وضعیت صنعت چاپ میتواند تصویری از بخشی از ظرفیتها و چالشهای بخش تولید در هر استان ارائه دهد. استان قم نیز به واسطه برخورداری از ظرفیتهای صنعتی، تجاری، فرهنگی و گردشگری، بازار قابل توجهی برای محصولات چاپی و بهویژه بستهبندی دارد. فعالیت واحدهای تولیدی و صنعتی مختلف در استان، در کنار جایگاه قم در حوزه نشر و تولید محصولات فرهنگی، ظرفیت قابل توجهی را پیش روی صنعت چاپ قرار داده است؛ ظرفیتی که میتواند با توسعه فناوری و سرمایهگذاری، به یکی از بخشهای اثرگذارتر اقتصاد استان تبدیل شود.
با این حال، فعالان این حوزه مانند بسیاری از صنایع دیگر با چالشهایی مواجهاند؛ افزایش هزینه مواد اولیه، دشواری تأمین نقدینگی، هزینه بالای نوسازی و خرید ماشینآلات، کمبود نیروی متخصص و مسائل مرتبط با زیرساخت و انرژی، بخشی از مشکلاتی است که میتواند روند فعالیت و توسعه واحدهای چاپی را تحت تأثیر قرار دهد.
در این میان، فعالان صنعت چاپ قم معتقدند عبور از الگوی سنتی و حرکت به سمت چاپ صنعتی و بستهبندی، نیازمند نوسازی تجهیزات، تکمیل زنجیره تولید، توسعه بازارهای صادراتی و حمایت هدفمند از واحدهای فعال است؛ مسیری که در صورت برنامهریزی و همکاری دستگاههای مسئول، میتواند جایگاه قم را از یک قطب سنتی چاپ به یکی از مراکز مهم صنعت چاپ و بستهبندی کشور ارتقا دهد. شهرک شهاب نیز به عنوان یکی از ظرفیتهای زیرساختی این حوزه، میتواند در شکلگیری یک خوشه تخصصی چاپ و بستهبندی و پیوند میان واحدهای تولیدی، تأمینکنندگان، فعالان لجستیک و صادرکنندگان نقشآفرین باشد. ۱۱ شهریور روز صنعت چاپ بهانهای شد تا با رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم و مدیر یکی از مجموعههای چاپ و بستهبندی در خصوص چالشها و آینده صنعت چاپ و بسته بندی استان قم به گفتوگو بپردازیم. که در ادامه متن این گفتوگو را میخوانیم:
چاپ قم نیازمند توسعه کیفی و نوسازی است، نه ایجاد واحدهای جدید
محسن جعفری، مدیر یک مجموعه چاپ و بستهبندی در استان قم، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ظرفیتهای صنعت چاپ استان گفت: صنعت چاپ قم با توجه به موقعیت جغرافیایی ویژه استان، از ظرفیت مناسبی برای ارائه خدمات به صنایع مختلف در سراسر کشور برخوردار است و میتواند نقش مؤثری در تأمین نیازهای چاپ و بستهبندی واحدهای تولیدی ایفا کند.
وی اضافه کرد: میتوان گفت صنعت چاپ قم طی چند سال اخیر پیشرفت قابل توجهی داشته و فعالان این حوزه توانستهاند با توسعه تجهیزات و ارتقای ظرفیتهای تولید، گامهای مؤثری در مسیر رشد این صنعت بردارند.
جعفری با اشاره به تعداد واحدهای فعال در حوزه چاپ و بستهبندی قم گفت: با توجه به وسعت شهر قم و تعداد قابل توجه چاپخانههای فعال در استان، معتقدم در شرایط فعلی نیاز چندانی به ایجاد مجموعههای جدید نیست؛ بلکه بهتر است مجموعههای موجود به سمت توسعه فعالیتها، نوسازی تجهیزات و ورود به حوزههای جدید حرکت کنند تا بتوانند خدمات متنوعتر و با کیفیتتری ارائه دهند.
این فعال حوزه چاپ و بستهبندی استان قم مهمترین چالش امروز صنعت چاپ را افزایش شدید قیمت مواد اولیه دانست و گفت: یکی از اصلیترین مشکلاتی که در سالهای اخیر فعالان صنعت چاپ با آن مواجه شدهاند، تورم و افزایش بیش از حد قیمت مواد اولیه است. این افزایش هزینهها فشار زیادی را به چاپخانهها وارد کرده و در نهایت بر قیمت تمامشده خدمات چاپ نیز تأثیر میگذارد.
وی افزود: با توجه به افزایش قابل توجه هزینههای مواد اولیه و تجهیزات، شرایط اقتصادی برای نوسازی ماشینآلات چاپ بسیار دشوار شده است. قیمت دستگاههای چاپ در دو، سه سال اخیر حدود ۱۵ تا ۲۰ برابر افزایش پیدا کرده و همین مسئله، توان بسیاری از چاپخانهها برای نوسازی و بهروزرسانی تجهیزات را کاهش داده است.
تسهیلات بانکی؛ حلقه مفقوده توسعه و نوسازی صنعت چاپ قم
جعفری با اشاره به نقش حمایتهای مالی در توسعه صنعت چاپ و بستهبندی گفت: با توجه به اینکه فعالیت مجموعه ما در حوزه بستهبندی است، معتقدم صنعت چاپ و بستهبندی قم ظرفیت بالایی برای بهدست آوردن سهم بیشتری از بازار استان و حتی بازار خارج از قم دارد. تحقق این ظرفیت نیازمند حمایتهای مالی، بهویژه از سوی بانکهاست و ارائه تسهیلات مناسب با دوره بازپرداخت طولانی میتواند به توسعه و نوسازی این صنعت کمک کند.
وی ادامه داد: متأسفانه در عمل، روند پرداخت تسهیلات بانکی به فعالان صنعت چاپ با مشکلاتی همراه است. در برخی موارد، حتی زمانی که بانک برای یک چاپخانهدار تسهیلاتی در نظر گرفته، طولانی شدن فرآیند پرداخت باعث شده قیمت دستگاه مورد نیاز در این فاصله افزایش پیدا کند و فرد نتواند با مبلغ وام، دستگاه مورد نظر خود را خریداری کند؛ موضوعی که در نهایت خسارت قابل توجهی به واحد تولیدی وارد کرده است.
این فعال حوزه چاپ و بستهبندی استان قم با تأکید بر ضرورت حمایت از فعالان صنعت چاپ گفت: با توجه به تجربهای که در این صنعت دارم، اگر دستگاهها و نهادهای مرتبط و همچنین بانکها نتوانند حمایت لازم را از چاپخانهها داشته باشند، ادامه فعالیت و توسعه این واحدها با سرمایه شخصی بسیار دشوار خواهد بود؛ چراکه یک چاپخانهدار بهتنهایی توان مالی لازم برای خرید و نوسازی ماشینآلات گرانقیمت را ندارد و حتماً باید از این بخش حمایت شود.
وی افزود: اگر حمایتهای لازم صورت نگیرد، صنعت چاپخانهداری در آینده با چالشهای جدی مواجه خواهد شد؛ اما در مقابل، اگر بانکها و نهادهای مربوطه تسهیلات مناسبی در اختیار چاپخانهداران قرار دهند تا بتوانند ماشینآلات جدید خریداری کرده و تجهیزات خود را نوسازی کنند، میتوان به آینده این صنعت امیدوار بود.
جعفری با اشاره به جایگاه صنعت چاپ استان در کشور اضافه کرد: صنعت چاپ قم در سطح کشور شناختهشده است و هر جا صحبت از صنعت چاپ میشود، نام قم نیز مطرح است. بنابراین اگر حمایتهای لازم از این صنعت صورت بگیرد، قم میتواند در این حوزه آینده بسیار خوب و روشنی داشته باشد.
صنعت چاپ؛ یکی از مزیتهای مهم اقتصادی استان قم
در ادامه، سید علی موسوینژاد رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم، با اشاره به ظرفیتهای صنعت چاپ استان اظهار کرد: صنعت چاپ قم همچنان یکی از مزیتهای مهم اقتصادی استان است و معتقدم نباید جایگاه این صنعت را صرفاً بر اساس تعداد چاپخانهها یا میزان چاپ کتاب و نشریات ارزیابی کرد.
وی افزود: قم به دلیل پیشینه فرهنگی و دینی، حضور ناشران بزرگ و تخصصی، برخورداری از نیروی انسانی باتجربه و همچنین قرار گرفتن در مسیر ارتباطی تهران و استانهای مرکزی کشور، ظرفیت بسیار خوبی در حوزه چاپ دارد.
موسوینژاد با اشاره به تغییرات ایجادشده در صنعت چاپ طی سالهای اخیر گفت: صنعت چاپ در سالهای اخیر با یک تغییر بنیادین مواجه شده است. کاهش تیراژ کتاب و مطبوعات، توسعه فضای دیجیتال، افزایش هزینههای تولید، نوسانات نرخ ارز و دشواری تأمین مواد اولیه باعث شده مدل سنتی چاپ دیگر پاسخگوی نیاز فعالان این صنعت نباشد.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم ادامه داد: در مقابل، بخش قابل توجهی از فعالان صنعت چاپ قم بهصورت هوشمندانه به سمت چاپ صنعتی، بستهبندی، کارتن، مقوا و محصولات با ارزش افزوده بالاتر حرکت کردهاند. بنابراین، وضعیت امروز چاپ قم را یک وضعیت در حال گذار میدانم؛ گذاری از یک صنعت عمدتاً خدماتی و انتشاراتی به سمت صنعتی تولیدی، صنعتی و صادراتمحور.
وی تأکید کرد: اگر این تغییر مسیر با حمایت درست و برنامهریزی همراه شود، قم نهتنها جایگاه خود را در صنعت چاپ حفظ خواهد کرد، بلکه میتواند در حوزه چاپ و بستهبندی به یکی از قطبهای مهم کشور تبدیل شود.
موسوینژاد با بیان اینکه حرکت صنعت چاپ به سمت حوزههای جدید یک ضرورت بوده است، اظهار کرد: این تغییر صرفاً یک انتخاب نیست؛ زمانی که بازار چاپ کتاب و محصولات سنتی کاهش پیدا میکند، طبیعی است که فعال اقتصادی برای حفظ سرمایه و اشتغال خود به سمت بازارهای جدید حرکت کند. خوشبختانه در قم این اتفاق تا حدود زیادی رخ داده و امروز بخشی از ظرفیت چاپخانههای استان در خدمت صنایع غذایی، دارویی، تولیدکنندگان کالا، محصولات صادراتی، کارتن و انواع بستهبندی قرار گرفته است.
وی افزود: در سالهای گذشته نیز فعالان حوزه کارتن و مقوا توانستهاند بخش قابل توجهی از تولیدات خود را به کشورهای منطقه صادر کنند. این تغییر مسیر باعث شده صنعت چاپ با صنایع دیگر پیوند بخورد و از یک فعالیت صرفاً خدماتی به بخشی از زنجیره تولید تبدیل شود.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم با تأکید بر اینکه صنعت چاپ استان همچنان با نقطه مطلوب فاصله دارد، گفت: بسیاری از واحدهای چاپی با ماشینآلات قدیمی، سرمایه در گردش محدود و مشکلات تأمین مواد اولیه فعالیت میکنند. بنابراین، اگر سرمایهگذاری در ماشینآلات جدید، فناوریهای نوین چاپ و بستهبندی و همچنین دسترسی به بازارهای صادراتی تسهیل شود، این روند میتواند با سرعت بسیار بیشتری ادامه پیدا کند.
موسوینژاد در خصوص ظرفیتهای قم برای تبدیل شدن به قطب صنعت بستهبندی کشور و مهمترین موانع استفاده از این ظرفیتها اظهار کرد: قم از چند مزیت همزمان برخوردار است که کمتر استانی همه آنها را در کنار یکدیگر دارد. نخست، پیشینه و زیرساخت صنعت چاپ و وجود نیروی انسانی متخصص است؛ دوم، موقعیت جغرافیایی قم و دسترسی مناسب به تهران، مرکز کشور و شبکه حملونقل و سوم، وجود صنایع مختلف در استان است که به خدمات بستهبندی نیاز دارند.
نشر و محصولات فرهنگی و دینی؛ مزیت مهم قم در صنعت چاپ
وی ادامه داد: ظرفیت بسیار بالای قم در حوزه نشر و محصولات فرهنگی و دینی نیز یکی دیگر از مزیتهای استان است که میتواند بازار تخصصی بزرگی برای صنعت چاپ و بستهبندی ایجاد کند. از سوی دیگر، قم به دلیل نزدیکی به بازارهای مهم داخلی و دسترسی به مسیرهای صادراتی، میتواند بخشی از نیاز بازار کشورهای منطقه را نیز تأمین کند.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم، مهمترین مانع در استفاده از این ظرفیتها را نبود یک زنجیره کامل و منسجم از تولید تا صادرات دانست و گفت: در قم واحدهای توانمندی فعالیت میکنند، اما لازم است این واحدها در کنار تأمینکنندگان مواد اولیه، طراحان، تولیدکنندگان ماشینآلات و تجهیزات، شرکتهای لجستیکی و صادرکنندگان قرار بگیرند تا یک زنجیره کامل شکل بگیرد.
وی تأمین سرمایه و دسترسی به ماشینآلات بهروز را از دیگر چالشهای این حوزه عنوان کرد و افزود: بستهبندی امروز یک صنعت رقابتی و فناوریمحور است و اگر بخواهیم در بازار منطقه حرفی برای گفتن داشته باشیم، باید بتوانیم کیفیت، قیمت، سرعت و استانداردهای بینالمللی را بهصورت همزمان تأمین کنیم.
موسوینژاد تأکید کرد: برای تبدیل قم به قطب صنعت بستهبندی کشور، باید از نگاه حمایت موردی از یک چاپخانه عبور کنیم و به سمت توسعه یک زنجیره صنعتی کامل در حوزه چاپ و بستهبندی حرکت کنیم.
وی مهمترین مشکل امروز صنعت چاپ را فاصله میان هزینه واقعی نوسازی و توان مالی واحدهای چاپی دانست و اظهار کرد: ماشینآلات مدرن چاپ و بستهبندی به سرمایهگذاری سنگینی نیاز دارند و در شرایطی که قیمت تجهیزات، مواد اولیه و نرخ ارز دائماً در حال تغییر است، تصمیمگیری برای سرمایهگذاری بلندمدت برای یک واحد صنفی بسیار دشوار شده است.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم ادامه داد: از سوی دیگر، صنعت چاپ به مواد اولیهای مانند کاغذ، مقوا، مرکب، زینک، چسب و سایر مواد تخصصی نیاز دارد و بخش مهمی از این زنجیره تحت تأثیر نوسانات ارزی و مشکلات واردات قرار دارد. در واقع، وقتی قیمت مواد اولیه قابل پیشبینی نباشد، برنامهریزی برای تولید و قیمتگذاری نیز دشوار میشود.
وی با تأکید بر ضرورت تسهیل شرایط سرمایهگذاری گفت: انتظار ما این نیست که دولت ماشینآلات چاپخانهها را خریداری کند؛ بلکه انتظار داریم شرایط سرمایهگذاری را تسهیل کند. ارائه تسهیلات بلندمدت و کمبهره، تأمین مالی برای خرید ماشینآلات، تسهیل واردات تجهیزات تخصصی، ایجاد ثبات در سیاستهای ارزی و فراهم کردن امکان نوسازی برای واحدهای دارای سابقه تولید میتواند در این زمینه بسیار مؤثر باشد.
موسوینژاد تأکید کرد: اگر قرار است صنعت چاپ قم به یک صنعت واقعی و رقابتی تبدیل شود، باید امکان نوسازی تجهیزات برای فعالان اقتصادی فراهم باشد؛ چراکه با ماشینآلات فرسوده نمیتوان در بازارهای بینالمللی رقابت کرد.
شهرک شهاب؛ ظرفیت شکلگیری قطب تخصصی چاپ و بستهبندی قم
وی با اشاره به نقش شهرک شهاب در آینده صنعت چاپ قم اظهار کرد: شهرک شهاب یکی از مهمترین زیرساختهایی است که میتواند آینده صنعت چاپ استان را رقم بزند. این شهرک با هدف تمرکز واحدهای چاپ و نشر و توسعه فعالیتهای صنعتی این حوزه ایجاد شده و ظرفیت بسیار بالایی برای شکلگیری یک خوشه تخصصی چاپ و بستهبندی دارد.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم افزود: البته باید صادقانه گفت که صرف ایجاد یک شهرک به معنای توسعه صنعت نیست؛ هدف اصلی باید فعال شدن واقعی واحدها، افزایش تولید، ایجاد اشتغال و شکلگیری زنجیره کامل چاپ و بستهبندی در این شهرک باشد.
موسوینژاد تعیین تکلیف اسناد مالکیت شهرک شهاب پس از سالها بلاتکلیفی را یکی از اتفاقات مثبت اخیر دانست و گفت: این اقدام میتواند زمینه سرمایهگذاری و توسعه در شهرک را فراهم کند. همچنین اختصاص بخشی از فاز توسعه برای واحدهای چاپ و بستهبندی میتواند به تکمیل این زیستبوم کمک کند.
وی با اشاره به اقدامات ضروری برای فعال شدن کامل ظرفیت شهرک شهاب ادامه داد: تسهیل استقرار واحدهای چاپی، تأمین و تقویت زیرساختهای آب، برق، گاز و فاضلاب، ایجاد خدمات مشترک، تسهیل تأمین مالی، فراهم کردن زمینه استقرار واحدهای زنجیره تأمین و همچنین ایجاد مرکز تخصصی آموزش و خدمات فنی از جمله اقداماتی است که باید در این شهرک مورد توجه قرار گیرد.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم تأکید کرد: مهمتر از همه، باید در شهرک شهاب یک خوشه تخصصی چاپ و بستهبندی شکل بگیرد؛ به این معنا که چاپخانهها، کارتنسازان، تولیدکنندگان مقوا، طراحان، تأمینکنندگان مواد اولیه، شرکتهای حملونقل و مجموعههای صادراتی در قالب یک زنجیره منسجم در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وی اضافه کرد: اگر این اتفاق رخ دهد، شهرک شهاب میتواند از یک شهرک صنعتی معمولی به یک شهرک تخصصی و حتی یک برند ملی در صنعت چاپ و بستهبندی تبدیل شود.
موسوینژاد در پاسخ به این پرسش که اگر قرار باشد طی پنج سال آینده صنعت چاپ قم از یک صنعت عمدتاً خدماتی به یک صنعت صنعتی و صادراتمحور تبدیل شود، مهمترین تصمیم مسئولان و فعالان این حوزه چه باید باشد، اظهار کرد: مهمترین تصمیم این است که صنعت چاپ قم را به عنوان یک صنعت واقعی و پیشران اقتصادی استان به رسمیت بشناسیم و برای آن یک برنامه توسعه پنجساله مشخص داشته باشیم.
وی افزود: دیگر نباید صنعت چاپ را صرفاً در چارچوب چاپ کتاب، تراکت، بروشور و خدمات چاپی ببینیم. چاپ امروز بخشی از زنجیره تولید، بستهبندی، صادرات، صنایع فرهنگی و حتی اقتصاد دانشبنیان است.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران قم ادامه داد: در پنج سال آینده باید اهداف مشخصی همچون نوسازی ماشینآلات، افزایش سهم چاپ صنعتی و بستهبندی، توسعه صادرات، تربیت نیروی متخصص، تکمیل شهرک شهاب و ایجاد شبکهای منسجم میان صنعت چاپ و سایر صنایع استان دنبال شود.
وی اضافه کرد: معتقدم اگر استانداری، سازمان صنعت، معدن و تجارت، شرکت شهرکهای صنعتی، دستگاههای فرهنگی، بانکها و فعالان صنعت چاپ در قالب یک برنامه مشترک حرکت کنند، قم میتواند از یک قطب سنتی چاپ به یک قطب صنعتی چاپ و بستهبندی در غرب آسیا تبدیل شود.
موسوینژاد تصریح کرد: این هدف دور از دسترس نیست؛ چراکه بخش مهمی از زیرساخت، سابقه، نیروی انسانی و بازار مورد نیاز را در اختیار داریم و آنچه نیاز داریم، تصمیم درست، سرمایهگذاری هدفمند و نگاه بلندمدت است.
وی در پایان تأکید کرد: به عنوان رئیس اتحادیه، معتقدم صنعت چاپ قم امروز بیش از آنکه نیازمند شعار باشد، نیازمند نقشه راه است؛ نقشهای که در آن تولید، سرمایهگذاری، فناوری و صادرات در کنار یکدیگر دیده شوند. اگر این نقشه راه تدوین و اجرا شود، صنعت چاپ میتواند یکی از موتورهای رشد صنعتی و اشتغال استان قم در سالهای آینده باشد.
انتهای پیام
