به گزارش ایسنا، وزارت انرژی عربستان روز جمعه اعلام کرد که این خط لوله صبح پنجشنبه هدف چندین پهپاد در مناطق ریاض و مدینه قرار گرفته و همین امر مقامات را واداشت تا به عنوان اقدامی احتیاطی، فعالیت آن را متوقف کنند.

خبرگزاری رسمی عربستان (SPA) به نقل از یک منبع رسمی در این وزارتخانه گزارش کرد تیم‌های فنی و امدادی کار ایمن‌سازی و بررسی وضعیت ایمنی خط لوله را آغاز کرده‌اند و افزود که اخبار و تحولات بعدی به محض دریافت، اطلاع‌رسانی خواهد شد.

وزارت امور خارجه عربستان مدعی شد که منشا این حملات از خاک عراق بوده و به جراحات و خسارات مادی منجر شده است. این وزارتخانه جزئیاتی درباره تعداد تلفات، میزان خسارت وارده به خط لوله یا ایستگاه‌های پمپاژ آن، و یا مدت زمان احتمالی این تعطیلی ارائه نکرد.

با این حال، نقش محوری خط لوله شرق-غرب در سیستم صادرات نفت عربستان سعودی — به‌ویژه با توجه به کاهش تردد کشتی‌ها از طریق تنگه هرمز در بحبوحه تجاوز نظامی آمریکا به ایران که حمل و نقل از تنگه هرمز را ناایمن کرده، به معنای آن ست که توقف فعالیت آن پیامدهایی فراتر از آسیب به یک تاسیسات انرژی داخلی دارد.

خط لوله شرق-غرب چیست؟

خط لوله شرق-غرب که با نام «پترولاین» (Petroline) نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین سیستم‌های انتقال نفت خام عربستان سعودی است.

این خط لوله که توسط شرکت دولتی انرژی «آرامکو» اداره می‌شود، مسیری به طول تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتر را از «ابقیق» در استان شرقی عربستان تا «ینبع» در ساحل دریای سرخ طی می‌کند.

مسیر این خط لوله کاملا در داخل خاک عربستان قرار دارد و از مرزهای هیچ کشور دیگری عبور نمی‌کند. با این حال، کارکرد راهبردی آن فراتر از حمل‌ونقل داخلی است. این خط لوله، نفت خام را از مناطق اصلی تولید و فرآوری در شرق عربستان به پالایشگاه‌ها، تاسیسات ذخیره‌سازی و پایانه‌های صادراتی در ساحل غربی منتقل می‌کند.

این امر به عربستان سعودی امکان می‌دهد تا در شرایط تنش نظامی کنونی در منطقه، مقادیر زیادی نفت خام را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز، به دریای سرخ منتقل کند.

ظرفیت خط لوله شرق-غرب

وزارت انرژی عربستان سعودی در ۱۲ آوریل اعلام کرد که ظرفیت کامل پمپاژ خط لوله «شرق-غرب» تقریبا ۷ میلیون بشکه در روز است.

در جریان تجاوز نظامی آمریکایی صهیونی به ایران،  یکی از ایستگاه‌های پمپاژ این خط لوله آسیب دیده بود و ظرفیت خط لوله را حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز کاهش داد، اما چند روز بعد وزارت انرژی عربستان اعلام کرد که ظرفیت کامل آن احیا شده است.

شرکت آرامکو در گزارش نتایج سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ اعلام کرد که بهره‌برداری از این خط لوله به حداکثر ظرفیت ۷ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است تا از تامین و صادرات نفت از طریق سواحل غربی عربستان سعودی پشتیبانی شود.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده توسط این شرکت، حدود ۲ میلیون بشکه از ظرفیت روزانه این خط لوله به پالایشگاه‌های واقع در ساحل غربی اختصاص دارد.

این بدان معناست که از نظر محاسباتی، تا ۵ میلیون بشکه از ظرفیت روزانه این خط لوله می‌تواند برای مقاصد دیگر، از جمله صادرات، در دسترس باشد. با این حال، این موضوع لزوما به آن معنا نیست که عربستان سعودی پیش از توقف فعالیت، روزانه ۵ میلیون بشکه نفت از طریق بندر ینبع صادر می‌کرده است.

بارگیری در ینبع
داده های ردیابی نفتکش نشان می‌دهد که حجم نفت خام و میعانات بارگیری شده در ینبع کمتر از حداکثر ظرفیت تئوری خط لوله باقی مانده است.

بر اساس گزارش شرکت انگلیسی ورتکسا که متخصص در تجزیه و تحلیل بازار انرژی جهانی و ردیابی محموله‌های دریایی است، بارگیری در ینبع از ۳.۲ میلیون بشکه در روز در اوت به ۳.۷ میلیون بشکه در روز در اوایل سپتامبر افزایش یافت.

شرکت کپلر که کشتی‌ها را ردیابی می‌کند و جریان‌های کالا، انرژی و تجارت جهانی را تجزیه و تحلیل می‌کند، بارگیری در ماه سپتامبر را حدود ۲.۹ میلیون بشکه در روز تخمین زد که از حدود ۱.۵ میلیون بشکه در ماه اوت بیشتر بود.

این تفاوت نشان‌دهنده روش‌های ردیابی و محاسبه متفاوت شرکت‌ها است.

با این حال، هر دو برآورد نشان می‌دهند که جریان‌های واقعی از طریق ساحل غربی عربستان، کمتر از حداکثر ظرفیت خط لوله شرق-غرب باقی مانده است.

ینبع همچنین دارای چندین انبار و امکانات بارگیری است. بنابراین، ظرفیت حمل و نقل خط لوله نباید با ظرفیت پایانه‌های صادرات دریایی یا با حجم نفت خام بارگیری شده در نفتکش‌ها اشتباه گرفته شود.

چرایی اهمیت خط لوله شرق-غرب؟

اهمیت راهبردی این خط لوله در سال جاری به طور قابل توجهی افزایش یافت، زیرا حمل و نقل از طریق تنگه هرمز، که قبلا اصلی ترین خروجی صادرات نفت خام عربستان بود، به دلیل تجاوز نظامی آمریکا به جنگ ایران، به شدت کاهش یافت.

متعاقبا عربستان سعودی بیشتر به انتقال زمینی نفت خام به ینبع قبل از بارگیری آن روی نفتکش‌ها در دریای سرخ وابسته شد.

استفاده از این خط لوله، در افزایش جریان نفت از طریق مسیر دریای سرخ در سه ماهه دوم سال نقش داشت، زیرا حجم نفت خام و سایر مایعات نفتی در حال حرکت از هرمز در مقایسه با پایان سال ۲۰۲۵ به شدت کاهش یافت.

بنابراین، این خط لوله به یکی از مهم‌ترین ابزار عربستان سعودی برای محدود کردن پیامدهای اختلال در هرمز و حفظ بخشی از صادرات نفت خام این کشور به بازارهای بین‌المللی تبدیل شده است.

با این حال، این مسیر نیز در بحبوحه تشدید تنش ها در دریای سرخ و اطراف تنگه باب المندب با خطرات فزاینده ای مواجه است.

خاموشی احتیاطی به چه معناست؟

توصیف وزارت انرژی عربستان از تعطیلی این خط لوله به عنوان «احتیاطی» به این معنی است که پمپاژ متوقف شد تا مکان‌های مورد نظر ایمن شوند و خط لوله، ایستگاه‌های پمپاژ و سیستم‌های عملیاتی تحت بازرسی‌های ایمنی قرار گیرند.

این اصطلاح به خودی خود به این معنی نیست که خط لوله تخریب گسترده‌ای را متحمل شده یا برای مدت طولانی از خدمت خارج خواهد شد.

مدت زمان تعلیق به ماهیت و محل آسیب و اینکه آیا حملات بر خود خط لوله، ایستگاه‌های پمپاژ، منابع برق، سیستم‌های کنترل یا تجهیزات ایمنی تاثیر گذاشته است بستگی دارد.

با این حال، تا زمانی که تعطیلی ادامه دارد، نفت خام نمی‌تواند به طور عادی از طریق این مسیر از شرق عربستان سعودی به سواحل غربی منتقل شود.

تاثیر آن بر صادرات را نمی‌توان صرفا با فرض از دست دادن ۷ میلیون بشکه در روز ارزیابی کرد، زیرا این رقم نشان دهنده حداکثر ظرفیت است نه مقدار انتقال یا صادرات در زمان توقف عملیات.

تاثیر مستقیم بر عرضه سوخت در شهرهای سعودی، از جمله ریاض، نیز کمتر به خط لوله متصل است. سیستم شرق-غرب شبکه توزیعی نیست که بنزین یا گازوئیل را به مصرف کنندگان برساند. این یک خط لوله با ظرفیت بالا است که عمدتاا برای انتقال نفت خام طراحی شده است.

بنابراین مهم‌ترین اثر بالقوه آن مربوط به توانایی عربستان سعودی برای تحویل نفت خام به پالایشگاه‌های ساحل غربی و پایانه‌های صادراتی دریای سرخ و همچنین ظرفیت آن برای استفاده از ینبع به عنوان جایگزینی برای تنگه هرمز است.

محاسبه عواقب کامل این تعطیلی غیرممکن است، زیرا وزارت انرژی عربستان، مقیاس خسارت، حجم ظرفیت پمپاژ آسیب دیده یا زمان از سرگیری عملیات را فاش نکرده بود.

پس از حمله قبلی در آوریل، این وزارتخانه صراحتا کاهش ظرفیت موقت را در حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز قبل از اعلام بازسازی کامل عملیات اعلام کرد.

بر اساس گزارش خبرگزاری آناتولی، اما تاکنون هیچ برآورد قابل مقایسه ای برای حمله ۱۰ سپتامبر ارائه نکرده است.

انتهای پیام