حسین حکمتیفر ۱۴ شهریور، در حاشیه بررسی وضعیت دشت فوق بحرانی کاشمر در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: گرچه برای کاهش اضافه برداشتها کشاورزان، برداشتهای اضافه خود را به صفر رسانده، کشتهای خود را محدود کرده و حتی برخی از محصولات را از چرخه تولید حذف کردهاند که این امر فشار مضاعفی بر زندگی آنها وارد کرد اما با وجود تمامی این اقدامات و محدودیتهای خودخواستهای که کشاورزان اعمال کردهاند، وضعیت دشت کاشمر به لحاظ کسری مخزن و افت سطح آب همچنان بسیار نگرانکننده است.
وی اظهار کرد: میزان افت سطح آب در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ اعداد نامطلوبی را نشان میدهد بهطوری که وضعیت از دراز مدت هم بدتر است.
رئیس اداره منابع آب کاشمر از دستور ویژه برای بررسی و بازنگری مجدد این وضعیت خبر داد و اظهار کرد: با توجه به وضعیت موجود، از دفاتر تخصصی خواستهایم تا با ورود به موضوع و تحلیل دقیق دادهها، محاسبات را بازنگری کنند تا مشخص شود آیا در تحلیلها خطایی رخ داده است یا خیر.
وی بیان کرد: این وضعیت که با وجود کنترل کامل برداشتها و فشارهای وارده بر کشاورزان، وضعیت مخزن دشت از زمانی که هیچ کنتوری نصب نبود بدتر شده باشد، نیازمند واکاوی دقیق علمی است.
حکمتیفر درباره دلایل احتمالی این پدیده دو احتمال را مطرح کرد و افزود: یک دلیل میتواند تخلف گسترده و دور زدن قانون توسط کشاورزان باشد که ما از آن بیاطلاع مانده باشیم؛ موضوعی که ما آن را رسماً رد میکنیم، چراکه نیروهای ما بهصورت مستمر و روزانه در حال گشتزنی در دشت هستند و چاهها سالانه بهصورت رسمی حداقل دو بار و به صورت غیررسمی سه تا چهار بار بازدید شده و آبدهی آنها سنجش میشود؛ بنابراین بعید است چنین تخلف بزرگی از دید ناظران ما پنهان مانده باشد.
وی احتمال دوم را که مورد تأکید است، تکثیر بیرویه استخرها دانست و خاطرنشان کرد: موضوع مهم دیگر، تعداد رو به افزایش استخرهاست. استخرها با تغییر در نسبتهای هیدرولوژیکی، بهشدت از تغذیه سفرههای زیرزمینی جلوگیری کرده و نقش مؤثری در تشدید وضعیت بحرانی دشت ایفا میکنند.
آمارهای حاصل از ۴۰ سال اندازهگیری و پایش منابع آب
رئیس اداره منابع آب کاشمر با اشاره به دادههای آماری حاصل از حدود ۴۰ سال اندازهگیری و پایش منابع آب در دشت کاشمر اظهار کرد: بر اساس آمارهای بلندمدت گردآوری شده، کسری مخزن درازمدت دشت کاشمر حدود ۳۴ میلیون مترمکعب در سال تعیین شده است؛ اما در سال ۱۴۰۲ اتفاق بسیار بدی رخ داد و این کسری مخزن به ۳۶ میلیون مترمکعب رسید که این آمار ناگوار نشان دهنده افت شدید سفرههای زیرزمینی است.
وی بیان کرد: در حالی که تقریباً تمامی دشتهای استان با کاهش کسری مخزن نسبت به آمار درازمدت مواجه بودند، دشت کاشمر و یک منطقه دیگر در خراسان با این افزایش کسری مواجه شد که جای نگرانی جدی دارد.
در سطح دشت کاشمر چاه غیرمجاز نداریم
رئیس اداره منابع آب کاشمر در ادامه به تشریح وضعیت چاههای غیرمجاز در منطقه ترشیز پرداخت و گفت: در سطح دشت کاشمر چاه غیرمجاز نداریم. این امر دو دلیل عمده دارد؛ نخست آنکه حفر چاه عمیق نیازمند دستگاههای بزرگ و سنگین است که بهراحتی قابل رؤیت بوده و مردم نیز به دلیل حساسیت روی منابع آبی خود، بهسرعت گزارش میدهند و مانع تخلف میشوند و دوم اینکه حفر چاه غیرمجاز در دشت، اقدامی بسیار پرهزینه، پایشپذیر و قابل کنترل است.
وی با مقایسه وضعیت منطقه با سایر شهرهای استان افزود: در مناطق کوهستانی که سطح آب بالا است، امکان دسترسی به منابع آبی کوچک با حفر دستی چاههای کمعمق در حدود ۷ تا ۱۵ متر وجود دارد. در شهرهایی نظیر قوچان و مشهد آمار چاههای غیرمجاز بالاست؛ بهطوری که در مشهد به دلیل وجود کارخانهها و فضاهای محصور صنعتی، دستگاههای حفاری را در هیاهوی صنعت وارد کرده و چاه عمیق حفر میکنند.
حکمتیفر بیان کرد: در آن مناطق آمار پروندهها آنقدر زیاد است که دستگاههای متولی مجبورند سالانه اهدافی مانند انسداد چندین چاه را تعیین کنند و این معضل مرتباً تکرار میشود.
وی خاطرنشان کرد: اما در منطقه ما به دلیل ضعیف بودن بخش کوهستانی، اجازه ندادهایم آمار چاههای غیرمجاز انباشته شود. پارسال ۲۳ حلقه چاه غیرمجاز شناسایی شده را بلافاصله پر و مسلوبالمنفعه کردیم؛ بنابراین چاه غیرمجاز بهعنوان یک سهم قابل توجه در کسری مخزن منطقه ترشیز تأثیرگذار نیست.
رئیس اداره منابع آب کاشمر تصریح کرد: با این حال، در مناطق کوهستانی با چالش استتار و پنهانسازی این چاههای کوچک در میان باغها و زیر درختان مواجهیم که پس از انسداد نیز احتمال حفاری مجدد آنها وجود دارد و رسیدگی به آنها مستلزم صرف هزینههای بالاست.
ابهامات در پایش جدید فرونشست زمین و تأثیر سیلابهای سال ۹۸
وی در پاسخ به سؤالی درباره وضعیت فرونشستهای جدید و پیشروی ترکخوردگیهای زمین تصریح کرد: ارزیابی پیشروی یا پدیده فرونشست نیازمند رصد دقیق است و دستگاه متولی این موضوع، سازمان زمینشناسی و کشوری است که باید با ورود به مسئله، ترکخوردگیها را همراه با موقعیت دقیق جغرافیایی، مشخصات و عمق آنها یکبار ثبت کرده و سپس بهطور مستمر پایش کنند.
حکمتیفر افزود: از آنجا که چنین وظیفهای برای اداره منابع آب تعریف نشده و رصدی هم صورت نگرفته، نمیتوان به طور قطعی درباره خصوص فرونشستهای جدید اظهار نظر کرد.
وی به نقش سیلابهای سال ۱۳۹۸ در ترمیم ظاهری این شکافها اشاره کرد و گفت: در سال ۹۸ سیلابهای شدیدی در دشت جاری شد که با طغیان از مسیر رودخانهها، عمدتاً وارد ترکخوردگیها و شکافهای زمین شد. این امر سبب پر شدن و هموار شدن اولیه برخی از شکافها گردید و از سوی دیگر نقش مؤثری در تغذیه سفرههای زیرزمینی ایفا کرد. با این حال، اگر فرونشست جدیدی رخ دهد، مستلزم زمینلرزه، افت سطح آب صدا یا پیشروی چند متری شکافهاست که تحقق ارزیابی دقیق آن نیازمند پایشهای تخصصی است.
تحلیل علت علمی کاهش کیفیت و شور شدن آب چاهها
رئیس اداره منابع آب کاشمر در ادامه در پاسخ به برخی تحلیلها درباره هجوم آبهای شور پاییندست به سمت بالا تصریح کرد: اینکه گفته شود برداشتهای بیرویه سبب پیشروی و جابجایی آبهای شور پاییندست به سمت بالا شده بعید است؛ چراکه افت سطح آب و برداشتها هم در بالا و هم در پاییندست زیاد است و دلیلی برای این حرکت جریان زیرزمینی وجود ندارد.
حکمتیفر در تبیین علت اصلی علمی کاهش کیفیت آب توضیح داد: دلیل منطقیتر و علمیتر این است که در یک آبخوان، لایههای آب روی هم قرار گرفتهاند؛ آب شیرین و باکیفیتتر در لایههای بالایی قرار دارد و هرچه به سمت عمق میرویم به دلیل چگالی بیشتر آبهای بیکیفیت و سنگینتر، آب شور در لایههای پایینی قرار میگیرد. با افت سفره و مصرف شدن لایههای بالایی، پمپ چاهها به لایههای عمقی و شور برخورد میکند و این امر عامل اصلی کاهش کیفیت آب در برخی نقاط دشت است.
انتهای پیام
