فصل بارش که از راه میرسد، چهارمحال و بختیاری دوباره چهره زمستانی خود را به رخ میکشد، کوهها سفیدپوش میشوند، رودخانهها جان تازه میگیرند و برف و باران، زاگرس را به تماشاییترین قاب طبیعت تبدیل میکند، اما در میان این زیبایی، نگرانی دیگری نیز آرامآرام قد میکشد، نگرانی برای بناهایی که بخشی از حافظه تاریخی این سرزمین را در دل خود جای دادهاند و بسیاری از آنها دیگر توان روزگار گذشته را ندارند.
قلعههای تاریخی، خانههای قدیمی، حمامها، پلها و بناهای خشتی و گلی چهارمحال و بختیاری، تنها چند دیوار و سقف فرسوده نیستند، بلکه هر کدام روایتی از زندگی، فرهنگ، معماری و هویت مردمان این دیار را با خود حمل میکنند، بناهایی که قرنها در برابر برف و باران ایستادهاند، اما امروز در برابر یک زمستان سخت، ممکن است بخشی از وجودشان را از دست بدهند، تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که بارشهای سنگین، به ویژه زمانیکه برف سنگین با باران و افزایش رطوبت همراه میشود، میتواند زخمهای عمیقی بر پیکر این آثار برجای بگذارد، چنانچه شاهد بودیم در یکی از بارشهای سنگین گذشته، بخشهایی از بناهای تاریخی استان از جمله دیواره قلعه ضرغامالسلطنه فرادنبه و بخشهایی از پل زمانخان آسیب دیدند.
اکنون که بار دیگر به فصل بارش نزدیک میشویم و هشدارهای هواشناسی درباره شرایط جوی پیشرو اهمیت آمادگی و پیشگیری را دوچندان کرده است، این پرسش جدی مطرح میشود که آیا بناهای تاریخی استان برای مواجهه با برف و باران آمادهاند؟ آیا پیش از آنکه سقفی فروبریزد، دیواری ترک بردارد یا بخشی از یک اثر تاریخی برای همیشه از میان برود، اقدام پیشگیرانهای انجام شده است؟
حفاظت از میراث تاریخی، نباید به زمانی موکول شود که حادثه رخ داده و دیگر کاری جز برآورد خسارت و مرمت باقی نمانده باشد، تجربه تلخ سالهای گذشته باید چراغ راه امسال باشد، زیرا مرمت یک بنای تاریخی پس از تخریب، هرگز نمیتواند جایگزین حفاظت به موقع از اصالت و هویت آن شود، بارش برای طبیعت یک نعمت است، اما اگر آمادگی لازم وجود نداشته باشد، میتواند برای میراث تاریخی، به آزمونی سخت تبدیل شود، آزمونی که نتیجه آن نباید حذف بخشی از تاریخ این سرزمین از روی نقشه باشد.
حفاظت از بناهای تاریخی در فصل بارش صرفاً وظیفه یک دستگاه نیست
قدرتالله ولیزاده کاجی، معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری در گفتوگو با ایسنا، در خصوص اقدامات انجام شده برای حفاظت از بناهای تاریخی استان در آستانه فصل بارش و با توجه به هشدارهای مربوط به احتمال بارشهای فراتر از نرمال، اظهار کرد: پیش از آغاز فصل بارش، بناهای تاریخی، به ویژه آثار آسیبپذیر، باید به صورت دورهای مورد بازدید قرار گیرند و وضعیت آنها بررسی شود تا رفع موارد بحرانی در اولویت مداخله قرار گیرد.
وی افزود: برای اجرای مؤثرتر حفاظت پیشگیرانه، درخواست تخصیص ردیف اعتباری مستقل و اختصاصی برای حفاظت پیشگیرانه و واکنش اضطراری به وزارت میراث فرهنگی ارائه شده است، زیرا بسیاری از این اقدامات ماهیت فوری و هزینهای دارند و برای اجرای آنها در سطح استان، امکان اقدام سریع ضروری است.
ولیزاده کاجی ادامه داد: در صورت مشاهده هرگونه وضعیت اضطراری، باید اقدامات فوری از جمله پاکسازی مسیرهای آبرو، هدایت آبهای سطحی، استحکام بخشی موقت، ایمنسازی بخشهای در معرض ریزش و جلوگیری از نفوذ آب انجام شود تا از گسترش آسیب جلوگیری شود.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: در خصوص بناهای تاریخی در اختیار این ادارهکل نیز درخواست صدور مجوز برای تشکیل و تجهیز گروههای امانی تخصصی در استان به وزارت میراث فرهنگی ارائه شده است تا این گروهها با بهرهگیری از نیروهای فنی و مرمتگران واجد صلاحیت، بتوانند در کوتاهترین زمان ممکن اقدامات اضطراری و حفاظتی را انجام دهند.
وی با اشاره به تکالیف قانونی سایر دستگاهها گفت: بر اساس ماده ۱۳ قانون حمایت از مرمت و احیای بافتها و بناهای تاریخیفرهنگی، حفاظت، نگهداری، مرمت و جلوگیری از تخریب آثار ثبت شدهای که در اختیار دستگاههای اجرایی، از جمله ادارهکل اوقاف و امور خیریه (شامل حمامها،مساجد بقاع متبرکه و کلیه بناهای وقفی تاریخی)، شهرداریها، دهیاریها و سایر دستگاهها قرار دارند، باید توسط دستگاه مربوطه پیگیری و اجرا شود، هرگونه اقدام عمرانی یا مداخله در این آثار نیز باید با مجوز و تحت نظارت وزارت میراث فرهنگی انجام شود و دستگاههای ذیربط موظف هستند اعتبارات لازم برای انجام این امور را در برنامهها و بودجههای سالانه خود پیشبینی کنند.
ولیزاده با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان دستگاههای مختلف برای حراست از بناهای تاریخی، اظهار کرد: باتوجه به اینکه حفاظت از بناهای تاریخی در فصل بارش صرفاً وظیفه یک دستگاه نیست، همکاری ستاد مدیریت بحران، فرمانداریها، شهرداریها، بخشداریها و سایر دستگاههای خدمترسان برای مداخله سریع در مواقع اضطراری ضروری است.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری ادامه داد: همچنین پیشنهاد شده است مجوز تشکیل و تجهیز گروههای امانی تخصصی در استانها صادر شود تا این گروهها با استفاده از نیروهای فنی و مرمتگران واجد صلاحیت، بتوانند در کوتاهترین زمان ممکن اقدامات اضطراری و حفاظتی را انجام دهند.
وی خاطرنشان کرد: در مجموع، بهترین رویکرد بینبخشی این است که پیش از وقوع بحران، با پایش دقیق، اقدامات پیشگیرانه و هماهنگی میان دستگاهها از بروز آسیب به آثار تاریخی چهارمحال و بختیاری جلوگیری شود و در صورت ایجاد هرگونه وضعیت اضطراری نیز واکنش سریع و کارشناسی صورت گیرد.
ولیزاده در خصوص اینکه به چه دلیل با وجود ثبت ملی برخی بناهای تاریخی، از جمله حمامهای تاریخی روستاها، اقدام مؤثری برای نگهداری و مرمت آنها انجام نشده و برخی از این بناها در حال تخریب هستند، گفت: ثبت یک بنا در فهرست آثار ملی به این معنا نیست که منابع مالی و اجرایی لازم برای مرمت آن بهصورت خودکار تأمین میشود، بلکه این اقدام ضمن ایجاد تعهد قانونی برای حفاظت، دستگاهها و نهادهای متولی و متصرف را مکلف میکند تا بر اساس ضوابط میراث فرهنگی عمل کنند.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری افزود: ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان در این خصوص موضوع را رها نکرده و علاوه بر پایشهای دورهای و صدور اخطارهای کارشناسی، مطالبهگری رسمی از دستگاههای مکلف بر اساس ماده ۱۳ قانون حمایت از مرمت و احیای بافتها و بناهای تاریخی را نیز در دستور کار قرار داده است.
وی ادامه داد: در همین راستا و برای تحقق تکالیف مقرر در ماده ۱۳ این قانون، ادارهکل ضمن استناد به بخشنامه وزارت میراث فرهنگی با عنوان چارچوب حفاظت از آثار تاریخی فرهنگی در اختیار دستگاههای اجرایی و نهادها، مکاتبات رسمی متعددی با دستگاههای ذیربط انجام داده است، در نامهای به ادارهکل اوقاف و امور خیریه استان، بهصورت صریح و با قید فوریت، انجام اقداماتی از جمله حفاظت، نگهداری، مرمت و جلوگیری از تخریب بناهای ثبت ملی در اختیار این ادارهکل، انجام هرگونه اقدام عمرانی، تغییر کاربری یا مداخله صرفاً با مجوز و نظارت وزارت میراث فرهنگی و همچنین پیشبینی اعتبارات لازم برای انجام این تکالیف در برنامهها و بودجههای سالانه مطالبه شده است، همچنین از دستگاههای متولی خواسته شده است گزارش مکتوب اقدامات انجامشده در زمینه حفاظت، نگهداری و مرمت این بناها را به ادارهکل میراث فرهنگی ارائه کنند.
ولیزاده با اشاره به وضعیت حمامهای تاریخی چهارمحال و بختیاری، اظهار کرد: بر اساس ماده ۱۳ قانون حمایت از مرمت و احیای بافتها و بناهای تاریخیفرهنگی، حفاظت، نگهداری، مرمت و جلوگیری از تخریب آثار تاریخیفرهنگی و همچنین پیشبینی اعتبارات لازم برای انجام این تکالیف باید با هماهنگی دستگاههای مسئول و متولیان امر دنبال شود، بر همین اساس، در موارد مختلف درباره حمامهای تاریخی استان نیز مکاتبات رسمی برای پیگیری مرمت، تعیین تکلیف وضعیت بنا و الزام به انجام اقدامات حفاظتی انجام شده و موضوع از مسیرهای اداری و فنی در حال پیگیری است.
وی افزود: به ویژه اینکه ادارهکل اوقاف و امور خیریه نیز اذعان دارد که براساس بند ۷ ماده یک قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مصوب دوم دیماه ۱۳۶۳، حمامهای تاریخی نیز جزو موقوفات عام محسوب میشوند، بر همین اساس، ادارهکل میراث فرهنگی طی مکاتبات متعدد، اجرای تکالیف قانونی مطابق ماده ۱۳ قانون حمایت از مرمت و احیای بافتها و بناهای تاریخی را درخواست کرده است.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: باید توجه داشت که بخشی از بناهای تاریخی در اختیار دستگاهها، نهادها یا بهرهبرداران محلی قرار دارند و اجرای مرمت مؤثر، علاوه بر اینکه باید با مجوز و نظارت وزارت میراث فرهنگی انجام شود، نیازمند تأمین اعتبار، تعیین مسئول اجرا، ارائه طرح مصوب و همکاری دستگاههای مالک یا متصرف است.
وی خاطرنشان کرد: بنابراین در مواردی که اقدام مؤثری در مرمت بناهای تاریخی چهارمحال و بختیاری صورت نگرفته یا روند مرمت کند بوده است، این مسئله ناشی از مجموعهای از عوامل از جمله محدودیت اعتباری، ضرورت تعیین تکلیف حقوقی و اجرایی بنا و نیاز به همراهی سایر دستگاهها بوده و ناشی از نبود پیگیری از سوی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نبوده است.
ولیزاده در خصوص اینکه که در حال حاضر چند بنای تاریخی چهارمحال و بختیاری نیازمند مرمت فوری هستند و چه میزان اعتبار برای حفاظت از آنها لازم است، گفت: در خصوص وضعیت بناهای تاریخی استان ابتدا باید یک نکته فنی را روشن کرد، حفاظت از آثار تاریخی، بهویژه بناهای معماری ایرانی که عمدتاً با مصالح آسیبپذیری مانند خشت، آجر و گل ساخته شدهاند، فرآیندی مستمر و دورهای است و به هیچ عنوان به یک اقدام مقطعی و یکباره محدود نمیشود، بنابراین تقسیم بناها به دو دسته نیازمند مرمت و بینیاز از مرمت، با اصول حفاظت و مرمت مطابقت ندارد.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: در حال حاضر ۶۴۸ اثر تاریخی ثبت شده در استان وجود دارد که همگی با درجات متفاوت، نیازمند پایش، حفاظت پیشگیرانه و مرمت دورهای هستند.
وی ادامه داد: برای اینکه این حجم از آثار بهصورت نظاممند مدیریت شود، آثار براساس بررسیهای فنی، میزان خطر و ارزش اثر در سطوح مختلف دستهبندی و اولویتبندی میشوند تا ضمن در نظر گرفتن تکالیف سایر دستگاهها در خصوص ماده ۱۳ قانون حمایت از مرمت و احیای بافتها و بناهای تاریخیفرهنگی، آثاری که در معرض آسیب جدیتری قرار دارند، در اولویت مداخله قرار گیرند.
ولیزاده در خصوص میزان اعتبار مورد نیاز برای مرمت آثار تاریخی چهارمحال و بختیاری نیز اظهار کرد: درخواست اعتبار در حوزه مرمت، براساس برآوردهای فنی، اولویتبندی آثار و ظرفیت اجرایی و جذب اعتبار در طول سال مالی تنظیم میشود.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری خاطرنشان کرد: به همین دلیل، رقم درخواستی باید واقعبینانه و متناسب با فرآیند اجرای یک پروژه مرمتی باشد تا امکان تخصیص و جذب مؤثر آن وجود داشته باشد، زیرا درخواست اعتباری بیش از ظرفیت اجرایی، نهتنها به بهبود وضعیت آثار کمکی نمیکند، بلکه میتواند به عدم جذب و برگشت اعتبار منجر شود.
انتهای پیام
