«عفیفه عابدی» در گفتوگو با ایسنا، در پاسخ به این پرسش که با توجه به برگزاری اجلاس سران بریکس در هند و شرایط خاص منطقه، از جمله تحولات اخیر و افزایش فشارهای سیاسی و اقتصادی علیه ایران، این گروه بینالمللی تا چه اندازه میتواند به یک ظرفیت مؤثر برای حمایت سیاسی از ایران و کاهش فشارهای بینالمللی تبدیل شود؟ اظهار کرد: بریکس مهمترین پلتفرم موجود برای تغییر نظم جهانی از نظام آمریکایی ـ غربیمحور به سوی یک نظم جهانی چندقطبی است. از این منظر، عضویت و حضور ایران در اجلاس سران بریکس اهمیت سیاسی قابلتوجهی دارد.
وی با بیان اینکه «اهمیت بریکس در درجه نخست از این واقعیت ناشی میشود که بخش بزرگی از اقتصاد و جمعیت جهان در این مجموعه حضور دارند و بریکس خود را بهعنوان سازوکاری برای هماهنگی سیاسی و دیپلماتیک کشورهای جنوب جهانی تعریف کرده است»، گفت: برای ایران، بریکس میتواند ظرفیت مهمی برای کاهش فشارهای سیاسی و اقتصادی ایجاد کند؛ اما تهران نباید آن را جایگزین کامل دیپلماسی دوجانبه و چندجانبه یا سایر ابتکارهای ضدتحریمی خود تلقی کند؛ بهویژه باید در نظر داشت که بریکس همچنان در مسیر تکامل قرار دارد و با توجه به عضویت کشورهای مختلف، از ساختاری نسبتاً ناهمگون برخوردار است. با این حال، ایران باید نهایت تلاش خود را برای بهرهبرداری حداکثری از ظرفیتهای موجود در بریکس به کار گیرد.
امکان شکلگیری موضع مشترک بریکس درباره ایران
عابدی در پاسخ به این پرسش که با توجه به اعلام روسیه درباره اهمیت تحولات ایران و غرب آسیا در دستورکار سیاسی بریکس و با در نظر گرفتن تفاوت منافع و رویکردهای اعضای این مجموعه، آیا امکان شکلگیری یک موضع مشترک و عملی در حمایت از ایران وجود دارد، گفت: به نظر من، دستیابی به یک موضع مشترک سیاسی در مخالفت با تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران امکانپذیر است؛ اما شکلگیری یک موضع مشترک عملی و الزامآور بسیار دشوارتر خواهد بود. با این حال، ایران در چارچوب بریکس باید تلاش کند مواضع و ابتکارهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی خود را تا حد امکان به چین و روسیه نزدیک کند. حمایت سیاسی و مواضع این دو کشور در قبال ایران اهمیت بسیار زیادی دارد و میتواند بر ظرفیت عملی ایران برای استفاده از سازوکارهای بریکس تأثیرگذار باشد.
ظرفیت بریکس برای کاهش آثار تحریمها
این کارشناس مسائل بینالملل در پاسخ به این پرسش که عضویت ایران در سازوکارهای مالی بریکس، از جمله بانک توسعه جدید و استفاده از ارزهای ملی، تا چه حد میتواند به کاهش آثار تحریمها کمک کند، اظهار کرد: این شاید مهمترین حوزهای باشد که ایران باید از بریکس مطالبه عملی داشته باشد.
عابدی ادامه داد: همکاری بریکس با ایران در مقابله با تحریمها، یک آزمون بزرگ برای این مجموعه در مسیر عملیاتیکردن اهدافی است که بنیانگذاران آن بر آنها تأکید داشتهاند؛ یعنی مقابله با یکجانبهگرایی آمریکا و کاهش سلطه نهادهای غربی بر اقتصاد جهانی. در این چارچوب، ایران در حال پیگیری عضویت در بانک توسعه جدید بریکس (NDB) است و در مرداد ۱۴۰۵، رئیسکل بانک مرکزی ایران اعلام کرد که پیوستن ایران به این بانک بهزودی انجام خواهد شد.
این کارشناس مسائل بینالملل گفت: عضویت ایران در NDB میتواند برای تأمین مالی پروژههای زیرساختی، انرژی، حملونقل و طرحهای توسعهای مفید باشد. علاوه بر آن، ابتکارهای ارزی جدید برای پرداخت و تسویه، بیمه، حملونقل، اعتبار صادراتی و تأمین مالی که بریکس ایجاد یا دنبال میکند، آزمون مهم دیگری برای این پلتفرم در شرایط گذار کنونی است.
عابدی خاطرنشان کرد: استفاده بیشتر از ارزهای ملی، از جمله ریال، روپیه، یوان و روبل، میتواند به کاهش وابستگی به دلار در مبادلات تجاری کمک کند. بنابراین، برای ایران مسئله صرفاً عضویت در یک نهاد یا صدور بیانیه سیاسی نیست؛ بلکه مهم این است که ظرفیتهای اقتصادی و مالی بریکس تا چه اندازه بتواند در عمل به کاهش آسیبپذیری ایران در برابر تحریمها کمک کند.
هند میان ایران، آمریکا و اسرائیل
وی در پاسخ به این پرسش که هند بهعنوان میزبان اجلاس، با توجه به نوع روابط خود با ایران و همزمان شراکت با آمریکا، چه نقشی میتواند در حمایت از منافع ایران ایفا کند، اظهار کرد: هند برای ایران یک شریک مهم محسوب میشود؛ اما با توجه به مناسبات دهلینو با آمریکا و اسرائیل، تهران انتظار زیادی از این رابطه ندارد. البته این به معنای رها کردن یا بیتفاوتی نسبت به روابط با هند نیست. هند نیز در قبال ایران و غرب، عملاً سیاستی چندلایه و مبتنی بر موازنه را دنبال میکند.
عابدی ادامه داد: دهلینو همزمان سه ملاحظه مهم دارد: روابطش با ایران، منافع اقتصادی و انرژی و شراکت راهبردی با آمریکا. همین مسئله باعث میشود سیاست هند در قبال ایران عمدتاً بر پایه موازنه و استقلال راهبردی شکل بگیرد.
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به دیدار اخیر نارندرا مودی و مسعود پزشکیان گفت که نخستوزیر هند بر ادامه همکاری با ایران در نهادهای چندجانبه، از جمله بریکس و سازمان همکاری شانگهای، تأکید کرد و بر حل مسائل منطقه از مسیر گفتوگو و دیپلماسی تأکید داشت. بنابراین، احتمالاً هند در اجلاس پیشرو تلاش خواهد کرد برای ایران نقش میانجی، تسهیلکننده و حامی برخی ابتکارهای دیپلماتیک را ایفا کند؛ اما انتظار اینکه دهلینو در مقام رئیس بریکس مواضع مستقیم و صریح حمایتی از ایران اتخاذ کند، واقعبینانه نیست.
آیا بریکس میتواند از یک مجموعه اقتصادی به بازیگری سیاسی تبدیل شود؟
وی در پاسخ به این پرسش که آیا تحولات اخیر منطقه میتواند نقطه عطفی برای بریکس باشد تا از یک مجموعه عمدتاً اقتصادی به یک بازیگر سیاسی و حتی امنیتی مؤثر در نظم بینالملل تبدیل شود؟ گفت: بریکس، با وجود نقش و راهبری روسیه در این نهاد، در موضوع بحران اوکراین نتوانست فراتر از مواضع سیاسی حرکت کند و در نهایت، روسیه بیش از آنکه به ظرفیت بریکس تکیه کند، روابط دوجانبه با کشورهای عضو را دنبال کرد. با این حال، بریکس دستکم در حوزه ابتکارهای اقتصادی و مالی برای مقابله با نظام سلطه و تحریمهای غربی باید جدیت و قدرت عمل بیشتری از خود نشان دهد.
عابدی ادامه داد: تحولات اخیر درباره محاصره ایران و تلاش آمریکا برای محدود کردن روابط اقتصادی ایران با کشورهای دیگر، آزمون جدی جدیدی برای بریکس ایجاد کرده است. اگر این مجموعه نتواند در برابر مداخلهجویی و اقدامات بحرانساز آمریکا موضع مؤثری اتخاذ کند، این پرسش جدی مطرح خواهد شد که آیا بریکس واقعاً میتواند در اصلاح نظم بینالملل نقش ایفا کند یا صرفاً به یک بلوک فرمالیته و نمادین تبدیل خواهد شد.
چهار مطالبه ایران از اجلاس بریکس
وی در پاسخ به این پرسش که اگر قرار باشد در اجلاس هند یک دستاورد مشخص و ملموس برای ایران حاصل شود، مهمترین مطالبه تهران چه باید باشد؟ اظهار کرد: در نگاهی ایدهآل، یک ابتکار اقتصادی ـ مالی و عملیاتی برای مقابله با تحریمها میتواند دستاوردی نهادی نه فقط برای ایران، بلکه برای خود بریکس باشد؛ یعنی به جای صدور یک بیانیه سیاسی دیگر، شاهد ایجاد یک سازوکار عملی باشیم.
عابدی گفت: به نظر من، تهران باید در اجلاس هند به دنبال توافقی باشد که دستکم چهار محور داشته باشد:
اول، نهاییشدن عضویت ایران در بانک توسعه جدید بریکس (NDB)؛
دوم، ایجاد سازوکار مؤثر برای تسویه تجاری و مالی با استفاده از ارزهای ملی؛
سوم، تسهیل تجارت، سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی میان ایران و اعضای بریکس؛
چهارم، ایجاد سازوکارهای بیمه، اعتبار و پرداخت برای تجارت با ایران که کمترین آسیبپذیری را در برابر تحریمهای ثانویه داشته باشد.
این کارشناس مسائل بینالملل در پایان گفت: البته یکی از موانع احتمالی در مسیر مطالبات ایران از بریکس میتواند ادعاها و مطالبات برخی کشورهای عضو درباره تنگه هرمز باشد. ایران باید برای مدیریت این مسئله، ابتکارهایی را برای نزدیککردن مواضع آنها به دیدگاههای خود دنبال کند و در صورت امکان، از ظرفیتهای اقتصادی و تجاری برای ایجاد نوعی مبادله امتیاز در این زمینه استفاده کند.
شایان ذکر است، هجدهمین اجلاس سران بریکس ۱۲ و ۱۳ سپتامبر (۲۱ و ۲۲ شهریور) در هند برگزار می شود.
مسعود پزشیکیان رئیس جمهور ایران نیز در راس هیاتی در این اجلاس شرکت میکند.
انتهای پیام
