به گزارش ایسنا، دکتر عطاالله پورعباسی امروز در رویداد «گردهمایی اکوسیستم شناختی»، با قدردانی از صندوق نوآوری و شکوفایی برای میزبانی این نشست و همچنین دست‌اندرکاران برگزاری آن، اظهار کرد: برای اینکه تصویر روشن‌تری از زیست ‌بوم علوم شناختی، به‌ویژه از منظر بازار و اقتصاد، داشته باشیم، تلاش می‌کنم بخشی از وضعیت این حوزه را در قالب اعداد و ارقام ارائه کنم.

وی ضمن گرامیداشت یاد استاد شهید دکتر سیدکمال خرازی، از وی به عنوان معمار زیست ‌بوم علوم شناختی یاد کرد و گفت: هر کدام از ما که در عرصه‌های مختلف این حوزه فعالیت می‌کنیم، از زحمات ایشان بهره‌مند شده‌ایم.

پورعباسی با اشاره به تاکیدات مطرح‌شده درباره اهمیت علوم شناختی و نقش آن در اقتدار کشورها در آینده، افزود: همواره بر این موضوع تأکید شده است که اقتدار کشورها در آینده تا حد زیادی در گرو تسلط آنها بر علوم و فناوری‌های شناختی خواهد بود و این مسئله مسئولیت و مأموریت ما را برای پرداختن جدی‌تر به این حوزه دوچندان می‌کند.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی ادامه داد: در اسناد بالادستی نیز به این موضوع توجه شده و در برنامه هفتم، فناوری‌های عصبی، مغز و علوم شناختی به عنوان یکی از حوزه‌های اصلی اقتدارآفرینی مورد توجه قرار گرفته‌اند.

بازار جهانی نوروتکنولوژی در مسیر ۵۳ میلیارد دلاری شدن

وی با اشاره به وضعیت بازار جهانی نوروتکنولوژی و فناوری‌های شناختی اظهار کرد: اگر نگاهی به بازار نوروتکنولوژی و فناوری‌های شناختی داشته باشیم، می‌بینیم که این بازار در سال‌های اخیر به اندازه قابل توجهی رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۵۳ میلیارد دلار برسد.

پورعباسی با بیان اینکه جذابیت این حوزه تنها به حجم بازار محدود نمی‌شود، گفت: اگر از منظر نرخ رشد نیز به این بازار نگاه کنیم، پس از فناوری هوش مصنوعی، بالاترین نرخ رشد بازار مربوط به حوزه نوروتکنولوژی است و این موضوع نشان‌دهنده جذابیت این حوزه از منظر گردش مالی، جذب سرمایه و اقتصاد است.

وی افزود: این حوزه همچنین به دلیل ماهیت فناورانه خود می‌تواند یکی از حوزه‌های مهم اشتغال دانش‌بنیان باشد؛ به‌ویژه اینکه کشور از تعداد قابل توجهی فارغ‌التحصیل و متخصص در این زمینه برخوردار است و این ظرفیت با تلاش استادان، مدیران و متولیان قبلی شکل گرفته است.

سهم ایران از بازار جهانی نوروتکنولوژی چقدر است؟

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی با اشاره به برآورد سهم ایران از بازار جهانی نوروتکنولوژی گفت: اگر در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ اندازه بازار جهانی را حدود ۲۰ میلیارد دلار در نظر بگیریم و نسبت جمعیت ایران به جمعیت جهان را نیز لحاظ کنیم، بر مبنای یک مدل ساده جمعیتی، ایران باید سهمی حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون دلار از این بازار داشته باشد.

وی ادامه داد: این در حالی است که بر اساس برآوردهای مختلف، اندازه بازار داخلی نوروتکنولوژی ایران حدود ۱۴۰ میلیون دلار است. این برآورد مربوط به داروها نیست و بیشتر تجهیزات و فناوری‌های مرتبط با تحریک‌های عصبی و سایر فناوری‌های اصلی این حوزه را شامل می‌شود.

بازار ۶۰۰ میلیون دلاری علوم شناختی تا ۲۰۳۴؛ ضرورت ۴ برابری زیست‌بوم فناوری

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی ریاست‌جمهوری با اشاره به ظرفیت بازار فناوری‌های شناختی کشور، گفت: اگر بخواهیم سهم ایران از بازار جهانی را متناسب با سهم یک درصدی جمعیت کشور حفظ کنیم، اندازه بازار فناوری‌های شناختی ایران باید تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسد. در حال حاضر اگر متناسب با سهم جمعیتی کشور از جمعیت جهان، برای فناوری‌های شناختی بازار در نظر بگیریم، این بازار باید حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون دلار باشد؛ اما در عمل چنین بازاری در کشور شکل نگرفته است.

وی با بیان اینکه این وضعیت نشان‌دهنده وابستگی کشور به واردات فناوری است، اظهار کرد: این مساله نشان می‌دهد که فناوری‌های داخلی هنوز حتی در تأمین نیازهای داخلی کشور به خودکفایی نرسیده‌اند، چه برسد به اینکه بتوانیم از ظرفیت‌های فناورانه موجود برای صادرات و حضور در بازارهای جهانی استفاده کنیم. اگر بخواهیم سهم متناسب خود را از بازار جهانی حفظ کنیم، باید تا سال ۲۰۳۴ بازار فناوری‌های شناختی کشور را به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسانیم؛ به این معنا که باید اندازه این بازار تقریباً چهار برابر شود.

پورعباسی با اشاره به الزامات تحقق این هدف، گفت: اساتید و فعالان این حوزه مستحضر هستند که چهار برابر کردن حجم بازار، نیازمند فراهم کردن مجموعه‌ای از مقدمات و الزامات است که یکی از مهم‌ترین آنها، افزایش تعداد اعضای زیست‌بوم علوم و فناوری‌های شناختی است.

وی افزود: اگر بازار با نرخ رشد حدود ۲۵ درصد در سال توسعه پیدا کند، تعداد اعضای زیست‌بوم نیز باید تقریباً با همین نرخ رشد افزایش یابد؛ بنابراین نمی‌توان انتظار داشت بازار فناوری رشد قابل توجهی داشته باشد، اما تعداد پژوهشگران، فناوران، شرکت‌ها و سایر اجزای زیست‌بوم ثابت بماند.

وی با اشاره به وضعیت فعلی زیست‌بوم علوم شناختی کشور گفت: در حال حاضر زیست‌بوم علوم شناختی کشور حدود ۱۰ هزار عضو دارد که شامل پژوهشگران، فناوران و سایر فعالان این حوزه است. بیشترین سهم این زیست‌بوم نیز مربوط به پژوهشگران است. بر اساس رصدهایی که انجام داده‌ایم، حدود ۹ هزار پژوهشگر در حوزه علوم شناختی فعالیت دارند؛ این افراد شامل پژوهشگرانی هستند که در انتشارات علمی ایران در این حوزه نقش داشته‌اند یا از نهادهای مختلف پژوهشی، حمایت‌های پژوهشی دریافت کرده‌اند.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی ادامه داد: در مقابل، حدود هزار فناور در شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌های فناور این حوزه فعالیت می‌کنند. همچنین برآورد ما این است که تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان، فناور و نوآور فعال در حوزه علوم شناختی حدود ۲۵۰ شرکت باشد، هرچند اطلاعات دقیق حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ شرکت را در اختیار داریم و درباره سایر شرکت‌ها هنوز اطلاعات کامل و دقیقی نداریم.

پورعباسی با اشاره به نسبت پژوهشگران به فناوران در این زیست‌بوم گفت: در حال حاضر نسبت پژوهشگر به فناور در زیست‌بوم علوم شناختی حدود ۹ به یک است، در حالی که برای زیست‌بومی که قرار است با بازاری در حدود ۶۰۰ میلیون دلار مواجه باشد، این نسبت بسیار بالا است. در یک بازار بالغ، این نسبت باید به حدود سه به یک برسد؛ یعنی به ازای هر سه پژوهشگر، دست‌کم یک فناور داشته باشیم که بتواند یافته‌ها و دستاوردهای پژوهشی را به ارزش افزوده اقتصادی و محصول تبدیل کند.

توسعه زیست بوم علوم شناختی تا ۳۰ هزار نفر

وی گفت: برای رسیدن به بازار ۶۰۰ میلیون دلاری، باید تعداد اعضای زیست‌بوم علوم شناختی کشور به حدود ۳۰ هزار نفر برسد و در این میان، نسبت پژوهشگران به فناوران نیز باید اصلاح شود؛ به‌گونه‌ای که به استاندارد سه به یک برسیم. با توجه به این شرایط، انتظار داریم بتوانیم در قالب حدود ۸۰۰ شرکت، بستر فعالیت حدود ۶ هزار فناور را فراهم کنیم. شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور معمولاً در گروه شرکت‌های کوچک و متوسط (SME) قرار می‌گیرند و اگر میانگین تعداد فناوران در هر شرکت را حدود هفت تا هشت نفر در نظر بگیریم، برای میزبانی و ایجاد بستر فعالیت حدود ۶ هزار فناور، به حدود ۸۰۰ شرکت و شخصیت حقوقی نیاز خواهیم داشت.

پورعباسی ادامه داد: در حال حاضر تعداد شرکت‌های فعال این زیست‌بوم حدود ۲۵۰ شرکت است و با توجه به اینکه برای تحقق این اهداف حدود ۱۰ سال فرصت داریم، باید در این مدت فاصله موجود را جبران کنیم و تعداد شرکت‌های فعال را به حدود ۸۰۰ شرکت برسانیم.

وی درباره مسیر تحقق این اهداف گفت: برای دستیابی به این اهداف باید هفت راهبرد اصلی را دنبال کنیم. نخستین راهبرد، توسعه دانش علوم شناختی به عنوان پشتوانه فناوری است. ما در بسیاری از حوزه‌ها هنوز در مرحله توسعه و تثبیت دانش و تبدیل آن به فناوری قرار داریم، به‌ویژه در حوزه‌های نوظهور مرتبط با نوروتکنولوژی و علوم شناختی.

پور عباسی افزود: یکی از اقداماتی که ستاد به عنوان متولی و هماهنگ‌کننده زیست‌بوم باید دنبال کند، توسعه دانش در این حوزه است. البته این اقدامات در حال انجام است؛ به‌گونه‌ای که طی سال گذشته و سال جاری، بیش از ۵۰ میلیارد تومان حمایت پژوهشی با همکاری بنیاد ملی علم از پژوهش‌های حوزه علوم شناختی انجام شده است.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی تاکید کرد: اگرچه ستادهای فناوری، ماموریت اصلی خود را در حوزه فناوری دنبال می‌کنند، اما معتقدیم باید برای توسعه دانش نیز تلاش کنیم؛ چرا که دانش، پشتوانه توسعه فناوری است و بدون تقویت این پایه، نمی‌توان انتظار داشت فناوری‌های شناختی به شکل پایدار توسعه پیدا کنند.

وی راهبرد دوم را بازمهندسی زیست‌بوم با تمرکز بر فناوری دانست و خاطر نشان کرد: راهبرد بعدی این است که با تمرکز بر فناوری، زیست‌بوم علوم شناختی را بازمهندسی کنیم. بر اساس هدف‌گذاری انجام‌شده، باید طی ۱۰ سال حدود ۲۰ هزار متخصص فناور و پژوهشگر به این زیست‌بوم اضافه شوند. تحقق این هدف به معنای اضافه شدن حدود ۲ هزار نیروی متخصص در هر سال است. دانشگاه‌های کشور به تنهایی ظرفیت تأمین چنین نیروی انسانی را ندارند؛ بنابراین باید از همه ظرفیت‌های موجود، به‌ویژه ظرفیت آموزش‌های مهارتی، استفاده کنیم تا بتوانیم طی ۱۰ سال تعداد اعضای زیست‌بوم علوم شناختی را به میزان مورد نیاز افزایش دهیم.

تحقق دستیابی به بازار ۶۰۰ میلیون دلاری علوم شناختی

وی گفت: بهبود فضای کسب‌وکار دانش‌بنیان و توسعه ابزارهای تامین مالی، از دیگر راهبردهای کلان ما است. اتفاقاً امروز در خدمت عزیزان صندوق نوآوری و شکوفایی هستیم تا از ظرفیت و راهنمایی آنها استفاده کنیم و ببینیم برای تحقق این دو موضوع چه اقداماتی باید انجام شود.

وی با تاکید بر اینکه باید از همه ابزارهای تامین مالی موجود در اکوسیستم استفاده کنیم، اظهار کرد: صندوق نوآوری و شکوفایی ظرفیت‌های بسیار خوبی دارد و ابزارهای قانونی از جمله اعتبار مالیاتی و قوانین مرتبط با حمایت از تولید بار اول نیز می‌توانند به توسعه این زیست‌بوم کمک کنند. همه این ظرفیت‌ها باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا بتوانیم به هدف ایجاد بازار ۶۰۰ میلیون دلاری علوم شناختی دست پیدا کنیم.

پورعباسی با اشاره به راهبرد دیگر این ستاد یادآور شد: راهبرد بعدی ما تمرکز بیشتر بر فناوری‌هایی است که با شرایط کشور و سطح بهره‌وری متناسب با نیازهای ایران هماهنگی بیشتری داشته باشند. از این رو، تمرکز عمده ما باید بر فناوری‌های کم‌هزینه و با پوشش بالا با شد. حوزه‌هایی مانند نوروانفورماتیک که هوش مصنوعی نیز بخشی از آن است و همچنین فناوری‌های مبتنی بر تجهیزات خانگی، از جمله حوزه‌هایی هستند که باید توجه بیشتری به آنها داشته باشیم؛ چرا که می‌توانند متناسب با شرایط کشور، ظرفیت مناسبی برای توسعه فناوری‌های شناختی ایجاد کنند.

وی با تاکید بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز این بازار اظهار کرد: توسعه زیرساخت‌ها نیز باید متناسب با نیاز بازار در نظر گرفته شود. در حال حاضر در حوزه علوم شناختی حدود ۱۱۵ تا ۱۲۰ آزمایشگاه ملی، استانی و دانشگاهی در کشور داریم و علاوه بر آنها، سه آزمایشگاه ملی نیز در این حوزه فعال هستند. این آزمایشگاه‌ها تاکنون ظرفیت‌های بسیار خوبی برای استفاده فناوران فراهم کرده‌اند، اما طبیعتاً برای بازاری با ابعاد پیش‌بینی‌شده، تعداد این مجموعه‌ها باید افزایش پیدا کند که امیدواریم با حمایت معاونت علمی، این توسعه زیرساختی محقق شود.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی با اشاره به اهمیت حکمرانی در حوزه علوم شناختی گفت: در نهایت، نظام حکمرانی شناختی نیز باید با پشتوانه مقرراتی و قانونی در کشور توسعه پیدا کند. در حال حاضر نیز به دلیل شرایط موجود و حساسیت‌های ایجادشده نسبت به این حوزه، علوم شناختی به یکی از اولویت‌های مهم نهادهای حاکمیتی تبدیل شده است و باید از این فرصت به شکل مناسبی استفاده کنیم.

پورعباسی تاکید کرد: معتقدم حوزه علوم و فناوری‌های شناختی ظرفیت بسیار بالایی هم برای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و هم برای ایجاد اشتغال دانش‌بنیان دارد. بنابراین باید از همه ظرفیت‌های موجود برای ارتقای این زیست‌بوم استفاده کنیم تا کشور و مردم بتوانند از منافع فناوری‌های شناختی بهره‌مند شوند و فارغ‌التحصیلان و فناوران این حوزه نیز بتوانند از ظرفیت‌های بازار ایجادشده بهره اقتصادی لازم را ببرند.

انتهای پیام