نقش دانشگاه و پارک‌های علم و فناوری به میزان و عمق ارتباط مراکز تحقیقاتی با صنایع و شرکت‌های دانش‌بنیان بستگی دارد.
اورعی خاطرنشان کرد: متأسفانه کلیهٔ دانشگاه‌های کشور در رشته‌های فنی و مهندسی، آن ارتباط واقعی را ندارند. بهترین معیار برای اثبات این ادعا، مقایسهٔ بودجهٔ دولتی دانشگاه با درآمدهای جذب‌شده از صنعت است؛ درآمد دانشگاه‌های ما عمدتاً از بودجهٔ دولتی تأمین می‌شود، نه از خلق ارزش.مدیریت فناوری و تحقیقات این دانشگاه‌ها و پارک‌ها آشنایی لازم را با صنعت ندارند، صنعت را به‌اندازهٔ کافی نمی‌شناسند و در نتیجه نیازهای فناورانهٔ آن را درنمی‌یابند البته در استان خراسان رضوی، بنیه و عمق صنعتی بسیار خوب است.
بیگانگی میان صنعت و دانشگاه در استان خراسان رضوی وجود دارد
وی تاکید کرد: این عمق و بنیه صنعتی بسیار خوب استان مشهود است و کافی است جادهٔ مشهد به قوچان را ببینید که چه صنایعی در آن استقرار دارند. این صنایع کارهای بسیار بزرگی انجام می‌دهند و بی‌شک نیازهای فناورانه دارند، اما نه از قابلیت‌های دانشگاه‌ها و پارک‌های علم و فناوری آگاه‌اند و نه به آنها اعتقاد دارند. این بیگانگی در دو طرف وجود دارد.
اورعی گفت: من به عنوان یک دانشگاهی، برای نخستین تولید و تدوین فناوری یک تجهیزات در ایران به دانشگاه یا پارک علم و فناوری خراسان مراجعه نمی‌کنم؛ نه از آن رو که اطلاعی از وجود آنها ندارم بلکه از آن رو مشکل بزرگ‌تر از تدوین فناوری، اقناع طرف مقابل است که تجربه، تخصص و اطلاعات کافی ندارد.
این استاد دانشگاه صنعتی شریف با بیان اینکه از ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸ میلادی، در دانشکدهٔ مهندسی دانشگاه کمبریج مسئولیت ارتباط میان نتایج تحقیقات دانشگاه با تولید فناوری برعهده داشته است، عنوان کرد: در هیچ دانشگاهی در ایران چنین سمتی وجود ندارد اگر هم باشد، فردی که مسئول ارتباط با صنعت نام گرفته، کارش یافتن کارآموزی برای دانشجویان است؛ این با شناخت صنعت و پذیرش متقابل فاصلهٔ بسیار دارد.
اورعی ادامه داد: صنایع بسیاری در استان خراسان رضوی مستقرند اما حضور واقعی دانشگاهیان در صنعت دیده نمی‌شود. صنعت وقتی به تدوین تکنولوژی نیاز دارد، فارغ‌التحصیلان خود را به کار می‌گیرد و کاری را که دانشگاهیان باید انجام دهند، خود بر عهده می‌گیرد. این نقیصه‌ای است که باید رفع شود.
وی با اشاره به اینکه فقط دانشجوی دکتری می‌تواند از فرصت مطالعاتی یا پژوهشی شش‌ماهه بهره گیرد، عنوان کرد: انتظار نمی‌رود دانشجو، در هر مقطعی، در این عرصه نقش‌آفرینی چشمگیری داشته باشد؛ این فرصت بیشتر برای اعضای هیئت علمی طراحی شده است. فرایند آن نیز نسبتاً ساده است یعنی عضو هیئت علمی با شرکتی دانش‌بنیان یا غیر آن دربارهٔ پروژه و اهداف گفت‌وگو می‌کند، اهداف را مشخص می‌سازند و سپس به دانشگاه اعلام می‌شود. دانشگاه‌ها به درستی از فرصت مطالعاتی داخلی استقبال می‌کنند.
نیاز دانشگاه هم نظارت و هم انگیزه‌آفرینی است
این استاد دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: این همکاری نباید اداری یا فروش‌محور باشد، بلکه باید محتوای علمی و فناورانه داشته باشد. دانشگاه با شرکت مکاتبه می‌کند، شرکت رضایت می‌دهد و فرصت آغاز می‌شود.دانشگاه در طول فرصت مطالعاتی حقوق استاد را می‌پردازد و استاد در پایان دوره گزارشی از فعالیت‌های خود ارائه می‌دهد. انتظار آن است که این فعالیت‌ها به تدوین فناوری و در نهایت ساخت نمونه یا ورود کالایی به بازار منجر شود که برای نخستین بار به کشور و صنعت وارد شده و از خروج ارز یا وابستگی بکاهد.
اورعی با بیان اینکه این فرصت‌های مطالعات صنعتی دانشگاهیان باعث قطع وابستگی به تجهیزات وارداتی می‌شود، عنوان کرد: کمتر دستگاهی و فرایندی است که اساتید ما نتوانند با کمک صنعت آن را تولید کنند. تنها شناخت، پیگیری و همکاری متقابل لازم است.نکتهٔ بسیار مهم آنکه فرصت مطالعاتی هرگز نباید مرخصی تلقی شود، زیرا استاد حقوق خود را از دانشگاه می‌گیرد.
وی خاطرنشان کرد: بدترین حالت آن است که این دوره مرخصی پنداشته شود. برای اطمینان، نخست باید افرادی که در دانشگاه صاحب‌نظر هستند موافقت کنند و درست تشخیص دهند که رفتن استاد به آن صنعت برای انجام یا مشارکت در آن کار به‌جاست یا خیر. اینکه شورای پژوهشی یک دانشگاه که یکی متخصص ادبیات عرب و دیگری متخصص یونجه و علوفات است، دربارهٔ تدوین تکنولوژی دستگاه الکتریکی صنعت برق نظر نهایی بدهد، مناسب نیست.
اورعی با تاکید بر اینکه این کار باید تخصصی باشد، تصریح کرد: گام نخست انتخاب درست و گام دوم نظارت و گزارش‌دهی است.حالت ایده‌آل آن است که استاد پس از شش ماه تا یک سال کار فناورانه در صنعت، دست‌کم یک پروتوتایپ، یعنی نمونه‌ای از دستگاهی که برای نخستین بار در کشور تولید شده، یا نسخهٔ جدیدی از دستگاه موجود با ویژگی‌های برتر ارائه دهد و این امر کاملاً قابل ارزیابی است.
این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه دانشگاه هم نظارت و هم انگیزه‌آفرینی می‌خواهد، تصریح کرد: وقتی فرم ارتقای اساتید را نگاه می‌کنیم، می‌بینیم به مقالهٔ منتشرشده در خارج از کشور امتیاز بیشتری از مقالهٔ منتشرشده در ایران داده می‌شود، این یعنی مسیر را در آیین‌نامهٔ ارتقا اشتباه رفته‌ایم.
وی تاکید کرد: باید امتیازات بیشتری به نقش اساتید در فناوری داده شود تا به‌طور طبیعی به جای ختم کار به تحقیق و چاپ مقاله، نتایج را به تدوین دانش فنی و ساخت نمونهٔ اولیه برسانند و این فعالیت باید امتیاز بیشتری داشته باشد.
انتهای پیام
