حمید ملیحی در گفتوگو با ایسنا درباره مهمترین مشکلات فیلم کوتاه داستانی در شرایط کنونی، اظهار کرد: هر کدام از مسائل فیلم کوتاه به نوعی در دیده شدن آثار تأثیرگذار است، اما مهمترین بخش، بحث بودجه است. در کنار بودجه، فیلمنامه نیز اهمیت زیادی دارد، اما در نهایت مسئله به تخصص و توانایی تیم تولید بازمیگردد.
وی ادامه داد: مسئله بودجه در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده، چراکه هزینه تولید یک اثر به شکل قابل توجهی افزایش یافته و همین موضوع باعث شده بسیاری از فیلمسازان جوان برای ساخت آثار خود با محدودیت مواجه باشند.
این فیلمساز با اشاره به تجربه ساخت یکی از فیلمهای کوتاهش در شرایط جنگی، بیان کرد: یکی از فیلمهای کوتاهی که در ایران کار کردیم، در شرایط جنگ ساخته شد و به دلیل همین وضعیت، مجبور شدیم تمام کار را در حدود ۱۲ساعت فیلمبرداری کنیم. این موضوع نشان میدهد شرایط تولید تا چه اندازه میتواند بر روند ساخت یک فیلم کوتاه تأثیر بگذارد.
فیلم کوتاه باید زبان مستقل خودش را پیدا کند
ملیحی درباره فاصله گرفتن فیلم کوتاه داستانی از کلیشههای سینمای بلند، گفت: فیلم کوتاه اساساً باید زبان و ویژگیهای مستقل خودش را داشته باشد. در گذشته گاهی فیلم کوتاه به عنوان بدنهای برای فیلم بلند در نظر گرفته میشد، اما امروز این نگاه باید تغییر کند.
وی افزود: فیلم کوتاه باید داستانهای خاص خودش را داشته باشد و با ساختاری نوآورانه و متفاوت ساخته شود. کوتاه بودن این مدیوم میتواند به فیلمساز اجازه دهد تجربههای خلاقانهتری داشته باشد و سراغ روایتهایی برود که شاید در قالب فیلم بلند امکان پرداخت آنها وجود نداشته باشد.
این فیلمساز در ادامه با انتقاد از کاهش خلاقیت در برخی آثار کوتاه، ادامه داد: متأسفانه بعضی فیلمهای کوتاه بیشتر شبیه تکهای از یک فیلم بلند هستند و روایتهای سادهای دارند، بدون اینکه خلاقیت ویژهای در آنها دیده شود.
ملیحی یکی از دلایل این اتفاق را سازوکار اقتصادی فیلم کوتاه دانست و گفت: فیلم کوتاه معمولاً آورده مالی زیادی ندارد و شرایط تجاری آن مانند فیلم بلند نیست. به همین دلیل، بعضی فیلمسازان تلاش میکنند اثری بسازند که توانایی آنها برای ساخت فیلم بلند را نشان دهد. در نتیجه، فیلم کوتاه بیشتر به عنوان یک سکوی پرش دیده میشود تا یک مدیوم مستقل.
فیلمساز باید مدیوم فیلم کوتاه را بشناسد
وی، درباره مهمترین مهارتی که فیلمسازان جوان باید داشته باشند، خاطرنشان کرد: مهمترین موضوع، تسلط بر ساختار فیلم و شناخت مدیوم سینماست. بسیاری از افراد فیلم کوتاه میسازند، اما لزوماً اثری که تولید میکنند از نظر ساختار یک فیلم کوتاه نیست. کوتاه بودن زمان فیلم به تنهایی کافی نیست و این مدیوم منطق روایی خاص خودش را دارد.
ملیحی ادامه داد: زمانبندی و ساختار روایت در فیلم کوتاه اهمیت زیادی دارد. ممکن است فیلمی اساساً باید در صد ثانیه روایت شود، اما فیلمساز آن را به اثری ۱۰ دقیقهای تبدیل کند یا برعکس، فیلمی که ظرفیت یک اثر ۱۰ دقیقهای را دارد، در سه دقیقه روایت شود و فرصت کافی برای شکلگیری داستان و شخصیتها پیدا نکند. فیلمساز باید بداند فیلم کوتاه چه ساختاری دارد، چگونه روایت را پیش ببرد و چگونه در زمان محدود، ایده و جهان موردنظر خود را به مخاطب منتقل کند.
چرا فیلم کوتاه مخاطب عمومی ندارد؟
این فیلمساز درباره نبود مخاطب عمومی گسترده برای فیلم کوتاه، گفت: یکی از مهمترین دلایل، نبود بستر مناسب عرضه و پخش است. فیلم کوتاه در کشور ما از نظر عرضه، پخش و بازگشت مالی شرایط قدرتمندی ندارد.
وی افزود: تولید فیلم کوتاه همچنان اتفاق میافتد و افراد با انگیزههای مختلف وارد این حوزه میشوند؛ برخی برای کسب تجربه و ورود به مسیر فیلمسازی، برخی به دلیل علاقه و تخصص و گروهی نیز با هدف حضور در جشنوارهها، کسب جایزه یا ایجاد آورده برای سازندگان.
ملیحی با تأکید بر اینکه مشکل اصلی در دیده شدن فیلم کوتاه به عرضه بازمیگردد، بیان کرد: ممکن است تولید در کشور انجام شود، اما وقتی محلی برای عرضه آثار وجود نداشته باشد، مخاطب عمومی نیز امکان دسترسی به آنها را پیدا نمیکند.
وی خاطرنشان کرد: انجمن سینمای جوانان ایران در مقاطعی با ایجاد باکسهای نمایش فیلم کوتاه تلاشهایی در این زمینه داشته و برخی پلتفرمها نیز اقداماتی انجام دادهاند، اما هنوز نمیتوان گفت بستر جدی و گستردهای برای عرضه فیلم کوتاه در کشور شکل گرفته است.
مخاطب فیلم کوتاه به سمت فضای اینستاگرامی رفته است
ملیحی درباره تأثیر شبکههای اجتماعی بر ذائقه مخاطبان، اظهار کرد: مخاطب عام امروز اگر بخواهد محتوای کوتاه ببیند، تا حد زیادی به فضای اینستاگرامی و ویدئوهای کوتاه عادت کرده است. در گذشته بستر مناسبی برای نمایش فیلم کوتاه ایجاد نشد و امروز مخاطب به سمت شبکههای اجتماعی سوق پیدا کرده و سلیقه او نیز تا حدی تحت تأثیر این فضا قرار گرفته است.
وی افزود: اگر امروز بستر جدی برای نمایش فیلم کوتاه ایجاد شود، ممکن است در ابتدا جذب مخاطب و جا انداختن تماشای فیلم کوتاه حرفهای دشوار باشد؛ زیرا مخاطبی که به ویدئوهای بسیار کوتاه و سریع عادت کرده، برای تماشای یک فیلم چند دقیقهای با ساختار سینمایی نیازمند تغییر ذائقه است. با این حال، عرضه درست و دسترسی به آثار باکیفیت میتواند به مرور جایگاه فیلم کوتاه را میان مخاطبان عمومی تقویت کند.
این فیلمساز در ادامه بیان کرد: اگر قرار باشد تنها یک مشکل اساسی فیلم کوتاه برطرف شود، قطعاً بحث مالی و هزینه تولید است، چراکه هزینهها به شدت افزایش یافته است. امروز فیلمساز جوان نمیتواند مانند گذشته با امکانات محدود یک اثر تولید کند. در گذشته ممکن بود در شهری مانند مشهد با مبلغی حدود ۱۰ میلیون تومان فیلم کوتاه ساخت، اما امروز با چنین مبلغی حتی نمیتوان یک کار معمولی را به شکل حرفهای تولید کرد. افزایش هزینهها باعث شده بسیاری از فیلمسازان جوانی که ایده یا فیلمنامه خوبی دارند، امکان عملی کردن آن را نداشته باشند. مسئله فقط داشتن ایده نیست؛ فیلمساز باید منابع لازم برای تبدیل آن ایده به اثر را نیز پیدا کند.
فیلتر شدن حمایتها، فرصت تجربه را محدود میکند
ملیحی با انتقاد از محدود بودن مسیرهای تأمین بودجه، گفت: در بخشهایی که برای تولید فیلم کوتاه بودجه وجود دارد، به مرور نوعی گزینشی شدن شکل گرفته و بستر آنقدر باز نیست که هر کارگردانی با یک ایده خلاقانه یا سناریوی جذاب بتواند امیدوار به جذب بودجه باشد.
وی افزود: در برخی موارد کارها بر اساس موضوع یا شکل اثر فیلتر میشوند و در نتیجه بسیاری از فیلمسازان جوان مجبورند با هزینه شخصی فیلم بسازند. این مسئله بهویژه با افزایش هزینههای تولید دشوار است و باعث میشود بخشی از ایدهها و استعدادها اساساً امکان تبدیل شدن به اثر را پیدا نکنند.
این فیلمساز با اشاره به پیامدهای این وضعیت، خاطرنشان کرد: وقتی امکان تولید برای ایدهها و نگاههای مختلف فراهم نباشد، آثار به سمت شاخه یا فرآیند مشخصی حرکت میکنند و این موضوع میتواند به تنوع فیلم کوتاه آسیب بزند. شاید این وضعیت با توجه به شرایط کشور و وضعیت جنگی در مقطعی قابل توضیح باشد، اما ادامه آن در بلندمدت آسیبزاست.
ملیحی تأکید کرد: فیلم کوتاه نیازمند تنوع است و اگر تنها گروهی مشخص با موضوعات و ساختارهای مشخص امکان تولید داشته باشند، بخش مهمی از ظرفیت خلاقانه این حوزه کنار گذاشته میشود.
وی تصریح کرد: فیلم کوتاه نباید صرفاً مرحلهای برای رسیدن به فیلم بلند باشد. این مدیوم میتواند محل تجربه، خلاقیت و کشف زبانهای جدید سینمایی باشد. بنابراین علاوه بر ساماندهی هزینه تولید و حمایت مالی، باید بستر مناسبی برای عرضه و دیده شدن آثار ایجاد شود و فیلمسازان نیز شناخت درستی از مدیوم فیلم کوتاه داشته باشند تا آثاری تولید شود که واقعاً فیلم کوتاه باشند، نه نسخهای فشرده از یک فیلم بلند.
انتهای پیام
