به گزارش ایسنا، دکتر فرید نجفی امروز در وبینار «از شواهد تا سیاستگذاری سلامت: ترجمان دانش در سیاستگذاری آگاه از شواهد» با تشریح فرآیند ترجمان دانش و تبدیل شواهد علمی به اقدام و سیاستگذاری سلامت، بر ضرورت توجه به تفاوت میان فضای دانشگاهی و فضای سیاستگذاری تاکید کرد و گفت: فرآیند ترجمان دانش و تبدیل دانش به اقدام، یک فرآیند کاملا پویا و دینامیک است و این فرآیند قابلیت تکرار دارد؛ به این معنا که از مرحله ترجمان دانش و اجرای مداخلات، دوباره شکافها و نیازهای جدید ایجاد میشود و بر اساس آن، مجدداً به دانش و شواهد جدید نیاز پیدا میکنیم.
وی افزود: به همین دلیل، فرآیند تبدیل دانش به اقدام یک چرخه مستمر است و پس از اجرای سیاستها و مداخلات، باید دوباره نیازها، شکافها و مسائل موجود، شناسایی و فرآیند تولید و ترجمان دانش تکرار شود.
نجفی با اشاره به نقش انجمنهای علمی در این فرآیند، خاطرنشان کرد: اخیرا در هیات مدیره انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران این موضوع را مطرح کردیم که چرا معتقدیم انجمن اپیدمیولوژی به عنوان نماینده جامعه اپیدمیولوژی کشور میتواند در حوزه ترجمان دانش نقش اساسی داشته باشد. اگر موتور حرکت از دانش به ترجمان دانش و سپس از دانش به اقدام را در نظر بگیریم، ممکن است این فرآیند در نقاط مختلف دنیا با نامهای متفاوتی شناخته شود، اما معمولا از یک مرحله مشخص آغاز میشود و در ادامه به سمت اقدام و اثرگذاری حرکت میکند.
رئیس انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران با بیان اینکه نخستین مرحله، تعیین اولویتها و شناسایی نیازها است، ادامه داد: ابتدا باید مشخص شود که مجموعه سلامت با چه نیازها و اولویتهایی مواجه است. در این مرحله باید نیاز واقعی نظام سلامت شناسایی و مشخص شود که برای پاسخ به این نیاز، چه شواهد و دانشی مورد نیاز است.
وی افزود: زمانی که درباره شواهد صحبت میکنیم، معمولا ذهن ما به سمت مطالعات نظاممند، فراتحلیلها و سایر روشهای ترکیب و ارزیابی شواهد میرود؛ در حالی که موضوع مهم این است که مجموعه شواهد مرتبط با یک مساله باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا بتوان بر اساس آنها تصمیمگیری کرد.
نجفی، مرحله بعدی را ترجمان دانش و توجه به شرایط بومی دانست و اظهار کرد: در مرحله تبدیل دانش، بسیار مهم است که شرایط و زمینه محلی را بشناسیم و شواهد موجود را با توجه به شرایط همان محیط تطبیق دهیم و بومیسازی کنیم. نمیتوان یک یافته یا راهکار را بدون توجه به زمینه اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ساختار نظام سلامت، مستقیماً از یک محیط به محیط دیگر منتقل کرد.
وی ادامه داد: پس از این مرحله، موضوع مهم این است که دانش چگونه به دست افراد و گروههایی برسد که قرار است از آن استفاده کنند. در واقع باید مشخص شود که مخاطبان دانش چه کسانی هستند و دانش تولیدشده چگونه باید در اختیار آنها قرار گیرد تا بتوانند از آن در تصمیمگیری استفاده کنند.
رئیس انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران با اشاره به هدف نهایی فرآیند ترجمان دانش، گفت: در نهایت، آنچه در بلندمدت مورد انتظار است، ایجاد «اثر» یا Impact است؛ یعنی هدف صرفاً تولید دانش، انتشار مقاله یا انتقال اطلاعات نیست، بلکه انتظار داریم دانش ترجمهشده در نهایت به تغییر در سیاستها، اقدامات و عملکرد نظام سلامت و در نتیجه به اثرگذاری واقعی منجر شود.
وی تاکید کرد: این فرآیند یک چرخه است و دائما تکرار خواهد شد. پس از اجرای یک سیاست یا مداخله، ممکن است شکافهای جدیدی شناسایی شود و این شکافها دوباره ما را به سمت تولید، ترجمان و استفاده از دانش جدید هدایت کنند.
نجفی با تاکید بر اهمیت شناخت زمینه پژوهشگر و سیاستگذار در فرآیند ترجمان دانش، اضافه کرد: زمانی که درباره ترجمان دانش صحبت میکنیم، بسیار مهم است که بدانیم زمینه و فضای پژوهشگر کجاست و زمینه و فضای سیاستگذار کجاست؛ چراکه این دو محیط تفاوتهای اساسی با یکدیگر دارند. آنچه در جامعه دانشگاهی به عنوان دانش میشناسیم، معمولا در چارچوب فعالیتهای پژوهشی و آکادمیک تولید میشود. ما در دانشگاه پژوهش انجام میدهیم، مقاله مینویسیم و مخاطب اصلی ما نیز معمولا همکاران دانشگاهی و جامعه علمی هستند.
رئیس انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران افزود: در فضای دانشگاهی حتی شاخصهایی مانند تعداد استنادها و میزان ارجاع به یک مقاله نیز مورد توجه قرار میگیرد و نشان میدهد که مخاطب و جامعه هدف این نوع تولید دانش، عمدتا جامعه آکادمیک است. مقالات پس از طی فرآیند داوری و بررسی اعتبار علمی در مجلات تخصصی منتشر میشوند و هدف اصلی در این ساختار، توسعه مرزهای دانش و تولید یافتههای علمی جدید است.
نجفی با بیان اینکه این مدل به تنهایی برای پاسخگویی به نیازهای جامعه کافی نیست، اظهار کرد: با احترام به ارزش و اهمیت تولید علم، باید توجه داشته باشیم که دانش زمانی میتواند برای جامعه ارزش واقعی ایجاد کند که از قالب صرفا دانشگاهی خارج شود و به راهکارهایی قابل استفاده و قابل اجرا تبدیل شود. در یک سوی این فرآیند، با «نوشتار آکادمیک» و مقاله علمی مواجه هستیم که برای جامعه دانشگاهی تولید میشود و در سوی دیگر، نیازمند ارائه راهکارهایی هستیم که برای تصمیمگیران و سیاستگذاران قابل فهم، کاربردی و در نهایت قابل اجرا باشد. بنابراین، یکی از وظایف مهم در ترجمان دانش این است که یافتههای علمی به شکلی ارائه شوند که بتوانند به راهحلهای عملی برای مسائل واقعی نظام سلامت تبدیل شوند و در اختیار سیاستگذاران و تصمیمگیران قرار گیرند.
نجفی با اشاره به ضرورت تغییر شیوه ارائه یافتههای پژوهشی برای استفاده در سیاستگذاری گفت: شکل و نحوه ارائه دانش باید متناسب با مخاطب و هدف تغییر کند. در فضای دانشگاهی معمولا پژوهش با یک مقدمه آغاز و جزئیات روش، یافتهها و سایر بخشهای علمی ارائه میشود، اما برای سیاستگذاری نمیتوان همواره از همان قالب استفاده کرد و در صورت لزوم باید نحوه ارائه شواهد و یافتهها تغییر کند.
وی اضافه کرد: امروز در دانشگاهها ابزارهایی مانند «پیام پژوهشی» و خلاصهسازی یافتهها با زبانی سادهتر مورد استفاده قرار میگیرد و در کنار آن، تهیه خلاصههای سیاستی یا Policy Brief نیز اهمیت زیادی پیدا کرده است. این محصولات باید بهگونهای تهیه شوند که یافتههای علمی را به زبان قابل فهم و قابل استفاده برای تصمیمگیران و سیاستگذاران تبدیل کنند.
رئیس انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران ادامه داد: برای حرکت از تولید دانش به سمت استفاده از آن در سیاستگذاری، باید یک گام فراتر رفت و کارهای بیشتری انجام داد. در این مرحله، صرف تولید مقاله یا حتی تهیه خلاصهای از یافتهها کافی نیست و به سازوکارها و نهادهایی نیاز داریم که بتوانند بهطور جدی در حوزه ترجمان دانش فعالیت کنند.
وی با اشاره به پیشنهاد انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران برای تقویت نقش انجمنهای علمی در این حوزه گفت: پیشنهادی که انجمن در این زمینه دارد، پررنگتر شدن نقش انجمنهای علمی در فرآیند ترجمان دانش است. منظور این نیست که انجمنها همه وظایف این حوزه را بر عهده بگیرند، بلکه میتوانند بخشی از این نقش را با هدف ایجاد ارتباط مؤثر میان تولیدکنندگان دانش و سیاستگذاران ایفا کنند. این پیشنهاد قرار است برای بررسی و پیگیری به مسئولان ذیربط، از جمله دکترشاهین آخوندزاده و معاونت فناوری وزارت بهداشت، ارائه شود تا زمینه استفاده بیشتر از ظرفیت انجمنهای علمی در فرآیند ترجمان دانش فراهم شود.
وی با تشریح جایگاه انجمنهای علمی در این فرآیند اظهار کرد: در یک سوی این چرخه، نهادها و مراکز دانشگاهی قرار دارند که شامل دانشجویان تحصیلات تکمیلی، پژوهشگران و حجم قابل توجهی از مقالات و یافتههای علمی تولیدشده هستند و در سوی دیگر، سیاستگذاران و نهادهای تصمیمگیر قرار دارند که میتوانند شامل مجلس و سایر نهادها و سازمانهای مسئول باشند.
رئیس انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران افزود: آنچه در این میان اهمیت دارد، وجود مجموعهها یا افرادی است که بتوانند نقش واسط میان این دو بخش را ایفا کنند؛ افرادی که هم با روششناسی پژوهش آشنا باشند و بتوانند شواهد علمی را بشناسند، نقاط قوت و ضعف آنها را ارزیابی کنند و هم بتوانند زبان و نیازهای سیاستگذاران و تصمیمگیران را درک کنند.
وی گفت: این نقش در ادبیات علمی به عنوان «واسطهگری دانش» یا Knowledge Brokering شناخته میشود و یکی از ظرفیتهای مهم انجمنهای علمی برای ایفای نقش در فرآیند ترجمان دانش است.
نجفی با تأکید بر اهمیت ایجاد ارتباط میان پژوهشگران و سیاستگذاران افزود: یکی از مهمترین کارکردهایی که انجمنهای علمی میتوانند بر عهده بگیرند، ایجاد ارتباط میان محققان و نهادهای تصمیمگیر است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که حجم زیادی از پژوهشها و شواهد علمی تولید میشود، اما این یافتهها لزوماً به شکلی که برای تصمیمگیری و سیاستگذاری قابل استفاده باشد، در اختیار سیاستگذاران قرار نمیگیرد. انجمنها میتوانند از ظرفیت پژوهشگران، اعضای انجمن و حتی محققان خارج از مجموعه اعضای خود استفاده کنند و یافتهها و شواهد علمی تولیدشده در حوزههای مختلف را در فرآیند ترجمان دانش مورد ارزیابی و استفاده قرار دهند.
رئیس انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران گفت: در این مسیر، ابتدا باید شواهد موجود شناسایی و بررسی شوند و اعتبار، نقاط قوت و محدودیتهای آنها مورد ارزیابی قرار گیرد. سپس میتوان بر اساس نیاز و سطح مخاطب، محصولات مختلفی از جمله پیامهای پژوهشی، خلاصههای ساده و قابل فهم، خلاصههای سیاستی و سایر محصولات مورد نیاز برای انتقال دانش تولید کرد. به این ترتیب، انجمنهای علمی میتوانند به عنوان بخشی از موتور ترجمان دانش عمل کنند و با گردآوری، ارزیابی و تبدیل شواهد علمی به محصولات متناسب با نیاز مخاطبان، مسیر استفاده از دانش در تصمیمگیری را تسهیل کنند.
نجفی خاطرنشان کرد: انجمن علمی اپیدمیولوژیستهای ایران نیز در نظر دارد با پیشقدم شدن در این حوزه و استفاده از ظرفیتهای موجود، بخشی از این فرآیند را بهصورت عملی پیش ببرد و با همکاری نهادهای مسئول، زمینه تولید محصولات مورد نیاز برای ترجمان و استفاده از دانش در سیاستگذاری را فراهم کند.
وی تأکید کرد: هدف نهایی این اقدامات آن است که میان حجم گسترده دانش و پژوهش تولیدشده در دانشگاهها و نیازهای واقعی سیاستگذاران ارتباط مؤثرتری برقرار شود تا یافتههای علمی تنها در قالب مقاله باقی نمانند و بتوانند به محصولاتی قابل استفاده برای تصمیمگیری و در نهایت به راهکارهای اجرایی در حوزه سلامت تبدیل شوند.
انتهای پیام
