به گزارش ایسنا، علی لطیفی در نشست آشنایی معلمان اجرای آزمایشی پایه دوم ابتدایی با زیستبوم جدید برنامه درسی اظهار کرد: اگر یک دانشآموز صرفاً مطالب کتاب درسی را به خوبی یاد گرفته باشد، اما دانشآموز دیگری بتواند آموختههای خود را در موقعیتهای واقعی به کار بگیرد، مسئلهای را حل کند، در یک فعالیت گروهی مشارکت مؤثر داشته باشد و از تواناییهای خود برای حل مسائل زندگی استفاده کند، یادگیری دانشآموز دوم را میتوان یادگیری عمیقتر دانست.
وی افزود: در چنین نگاهی، یادگیری صرفاً به کسب دانش محدود نمیشود، بلکه دانش، مهارت، نگرش و ارزش درهمتنیده میشوند و در نهایت به «عمل مؤثر» منجر میشوند. این ترکیب همان چیزی است که در ادبیات برنامه درسی از آن با عنوان «شایستگی» یاد میکنیم.
مدرسه؛ فراتر از آموزش محتوای درسی
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با تأکید بر اینکه معلم تنها مسئول آموزش فارسی، ریاضی، علوم و سایر عناوین درسی نیست، افزود: معلم در کنار آموزش دانش، در شکلگیری مهارتها، نگرشها، رفتار و حتی شیوه مواجهه دانشآموز با زندگی نیز نقش دارد.
شایستگیهای پایه؛ آمادگی برای زندگی امروز و آینده
لطیفی شایستگیهای پایه را مجموعهای درهمتنیده از دانشها، مهارتها، نگرشها، ارزشها و برخی ویژگیهای شخصیتی دانست و گفت: شایستگیهای پایه وظیفه دارند دانشآموز را برای مواجهه با مسائل پیچیده زندگی امروز و آینده آماده کنند؛ آیندهای که بسیاری از ویژگیها و مسائل آن از امروز قابل پیشبینی نیست.
وی افزود: یکی از مهمترین انتظارات جامعه از نظام آموزش عمومی، علاوه بر سواد پایه، آماده کردن دانشآموز برای یک زندگی شایسته فردی و اجتماعی است. البته این مأموریت تنها بر عهده مدرسه نیست و خانواده و سایر نهادهای اجتماعی و فرهنگی نیز در این زمینه مسئولیت دارند، اما آموزش عمومی یکی از ارکان اصلی این فرایند است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی همچنین با اشاره به سرعت تحولات علمی و فناورانه اظهار کرد: تغییرات آنقدر سریع شدهاند که ممکن است مهارتهای حرفهای که امروز آموزش داده میشوند، تا زمان فارغالتحصیلی دانشآموز تغییر اساسی کرده یا حتی برخی مشاغل از میان رفته باشند. بنابراین، یکی از نیازهای اساسی نظام آموزشی، تربیت افرادی است که بتوانند همواره یاد بگیرند و خود را با شرایط متغیر وفق دهند.
چرا شایستگیهای پایه اهمیت دارند؟
لطیفی با اشاره به ابعاد مختلف اهمیت شایستگیهای پایه گفت: این شایستگیها علاوه بر آثار آموزشی، پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نیز دارند و از جمله میتوان به تقویت همکاری، مسئولیتپذیری، ارتباط مؤثر، تفکر انتقادی و توانایی حل مسئله اشاره کرد.
وی با بیان اینکه برخی از این توانمندیها از ضعفهای جدی جامعه امروز به شمار میروند، افزود: توانایی برقراری ارتباط، گفتوگو با وجود اختلاف نظر، مسئولیتپذیری و کار گروهی، مهارتهایی هستند که باید از سنین پایین آموزش داده شوند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با اشاره به اهمیت «شایستگیهای نرم» در دنیای حرفهای امروز اظهار کرد: در آموزشهای فنی و مهارتی نیز علاوه بر مهارتهای تخصصی، شایستگیهایی مانند کارتیمی، ارتباط مؤثر و پذیرش نقد و اصلاح دیگران اهمیت بسیار زیادی پیدا کردهاند.
تلفیق شایستگیها با آموزش موضوعات درسی
لطیفی در پاسخ به این دغدغه که پرداختن به شایستگیهای پایه ممکن است حجم محتوای آموزشی را افزایش دهد، گفت: تجربههای مختلف نشان میدهد اگر شایستگیها بهدرستی در دل موضوعات آموزشی تلفیق شوند، نهتنها بار آموزشی افزایش پیدا نمیکند، بلکه یادگیری موضوعات درسی نیز عمیقتر خواهد شد.
وی افزود: برای تحقق این هدف، طراحی آگاهانه لازم است. معلم باید بتواند موقعیتی ایجاد کند که دانشآموز همزمان با یادگیری یک مضمون درسی، فرصت تمرین و تقویت یک شایستگی را نیز پیدا کند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ادامه داد: تحقق شایستگیهای پایه در مدرسه دستکم در دو فضای اصلی امکانپذیر است؛ نخست، در دل موضوعات و عناوین درسی و دوم، در قالب فعالیتهای مستقل مدرسهای. علاوه بر این، تعاملات روزمره دانشآموزان و عوامل مدرسه، الگوهای رفتاری معلمان و فضای فرهنگی و محیطی مدرسه نیز میتوانند در تثبیت و تقویت این شایستگیها نقش داشته باشند.
چارچوب شایستگیهای پایه؛ ایجاد زبان مشترک در نظام آموزشی
لطیفی با اشاره به اقدامات انجامشده در سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی برای تدوین «چارچوب شایستگیهای پایه در نظام تربیت رسمی و عمومی» گفت: مهمترین هنر این چارچوب، ایجاد یک زبان مشترک میان همه عوامل نظام آموزشی است تا مشخص باشد از دانشآموز چه انتظاری داریم، از چه نقطهای باید آغاز کنیم و در پایان دوره دوازدهساله قرار است به چه سطحی از توانمندی برسیم.
وی افزود: این چارچوب در چهار لایه طراحی شده و شامل چهار شایستگی محوری، ۱۸ خردهشایستگی، ۶۶ توصیفگر و در لایه نهایی، شاخصهای رفتاری است. شاخصهای رفتاری کمک میکنند بتوانیم در رفتار و عملکرد عینی دانشآموز تشخیص دهیم که یک شایستگی تا چه اندازه در او شکل گرفته است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی چهار شایستگی محوری این چارچوب را شامل «هویت ایرانی ـ اسلامی»، «خویشتنسازی یا مدیریت خود»، «تفکر و تعقل» و «ارتباط مسئولانه و مؤثر» عنوان کرد.
وی توضیح داد: این چارچوب با بهرهگیری از اسناد بالادستی، مطالعات و پژوهشهای ملی، گزارشهای آسیبشناسی فرهنگی و تربیتی، مطالعات آیندهنگرانه، دیدگاههای مطرحشده درباره ویژگیهای مطلوب دانشآموز و همچنین مطالعه تطبیقی چارچوبهای شایستگی در کشورهای مختلف و نظامهای بینالمللی تدوین شده است.
تأکید بر برش دوره اول ابتدایی
لطیفی با تأکید بر اینکه چارچوب شایستگیهای پایه برای کل دوره دوازدهساله طراحی شده است، گفت: نمیتوان انتظار داشت یک شایستگی در پایه اول، دوم یا سوم ابتدایی دقیقاً با همان سطح و شیوهای که در دوره متوسطه مورد انتظار است، تحقق پیدا کند. بنابراین باید برای هر دوره تحصیلی، برش اختصاصی و متناسب با سن و ویژگیهای رشدی دانشآموزان در نظر گرفته شود.
وی در تشریح محور «هویت ایرانی ـ اسلامی» در دوره اول ابتدایی اظهار کرد: در این دوره، یکی از مهمترین اهداف در حوزه هویت دینی و معنوی، کمک به کودک برای شکل دادن تدریجی به معنای زندگی متناسب با جهانبینی دینی است؛ نه اینکه صرفاً مجموعهای از مفاهیم و باورها را حفظ یا تکرار کند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی افزود: برای مثال، وقتی دانشآموز درک میکند بخشی از آنچه در اختیار اوست، نعمت الهی است و نسبت به آن احساس شکرگزاری پیدا میکند، در حال شکل دادن به یک معنای دینی متناسب با سن خود است.
وی همچنین در حوزه هویت محلی، ملی و انقلابی، تقویت زبان فارسی و ایجاد آشنایی و علاقه نسبت به نمادها، شخصیتها، آثار، آداب و رسوم و ارزشهای ملی را از محورهای مهم دوره اول ابتدایی برشمرد.
لطیفی درباره هویت خانوادگی نیز گفت: در این دوره، تمرکز اصلی بر آشنا شدن دانشآموز با نقشها و مسئولیتهای پایه خود در خانواده و توانمند شدن برای ایفای مناسب این نقشهاست.
ضرورت حفظ روحیه پرسشگری و کنجکاوی کودکان
وی در تشریح شایستگی «تفکر و تعقل» بر ضرورت حفظ روحیه پرسشگری و کنجکاوی کودکان تأکید کرد و گفت: کودکان ذاتاً کنجکاو و پرسشگرند و از تجربه کردن لذت میبرند. هنر مدرسه این است که آن را تقویت کند.
لطیفی افزود: در دوره اول ابتدایی، باید شرایطی فراهم شود که دانشآموز بتواند جستجوگر، پرسشگر و اهل کشف باقی بماند.
ارتباط مؤثر؛ زیربنای بسیاری از شایستگیها
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با اشاره به محور «ارتباط مسئولانه و مؤثر» اظهار کرد: برقراری و حفظ ارتباط و تقویت سواد پایه زبانی در دوره اول ابتدایی اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی افزود: مهارتهای شنیدن، گفتوگو کردن، خواندن و نوشتن از پایههای اصلی ارتباط هستند و دانشآموز باید بتواند پیامهای کلامی و غیرکلامی را دریافت و تحلیل کند و خواستهها و احساسات خود را به شکل روشن بیان کند.
لطیفی این شایستگی را زیربنای بسیاری از توانمندیهای دیگر دانست و گفت: اگر از مسئولیتپذیری، کار گروهی، حل تعارض یا سواد رسانهای صحبت میکنیم، پایه همه آنها تا حد زیادی به توانایی برقراری ارتباط بازمیگردد.
کار گروهی؛ مهارتی آموختنی و نیازمند تمرین
لطیفی با تأکید ویژه بر اهمیت تعاون و کار گروهی گفت: کار گروهی یک مهارت مادرزاد نیست و باید آن را آموزش داد و تمرین کرد.
وی افزود: اگر معلمی از پایه اول و دوم ابتدایی برای تقویت روحیه همکاری و کار گروهی تلاش کند، در واقع خدمتی مهم و ماندگار به جامعه انجام داده است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی اظهار کرد: در دوره اول ابتدایی، تمرکز بر این است که دانشآموز بتواند به صورت اولیه در جهت تحقق یک هدف گروهی حرکت کند، از دیگران یاد بگیرد و پایههای روانشناختی همکاری با دیگران را تجربه کند.
خودآگاهی، خودباوری و یادگیریِ یادگرفتن
لطیفی در ادامه با تشریح شایستگی «خویشتنسازی یا مدیریت خود» گفت: در دوره اول ابتدایی، خودآگاهی و خودباوری با کمک به دانشآموز برای شناخت افکار، احساسات و انگیزههای خود و تقویت اعتماد به نفس دنبال میشود.
وی افزود: بسیار مهم است که کودک از همان سالهای نخست احساس کند میتواند کار خوب، مؤثر و مفیدی انجام دهد و متناسب با تواناییهای خود بازخورد مثبت دریافت کند.
یک چارچوب مشخص و ساختاریافته
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با تأکید بر اینکه نظام آموزشی کشور پیش از این نیز به بسیاری از این موضوعات توجه داشته است، گفت: اتفاق جدید این است که اکنون تلاش میکنیم این اقدامات را در قالب یک چارچوب مشخص و ساختاریافته دنبال کنیم؛ به گونهای که همه عوامل نظام آموزشی بدانند چه چیزی را، از چه نقطهای و با چه هدفی باید دنبال کنند و انتظار داریم دانشآموز پس از دوازده سال به چه سطحی از توانمندی برسد.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی؛ وی ابراز امیدواری کرد اجرای آزمایشی زیستبوم جدید برنامه درسی و تجربههای بهدستآمده از مدارس، زمینهای برای تکمیل و بهبود این مسیر فراهم کند و معلمان نیز با تجربههای عملی خود به غنیتر شدن برنامه و تحقق واقعی شایستگیهای پایه در دانشآموزان کمک کنند.
انتهای پیام
