بسیاری از افراد در روزهای تعطیل برنامه غذایی متفاوتی نسبت به روزهای کاری دارند؛ صبحانه دیرتر میخورند، شام را به ساعات پایانی روز موکول میکنند یا بهطور کلی زمان غذا خوردن آنان چند ساعت جابهجا میشود.
پژوهشگران موسسه ملی پژوهشهای کشاورزی فرانسه (INRAE)، موسسه ملی سلامت و پژوهشهای پزشکی فرانسه (Inserm)، دانشگاه سوربن، دانشگاه پاریس سیتی و کنام (CNAM)، این الگو را «جتلگ غذایی» نامیدهاند. منظور از «جتلگ غذایی»، اختلاف زمان معمول صرف وعدههای غذایی در روزهای کاری با روزهای تعطیل است، مفهومی که مشابه «جتلگ» ناشی از سفر میان مناطق زمانی مختلف در نظر گرفته میشود.
بدن انسان دارای ساعت زیستی تقریبا ۲۴ ساعته است که فرایندهایی مانند خواب، ترشح هورمونها، گوارش و فشار خون را تنظیم میکند. نور، مهمترین سیگنال تنظیمکننده این ساعت زیستی است اما زمان دریافت غذا نیز میتواند در تنظیم ریتمهای روزانه بدن نقش داشته باشد.
برنامه کاری و خانوادگی معمولا زمان غذا خوردن افراد را در طول هفته تعیین میکند. در روزهای تعطیل، افراد ممکن است بیشتر بخوابند و زمان صبحانه، ناهار یا شام خود را تغییر دهند.
پژوهشگران در این پژوهش بررسی کردند که آیا تکرار این تغییرات میتواند با بیماریهای قلبیعروقی ارتباط داشته باشد یا خیر.
گروه پژوهشی اطلاعات ۱۰۴ هزار و ۸۰۶ فرد بزرگسال شرکتکننده در طرح فرانسوی «نوترینت-سانته» (NutriNet-Santé) را بررسی کرد. شرکتکنندگان بین سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۳ تحت پیگیری قرار گرفتند و پژوهشگران در برخی موارد به اطلاعات سلامت آنان طی ۱۴ سال دسترسی داشتند. زمان وعدههای غذایی با استفاده از اطلاعات مربوط به نخستین و آخرین زمان غذا خوردن افراد در روزهای کاری و تعطیل برآورد شد.
سپس پژوهشگران افراد را بر اساس میزان تغییر در بازه زمانی غذا خوردن با یکدیگر مقایسه کردند. برخی افراد در روزهای تعطیل زودتر غذا میخوردند، برخی تقریبا همان برنامه روزهای کاری را حفظ و برخی دیگر زمان غذا خوردن خود را به ساعات دیرتری منتقل میکردند.
پژوهشگران همچنین تاثیر هر یک ساعت افزایش اختلاف زمانی را بهطور جداگانه بررسی کردند و عوامل دیگری مانند سن، سیگار کشیدن، مصرف الکل، فعالیت بدنی، رژیم غذایی، خواب، شرایط خانوادگی و عوامل اجتماعی و شغلی را نیز در نظر گرفتند.
نتایج نشان داد در میان مردان، هر یک ساعت افزایش «جتلگ غذایی» با افزایش متوسط ۱۴ درصدی خطر بیماریهای قلبیعروقی همراه بود. این ارتباط در مورد بیماری قلبی کرونری قویتر بود بهطوریکه هر یک ساعت افزایش اختلاف زمان غذا خوردن با افزایش متوسط ۲۱ درصدی خطر بیماری قلبی کرونری همراه شد. بیماری قلبی کرونری زمانی رخ میدهد که رگهای خونرسان به قلب باریک یا مسدود شوند.
این ارتباط چه زمانی که وعدههای غذایی مردان در آخر هفته زودتر و چه زمانی که دیرتر بود، مشاهده شد. به بیان دیگر، تغییر در هر دو جهت با خطر بیشتر همراه بود و این موضوع میتواند نشان دهد که ثبات زمان غذا خوردن اهمیت دارد و مسئله فقط دیر غذا خوردن نیست.
با این حال، چنین ارتباط مشخصی در زنان مشاهده نشد. پژوهشگران هنوز دلیل این تفاوت را نمیدانند. تفاوتهای زیستی میان زنان و مردان، الگوهای متفاوت زندگی روزانه و کاری همچنین تفاوت در خطر ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی در مردان و زنان میتوانند از عوامل موثر باشد.
این یافتهها با مجموعهای از پژوهشهای پیشین درباره ساعت زیستی بدن همخوانی دارد. پژوهشهای قبلی نیز کار در شیفت شب و غذا خوردن در ساعات پایانی روز را با تغییرات متابولیکی و سلامت قلبیعروقی مرتبط دانستهاند. پژوهش جدید احتمال دیگری را مطرح میکند اینکه تغییر مکرر زمان وعدههای غذایی میان روزهای کاری و تعطیل نیز ممکن است ریتم طبیعی بدن را مختل کند.
با این حال، نتایج این پژوهش نمیتواند ثابت کند که نامنظم بودن زمان غذا خوردن بهطور مستقیم باعث بیماری قلبی میشود. این تحقیق از نوع مشاهدهای بود، پژوهشگران عادات غذایی افراد را در شرایط طبیعی بررسی کردند و آنان را به داشتن برنامه غذایی منظم یا نامنظم مجبور نکردند. بنابراین، افرادی که اختلاف بیشتری در زمان غذا خوردن داشتند ممکن است از جنبههای دیگری نیز با سایر افراد تفاوت داشته باشند، عواملی که همه آنها را نمیتوان بهطور کامل اندازهگیری کرد.
از سوی دیگر، زمان غذا خوردن افراد ممکن است در طول سالها تغییر کند. ثبت عادات غذایی، اطلاعات ارزشمندی در اختیار پژوهشگران قرار میدهد اما نمیتواند زمان تمام وعدهها را با دقت کامل ثبت کند یا نشان دهد که یک الگوی غذایی در تمام دوره پیگیری ثابت مانده است.
با وجود این محدودیتها، حجم بالای دادهها و دوره طولانی پیگیری، این پژوهش را به یافتهای قابلتوجه تبدیل کرده است. پژوهشگران همچنین عوامل مهمی مانند خواب و رژیم غذایی را در تحلیل خود در نظر گرفتند بنابراین ارتباط مشاهده شده را نمیتوان صرفا به تفاوت در میزان خواب یا کیفیت رژیم غذایی نسبت داد.
این یافتهها در حال حاضر به معنای ضرورت رعایت برنامه غذایی سختگیرانه نیست و نمیتوان نتیجه گرفت که تغییر ساعت صبحانه در آخر هفته بهتنهایی موجب بیماری قلبی میشود. با این حال، پژوهشگران معتقدند حفظ نظم نسبی در زمان صرف وعدههای غذایی میتواند یکی دیگر از عادات مرتبط با سلامت باشد که ارزش بررسی بیشتر بهویژه در مردان دارد.
سایت هلث گزارش کرد، برای مشخص شدن اینکه آیا منظمتر کردن زمان وعدههای غذایی واقعا میتواند خطر بیماریهای قلبیعروقی را کاهش دهد، انجام کارآزماییهای بیشتر در آینده ضروری است.
نتایج این پژوهش در نشریه Communications Medicine منتشر شده است.
انتهای پیام
