ندا اخروی امروز پنجشنبه ۱۹ شهریورماه در نخستین همایش علمی روز جهانی پیشگیری از خودکشی که در مجتمع دکتر علی شریعتی جهاددانشگاهی خراسانرضوی برگزار شد، اظهار کرد: یکی از سختترین جلسات مشاوره بر اساس مستندات علمی، پیش بردن جلسات مربوط به خودکشی است. افراد باید بتوانند در اتاق روانشناس درباره تمام افکار خود صحبت کنند و مداخله روانشناسان در این زمینه میتواند حائز اهمیت باشد.
وی با اشاره به اینکه شعار امسال روز جهانی پیشگیری از خودکشی «تغییر روایت درباره خودکشی؛ مسئولیت ما متخصصان است» است، افزود: بخشی از این شعار به توانمندی متخصصان در حوزههای تخصصی مربوط میشود و موضوع دیگر، انگزدایی از خودکشی است. انگزدایی از خودکشی میتواند موجب شود افرادی که افکار خودکشی دارند، با جرأت بیشتری افکار خود را بیان کنند. یکی دیگر از وظایف متخصصان نیز آموزش به عموم مردم است تا همه بدانند هر فرد میتواند در زمینه پیشگیری از خودکشی مؤثر باشد. این اقدام با عنوان بتا به معنای بپرس، تحقیق کن و ارجاع بده مطرح شده است.
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: از نظر علمی، خودکشی در سطح جهان یک مرگ قابل مداخله و قابل پیشگیری است و لازم است متخصصان و روایتگران این موضوع را مدنظر قرار دهند. همکارانی که با افراد دارای افکار یا قصد خودکشی جلسات مشاوره برگزار میکنند، خود نیز در معرض خطر قرار دارند و باید به این موضوع توجه شود. ۷۷ درصد مرگهای ناشی از خودکشی در کشورهای با درآمد کم و متوسط رخ میدهد، اما بالاترین نرخهای خودکشی در جوامع توسعهیافته گزارش شده است. همچنین ۶۰ درصد افرادی که افکار خودکشی دارند، اقدام به خودکشی خواهند کرد.
اخروی افزود: میزان خودکشی در میان تمام گروههای سنی در جهان افزایش یافته است. آمارهای خودکشی در کشور نیز پس از سال ۱۳۹۹ به دنبال شیوع کوید۱۹ دچار تغییراتی شد به طوری که در سال ۱۳۹۹ تعداد موارد مرگ ناشی از خودکشی در میان نوجوانان زیر ۱۸ سال افزایش یافت. پس از کووید-۱۹ نیز خودکشی به دومین علت مرگ جوانان و نوجوانان تبدیل شد.
وی با اشاره به اهمیت توجه به نشانههای هشداردهنده گفت: اکثر افرادی که قصد خودکشی دارند، معمولاً فکر یا برنامه خود را به صورت مستقیم یا ضمنی با اطرافیان در میان میگذارند. همچنین رفتارهای خودآسیبرسان احتمال اینکه فرد در نهایت بر اثر خودکشی فوت کند را در یک دوره ۱۲ ماهه، ۵۰ تا ۱۰۰ برابر بیشتر از سایر افراد میکند. پشت بسیاری از افکار خودکشی، یک اختلال روانشناختی وجود دارد و تا زمانی که این اختلال درمان نشود، نمیتوان انتظار داشت افکار خودکشی بهطور کامل برطرف شود. بنابراین باید در مورد فردی که افکار خودکشی دارد، احتمال وجود اختلال روانشناختی مورد توجه قرار گیرد و برای درمان آن اقدام شود.
فشار روانی و شکلگیری افکار خودکشی
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با طرح این پرسش که با وجود ارزشمند بودن حیات، چه اتفاقی میافتد که انسان گاهی به نبودن فکر میکند، عنوان کرد: ممکن است بسیاری از انسانها در طول زندگی حداقل یک بار به این فکر کرده باشند که «کاش نباشم». بنابراین شکلگیری فکر پایان دادن به زندگی در ذهن فرد، پدیدهای عجیب و غیرمعمول نیست. گاهی فشارها و رنجها به اندازهای افزایش پیدا میکند که فرد احساس میکند دیگر توان تحمل این میزان فشار و درد روانی را ندارد و در این شرایط ممکن است این فکر در ذهن او شکل بگیرد که دیگر نمیخواهد زنده باشد. علاوه بر این، گاهی در شرایطی مانند ابتلا به افسردگی و برهم خوردن تعادل مواد شیمیایی مغز، افکار خودکشی ایجاد میشود. در واقع، فکر خودکشی میتواند تلاشی برای فرار از گرفتار شدن در دام درد روانی باشد. شکلگیری فکر خودکشی لزوماً به این معنا نیست که فرد واقعاً میخواهد به زندگی خود پایان دهد، بلکه میتواند تلاشی برای تغییر وضعیت موجود باشد.
اخروی با اشاره به پژوهش دانشگاه علوم پزشکی که در سال ۱۴۰۳ انجام شده است، اظهار کرد: این پژوهش درباره بیش از ۱۰۰۰ نفر از افرادی انجام شد که اقدام به خودکشی کرده و برای دریافت اقدامات درمانی به مراکز آموزشی و درمانی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد و سایر دانشگاههای علوم پزشکی استان مراجعه کرده بودند. بر اساس این پژوهش، در نمودار توزیع فراوانی علل زمینهساز اقدام به خودکشی در میان افراد شرکتکننده در مطالعه، اختلافات خانوادگی نخستین علت و احساس پوچی و مشکلات اقتصادی به ترتیب دومین و سومین علت بودهاند.
وی با اشاره به یافتههای این پژوهش در زمینه اعتقادات افراد اقدامکننده به خودکشی مطرح کرد: افرادی که در این پژوهش اقدام به خودکشی کرده بودند، به خدا، پیامبر و جهان پس از مرگ اعتقاد داشتند؛ بنابراین صرفاً حل مشکلات اعتقادی شاید کمککننده نباشد. آنچه در مسائل اعتقادی میتواند کمککننده باشد، پرداختن به این پرسش است که رنج و درد برای چیست و چرا فرد باید با وجود مشکلات به زندگی ادامه دهد. افرادی که اقدام به خودکشی میکنند ممکن است پس از آن، افکار خودکشی بسیار کمتری داشته باشند و مراجعه و دریافت خدمات نیز پیش از اقدام به خودکشی میتواند بیتأثیر نباشد.
اجرای برنامههای پیشگیری از خودکشی
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به برنامههای فرهنگی و اجتماعی در زمینه پیشگیری از خودکشی گفت: راهکارهای فرهنگی و اجتماعی در این زمینه طراحی و برنامهریزی میشود و برای نهادها و سازمانها نیز وظایفی در نظر گرفته شده است. در کشور نیز سندی برای پیشگیری از خودکشی تدوین شده و کشورهایی که برنامههای پیشگیرانه را اجرا کردهاند، توانستهاند حدود ۲۰ درصد کاهش در میزان خودکشی ایجاد کنند که عدد قابل توجهی است. افزایش روایی دادههای مربوط به رفتارهای خودکشی، توانمندسازی حکمرانی عمومی و افزایش آگاهی، ارتقای کمی و کیفی خدمات ارائهشده به افراد در معرض خطر و اقدامکننده، ساماندهی اخبار و محتوا در این زمینه، کاهش میزان دسترسی به روشهای شایع و مرگبار خودکشی و افزایش پژوهشهای کاربردی در زمینه خودکشی از جمله اهداف این برنامه است.
اخروی با اشاره به روند موارد مرگ ناشی از خودکشی در گروه سنی زیر ۱۸ سال، بیان کرد: در شش ماهه دوم سال ۱۴۰۳ روند فوت افراد زیر ۱۸ سال ناشی از خودکشی کاهش قابل توجهی داشته است. در شش ماهه دوم سال ۱۴۰۲ نیز موردی از مرگ دانشآموزی گزارش نشده است. در شهرستانها نیز کارگروه پیشگیری از خودکشی داریم که اقدامات آن رصد میشود. در فاصله سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ و پس از انجام مداخلات، شاهد کاهش مرگ ناشی از خودکشی بودهایم. تعداد افراد فوتشده بر اثر خودکشی از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ روند کاهشی داشته و تعداد افراد فوتشده بر اثر خودکشی در گروه سنی ۱۰ تا ۱۸ سال نیز در این مدت کاهش قابل توجهی داشته است.
تقویت امید و حس همدردی میتواند به پیشگیری از خودکشی کمک کند
سپس حجتالاسلام حسین مصلایی- رئیس اداره تبلیغات اسلامی مشهد با بیان اینکه نباید حس ناامیدی در افرادی که خود در مسیر مشاوره و حمایت از دیگران فعالیت دارند، ایجاد شود، اظهار کرد: گاهی برخی مسائل و احساساتی که به افراد منتقل میشود، بر نگاه آنان نسبت به زندگی تأثیر میگذارد. گاهی فرد واقعاً بیمار است و گاهی احساس بیماری دارد. آنچه آیات و روایات به عنوان یک اصل اساسی مورد توجه قرار دادهاند، موضوع امید است. همچنین رهبر شهید بر نقش امیدآفرینی در حرکت جامعه تأکید داشتند. با بررسی آیات قرآن و سنتهای الهی، میتوان دریافت که در بسیاری از موارد به دلیل نداشتن نگاه و توکل حقیقی، افراد متوجه پیامهایی که درباره توجه خداوند به آنان وجود دارد، نمیشوند.
وی ادامه داد: بسیاری از اوقات انسان در آغوش خداوند قرار دارد، اما برخی افراد به دلیل احساساتی مانند ناامیدی ممکن است متوجه این موضوع نشوند. همچنین ممکن است نگاه انسان به این عالم، نگاه درستی نباشد. با توجه به آیات الهی، رنج به میزان مساوی در زندگی قرار داده شده است؛ بنابراین در فرآیند مشاوره باید تلاش شود نگاه افراد به این عالم به شکل درستتری شکل بگیرد. اگر انسان در مسیری که خداوند برای او تعیین کرده قرار بگیرد، آرامش را به همراه خواهد داشت. خداوند از روح خود در انسان دمیده و مسیر زندگی او را مشخص کرده است و قرار نیست همه برنامههای زندگی در این دنیا باشد، بلکه آخرت نیز بخشی از این مسیر است.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی مشهد با اشاره به شعار «همه با هم برای امید به زندگی»، گفت: گاهی یکی از مشکلات جامعه امروز برای فردی که به این شرایط دچار میشود، احساس تنهایی و بیکسی است. بر اساس آیات و روایات، نمیتوان نسبت به محیط اطراف بیتفاوت بود؛ زیرا این بیتفاوتی میتواند به خود فرد و دیگران آسیبزا باشد. ایجاد حس همدردی در افراد از سوی مددکاران و مشاوران میتواند در این زمینه نقش مهمی داشته باشد. تفاهمنامهای نیز با دانشگاه علوم پزشکی منعقد شده است. دانشگاه علوم پزشکی مشهد در زمینه فعال و تاثیرگذار است. امیدواریم بتوانیم در این مسیر گام برداریم و جامعه و افراد هدف را به زندگی بازگردانیم.
طرح «سفیر امید زندگی»، نقشهای داوطلبانه برای شناسایی نشانههای خطر در نوجوانان
در ادامه این مراسم محمد سادات- دبیر همایش علمی روز جهانی پیشگیری از خودکشی با بیان اینکه در گذشته طرح «سفیر امید» را ارائه داده بودیم که اکنون طرح ما کاملتر شده و به «سفیر امید زندگی» تبدیل شده است، عنوان کرد: در این طرح، ما تعدادی سفیر امید داریم که نوجوانانی هستند که اقدام به خودکشی کردهاند و اکنون وضعیت آنها پایدار شده است. ما میتوانیم از این افراد استفاده کنیم تا در میان همسالان خود به دنبال نشانهها بگردند و این نشانهها را به یک سوپروایزر که با این بچهها در ارتباط است، ارجاع دهند.
وی با بیان اینکه سفیر زندگی ما در واقع همان سوپروایزرها هستند، تصریح کرد: از روانشناسان دعوت میکنیم که با ما همکاری کنند و به عنوان سفیر زندگی در این طرح حضور داشته باشید. در مسیر طرح امید زندگی، آموزش نیز در نظر گرفته شده است؛ قرار نیست افراد بهصورت یکباره و بدون آموزش وارد این طرح شوند، بلکه آموزش میبینند و پس از مدتی به عنوان سفیر در این طرح فعالیت میکنند.
دبیر همایش علمی روز جهانی پیشگیری از خودکشی تأکید کرد: طرح سفیر امید زندگی با همکاری سازمان تبلیغات اسلامی تعریف شده است؛ یعنی محتوایی که ما تولید میکنیم، از طریق سازمان تبلیغات اسلامی بررسی و فیلتر میشود تا با اعتقادات مردم موازی یا مغایرتی نداشته باشد. در این طرح، حمایت تحصیلی و حمایت روانشناختی داریم، پزشکان داوطلب نیز داریم تا اقدامات لازم را انجام دهند و در نهایت حمایت اجتماعی ما کامل شود. بهزیستی نیز در کنار ما قرار دارد تا فرزندانی که مشکلات مالی دارند را حمایت کنند. ما کاملاً داوطلبانه فعالیت میکنیم و هیچ منبع درآمد و هیچ آوردهای نداریم و همه افرادی که در این طرح فعالیت میکنند نیز با عشق و بهصورت داوطلبانه در این مسیر حضور دارند.
انتهای پیام
