شرطبندی و پیشبینی نتایج مسابقات، موضوع تازهای در ورزش نیست، اما شکل آن در سالهای اخیر تغییر کرده است؛ از پیشبینی نتایج مسابقات فوتبال و رقابتهای بینالمللی گرفته تا شرطبندیهای غیررسمی در برخی فعالیتهای ورزشی و بازیهای روزمره، این رفتار در اشکال مختلف در جامعه دیده میشود.
در گذشته پیشبینی و شرطبندی در رشتههای ورزشی بیشتر در جمعهای محدود و به شکل غیررسمی دنبال میشد؛ اما امروزه با گسترش فضای مجازی و فعالیت سایتها و پلتفرمهای مختلف، دسترسی به آن برای افراد بسیار سادهتر شده است.
تبلیغات گسترده با وعده برد آسان و کسب درآمد سریع، در کنار هیجان تماشای مسابقات، میتواند افراد بیشتری را به این سمت بکشاند. فوتبال نیز به دلیل تعداد بالای هواداران و گردش مالی قابل توجه، بیش از رشتههای دیگر در معرض این آسیب قرار دارد. با این حال، گسترش پلتفرمهای پیشبینی مسابقات، تبلیغات گسترده و وعده کسب درآمد آسان، باعث شده است که موضوع شرطبندی بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
در این راستا، ایسنا در گفتوگو با کارشناسان، این پرسش را مطرح میکند که آیا پیشبینی نتیجه مسابقات، صرفاً به افزایش هیجان تماشای ورزش کمک میکند یا میتواند به رفتاری اعتیادگونه و آسیبزا تبدیل شود؟
شرطبندی؛ هیجانی که میتواند به اعتیاد تبدیل شود
علی صنعتگر، روانشناس حوزه ورزشی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ابعاد روانشناختی رفتارهای مرتبط با قمار و شرطبندی، اظهار کرد: پیروزی در قمار و بازیهای شرطی، لزوماً یک پیروزی واقعی نیست و برای بررسی تکرار این رفتارها باید به لایههای عمیق روان انسان توجه کرد. برخی رویکردهای روانکاوانه، قمار و شرطبندی را با تعارضها و تجربههای حلنشده دوران کودکی مرتبط میدانند که در صورت درماننشدن، ممکن است در سالهای بعد به شکل رفتارهای تکرارشونده بروز پیدا کنند.
وی با اشاره به تأثیر تبلیغات مسابقات، قرعهکشیها و پیشبینی نتایج بر گسترش این رفتارها، افزود: این تبلیغات میتواند فرهنگ کسب درآمد و موفقیت با کمترین تلاش را در جامعه تقویت کند. تکرار پیامهای مربوط به برنده شدن و دریافت جوایز، ممکن است افراد را به تکیه بر شانس به جای تلاش و فعالیت سازنده سوق دهد، نگاهی که میتواند آنها را از استفاده واقعی از تواناییها و تلاش برای موفقیت دور کند.
این روانشناس با اشاره به تأثیر شرطبندی بر مرز میان هواداری و قمار در ورزش حرفهای، تصریح کرد: هواداری ورزشی در بسیاری از کشورهای اروپایی دارای ساختار، آموزش و کانونهای مشخص است و هواداران یاد میگیرند که چگونه از تیم خود حمایت کنند. ما نیازمند ایجاد کانونهای واقعی هواداری و آموزش فرهنگ تماشای مسابقات هستیم، زیرا ورزشگاه نباید صرفاً به محلی برای تخلیه خشمها و تنشهای انباشته شده افراد تبدیل شود.
صنعتگر با اشاره به گرایش برخی افراد میانسال و سالمند به شرطبندی، تأکید کرد: این رفتار تنها مختص جوانان نیست و برخی افراد در سنین مختلف ممکن است برای تجربه هیجان و برانگیختگی به رفتارهای پرریسک روی آورند. هرچند شرطبندی ممکن است هیجان کاذب ایجاد کند، اما نباید از آسیبهای آن غافل شد؛ زیرا انگیزه اصلی از فعالیتهای ورزشی باید سلامت، نشاط و ارتباط اجتماعی باشد نه هیجان ناشی از برد و باخت مالی.
وی با اشاره به نقش تبلیغات و ترویج فرهنگ کسب درآمد آسان در گسترش شرطبندی، بیان کرد: برای کاهش آسیبهای این پدیده، باید آموزش و آگاهیبخشی جدیتری صورت گیرد و ابعاد روانی و اجتماعی گرایش افراد به شرطبندی نیز مورد توجه قرار گیرد.
شرطبندی چگونه فرهنگ هواداری را تحتتأثیر قرار میدهد؟
در ادامه، جواد رستمزاده، رئیس انجمن ورزشینویسان خراسان رضوی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به گسترش شرطبندی و پیشبینی مسابقات فوتبال، اظهار کرد: در بسیاری از کشورهای جهان، شرطبندی در رشتههای مختلف ورزشی، بهویژه فوتبال، در چارچوب قوانین مشخص انجام میشود و حتی تبلیغات شرکتهای فعال در این حوزه در اطراف ورزشگاهها دیده میشود، اما در ایران به دلیل ملاحظات شرعی و قانونی، شرایط متفاوت است.
وی افزود: در برخی رشتهها مانند اسبسواری و تیراندازی، ضوابط و شرایط متفاوتی وجود دارد، اما در فوتبال، در صورت مطرح شدن هرگونه سازوکار مرتبط با پیشبینی یا شرطبندی، باید قوانین و نظارتهای بسیار دقیقی وجود داشته باشد تا هیچ فردی نتواند بر نتیجه مسابقات تأثیر بگذارد.
رئیس انجمن ورزشی نویسان خراسان رضوی با اشاره به قوانین سختگیرانه شرطبندی در برخی کشورها، تأکید کرد: در کشورهایی که شرطبندی ورزشی قانونی است، بازیکنان، مربیان و داوران اجازه ندارند از موقعیت خود برای تأثیرگذاری بر شرطبندی یا تغییر نتایج مسابقات سوءاستفاده کنند و تخلف در این زمینه میتواند مجازاتهای سنگینی به همراه داشته باشد.
رستمزاده با بیان اینکه از مشکلات شرطبندیهای غیرقانونی، نبود شفافیت و نظارت کافی است، تصریح کرد: گردش مالی حاصل از این فعالیتها نهتنها کمکی به اقتصاد ورزش نمیکند، بلکه میتواند زمینه نفوذ افراد سودجو و تلاش برای تأثیرگذاری بر رقابتها را فراهم کند. هرچه نظارت بر مسابقات کمتر باشد، احتمال آسیبپذیری رقابتها در برابر فعالیتهای غیرقانونی و سوءاستفادههای احتمالی افزایش پیدا میکند.
وی با اشاره به گسترش مسابقات پیشبینی در برخی رسانه ها و پلتفرمهای داخلی، خاطرنشان کرد: گاهی به جای استفاده از واژه شرطبندی، از عنوانهایی مانند «مسابقه پیشبینی» استفاده میشود و مخاطبان با پیشبینی نتایج مسابقات، امتیاز یا جایزه دریافت میکنند.
رستمزاده ادامه داد: تغییر عنوان یک فعالیت، لزوماً نگرانیهای موجود درباره تأثیر آن بر فرهنگ عمومی و عادیسازی وابستگی به برد و باخت را از بین نمیبرد و لازم است تفاوت میان مسابقات تبلیغاتی و فعالیتهای غیرقانونی شرطبندی بهطور دقیق مشخص شود.
رئیس انجمن ورزشینویسان خراسان رضوی با اشاره به گرایش برخی جوانان به شرطبندی، بیان کرد: نمایش سبک زندگیهای تجملاتی در فضای مجازی و رویای یکشبه پولدار شدن، میتواند آنان را به سمت راههای میانبر سوق دهد؛ در حالی که سود اصلی این چرخه نصیب گردانندگان آن میشود. زمانی که انگیزه اصلی از دنبال کردن مسابقات، کسب سود مالی باشد، مفهوم واقعی هواداری بهتدریج کمرنگ میشود.
وی افزود: هوادار واقعی منتظر پیروزی یا شکست تیم محبوب خود است، اما فردی که درگیر شرطبندی میشود ممکن است بیش از نتیجه تیم، نگران برد یا باخت مالی خود باشد. با گسترش شبکههای شرطبندی و رواج پیشبینیهای همراه با منافع مالی، مرز میان هواداری و شرطبندی روزبهروز کمرنگتر شده و این روند میتواند تعصب، وفاداری و فرهنگ واقعی هواداری را تحتتأثیر قرار دهد.
تأثیرات منفی شرطبندی بر سلامت رقابتهای ورزشی
در ادامه، سیدعلیرضا نقیبی، مدرس رسمی کنفدراسیون فوتبال آسیا با اشاره به اینکه شرطبندی و ورود منافع غیرورزشی میتواند به ذات و فلسفه رقابت آسیب بزند، اظهار کرد: اصل رقابت این است که آمادگی لازم در میان ورزشکاران ایجاد شود تا بتوانند در عرصههای ملی و بینالمللی، نقش خود را بهعنوان یک شهروند و ورزشکار بهخوبی ایفا کنند. ورود مسائلی مانند شرطبندی، دلالی و حضور افراد غیرمعتبر و غیرورزشی در فوتبال، میتواند این مسیر را تحتتأثیر قرار دهد.
وی افزود: فوتبال به دلیل محبوبیت گسترده، همواره مورد توجه افراد مختلف بوده و گاهی برخی افراد خارج از فضای ورزش نیز تلاش میکنند از ظرفیت آن برای منافع خود استفاده کنند. متأسفانه با ورود گسترده پول و سیاست به فوتبال، بخشی از ارزشها و انگیزههای نسلهای قدیمی این ورزش نیز تغییر کرده است.
این مدرس فوتبال با اشاره به نقش نهادهای نظارتی در مقابله با شرطبندی و فساد احتمالی در ورزش، تصریح کرد: کمیته اخلاق و کمیته انضباطی باید در این حوزه نقش پررنگ و جدیتری داشته باشند. برخورد با چنین پدیدههایی باید بدون توجه به اینکه چه کسانی ممکن است از آن سود یا زیان ببرند، انجام شود. ورود قاطع و جدی نهادهای مسئول به این موضوع، در نهایت به سود جامعه فوتبال خواهد بود و میتواند به تضمین سلامت فوتبال کمک کند.
نقیبی با اشاره به تغییر و گسترش فعالیتهای مرتبط با پیشبینی و شرطبندی، تأکید کرد: این پدیده که در گذشته بیشتر بهصورت محدود و در اطراف ورزشگاهها دیده میشد، امروز شکل گستردهتر و متفاوتی پیدا کرده است. در برخی موارد، ورود آگاهانه یا ناخواسته افراد مشهور به این فضا و سوءاستفاده از اعتبار و شهرت آنها میتواند به گسترش این پدیده کمک کند؛ ضمن اینکه خروج افراد از چنین چرخهای نیز دشوار خواهد بود.
وی با اشاره به تجملگراییهای موجود در جامعه، گفت: گرایش به شرطبندی همیشه ناشی از مشکلات اقتصادی نیست و تجملگرایی، برتریجویی و تمایل به کسب ثروت از راههای میانبر نیز میتواند افراد را به این سمت سوق دهد؛ روندی که ممکن است زمینهساز کمرنگ شدن اصول اخلاقی و رفتارهای نادرست شود.
این مربی بینالمللی فوتبال با اشاره به تفاوت شرطبندی در برخی رشتهها با ورزشهای تیمی، تشریح کرد: در رشتهای مانند اسبسواری، سازوکار رقابت و پیشبینی متفاوت است اما در فوتبال، هرگونه دخالت در نتیجه مسابقه میتواند سلامت رقابت را زیر سؤال ببرد؛ چراکه فوتبال با میلیونها هوادار سروکار دارد و خدشه به نتایج آن، احساسات عمومی و اعتماد مردم به ورزش را تحتتأثیر قرار میدهد.
وی با اشاره به گسترش شرطبندی در میان مردم و فعالیتهای ورزشی عمومی، بیان کرد: در برخی فضاهای عمومی، شاهد انجام مسابقات ورزشی همراه با شرطبندی هستیم و این مسئله نشان میدهد که قبح چنین رفتارهایی در بخشی از جامعه در حال شکسته شدن است.
نقیبی بیان کرد: «شرطی بازی کردن» در گذشته گاهی برای افزایش انگیزه رقابت میان دو تیم انجام میشد اما این پدیده امروز شکلهای پیچیدهتر و آسیبزاتری پیدا کرده است. گسترش و عادی شدن فرهنگ شرطبندی، بهویژه زمانی که سلامت رقابت برای منافع شخصی زیر سؤال میرود، نیازمند توجه جدی است.
وی با اشاره به نقش برخی تبلیغات و پلتفرمها در گسترش فرهنگ پیشبینی و کسب جایزه، گفت: متأسفانه گاهی برای جذب مخاطب از روشهایی استفاده میشود که حس برنده شدن آسان را در افراد تقویت میکند. فرد طعم یک برد کوچک را میچشد و همین احساس میتواند او را برای ادامه فعالیت ترغیب کند.
پولهای بزرگ؛ زمینهساز شرطبندی و فساد در ورزش
در ادامه، احسان محمدی، تحلیلگر ورزشی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به گسترش پیشبینی و شرطبندی در رقابتهای ورزشی و تأثیر آن بر مرز میان هواداری و قمار، اظهار کرد: فیفا در دورههای آموزشی مرتبط با صیانت و یکپارچگی فوتبال که بازیکنان، مربیان و تیمها میگذرانند، موضوعاتی مانند دوپینگ، نژادپرستی و شرطبندی را از جمله خط قرمزهای مهم خود قرار داده است.
وی افزود: در مقررات بینالمللی، برخورد با تخلفات مرتبط با شرطبندی جدی است و در برخی موارد، جریمههای سنگینی برای افراد خاطی در نظر گرفته میشود. البته در ایران، حرمت شرعی شرطبندی نیز موضوعی روشن است، اما دلیل جرمانگاری آن تنها مسائل شرعی نیست؛ زیرا شرطبندی میتواند زمینه دخالت افراد و گروهها در روند مسابقات را فراهم کند.
این تحلیلگر ورزشی ادامه داد: زمانی که منافع مالی حاصل از شرطبندی وارد ورزش میشود، ممکن است بازیکنان، داوران و حتی عوامل اجرایی مسابقات تحتتأثیر قرار گیرند و این مسئله عدالت ورزشی را تهدید کند. به همین دلیل، شرطبندی در ورزش صرفاً یک موضوع اقتصادی یا تفریحی نیست و میتواند به فساد در نتایج مسابقات منجر شود.
محمدی با اشاره به گستردگی فعالیت شبکههای شرطبندی در جهان، بیان کرد: بخش قابل توجهی از کارتلها و شبکههای بزرگ شرطبندی در حوزه فوتبال در کشورهای جنوب شرق آسیا فعالیت دارند. کشورهایی مانند سنگاپور، ویتنام، تایلند و مالزی شاید در سطح اول فوتبال جهان قرار نداشته باشند، اما در حوزه فعالیت شبکههای شرطبندی بسیار فعال هستند.
وی با اشاره به برخی گزارشها و گمانهزنیهای مطرحشده در سطح بینالمللی شرطبندی، خاطرنشان کرد: در برخی مطالعات عنوان شده که درصدی از مسابقات فوتبال جهان ممکن است به شکل مستقیم یا غیرمستقیم تحتتأثیر فعالیتهای مرتبط با شرطبندی قرار داشته باشند. این مسئله نشان میدهد که این پدیده تا چه اندازه میتواند برای فوتبال و سایر رشتههای ورزشی خطرناک باشد.
این تحلیلگر ورزشی با اشاره به دلایل گسترش شرطبندی، تصریح کرد: نخستین دلیل، گردش مالی بسیار بالا در این حوزه است. پول زیادی در این چرخه جابهجا میشود و از سوی دیگر، تصور وجود شانس برای کسب درآمد سریع، افراد زیادی را به سمت آن جذب میکند.
وی افزود: در بسیاری از کشورها، افراد زیادی به دلیل شکستهای مالی ناشی از شرطبندی با مشکلات جدی اقتصادی و روحی مواجه شدهاند. بنابراین، آسیب این پدیده تنها به زمین مسابقه محدود نمیشود و میتواند سلامت جامعه را نیز تحتتأثیر قرار دهد.
محمدی با اشاره به حساسیت فوتبال انگلیس نسبت به تبلیغات شرکتهای شرطبندی، گفت: نگرانی درباره آثار اجتماعی این تبلیغات و احتمال تأثیر آن بر سلامت مسابقات در انگلیس، باعث شده محدودیتهایی برای حضور آنها در فوتبال حرفهای اعمال شود. شرطبندی در ایران نیز سابقه داشته، اما گسترش اینترنت، انجام آن را بسیار آسانتر و گستردهتر کرده است.
محمدی عوامل گرایش به شرطبندی را مشکلات اقتصادی، بیکاری و تمایل به کسب درآمد سریع دانست و گفت: ترکیب این عوامل با طمع و رویای پول بادآورده، زمینه گسترش سایتها و شبکههای شرطبندی را فراهم کرده است. ورزش حرفهای با شغل، درآمد و منافع اقتصادی گره خورده و طبیعی است که با ورود پولهای بزرگ، منافع فردی و رقابت برای کسب درآمد و موفقیت نیز پررنگتر شود.
این تحلیلگر ورزشی خاطرنشان کرد: هرچه منافع اقتصادی و گردش مالی در یک حوزه افزایش یابد، احتمال شکلگیری حاشیهها و تخلفاتی مانند شرطبندی و فساد مالی نیز بیشتر میشود؛ از اینرو نهادهای نظارتی باید توجه جدیتری به سلامت مالی، رقابت جوانمردانه و مقابله با شرطبندی داشته باشند.
وی با اشاره به گردش مالی بالای ورزش در جهان، گفت: حجم بالای پول در ورزش و وجود برخی مسیرهای پیچیده برای پنهانسازی جریانهای مالی، میتواند زمینه را برای فعالیتهای غیرقانونی فراهم کند. در بسیاری از صنایع و شرکتها، حسابرسی و نظارتهای مالی گستردهتری وجود دارد اما ورزش به دلیل گستردگی و پیچیدگیهای اقتصادی خود، در برخی بخشها، ظرفیتهایی برای شکلگیری فعالیتهای پنهان دارد.
در مجموع آنچه از دیدگاههای روانشناسان و کارشناسان ورزشی برمیآید، این است که شرطبندی تنها یک مسئله مربوط به هواداری یا پیشبینی نتایج مسابقات برای سرگرمی نیست؛ این پدیده میتواند سلامت رقابتهای ورزشی و سلامت اجتماعی را تهدید کند و فرد به امید جبران یک باخت دوباره وارد این چرخه باطل شرطبندی شود و تبدیل به یک رفتار اعتیادگونه گردد.
از طرف دیگر، ورود پولهای بزرگ به ورزش و منافع مالی میتواند بر رفتار بازیکن، داور یا سایر عوامل مسابقه اثر بگذارد و اعتماد هواداران به نتیجه رقابتها و هویت سلامت ورزشی را به خطر اندازد. به همین دلیل، مقابله با سایتها و پلتفرمهایی که به عنوانهای مختلف، شرطبندی را انجام می دهند حائز اهمیت است و نیازمند نظارت جدی، آگاهیبخشی و توجه بیشتر نهادهای مسئول است.
انتهای پیام
