لیلا فتح الهی در نشست تخصصی در میدان با عنوان «راهکارهای پیشگیری از خشونت خانگی در شرایط بحرانی» که امروز یکشنبه ۲۲ شهریور، به همت جهاد دانشگاهی واحد استان قم با همکاری مرکز مشاوره و مددکاری اجتماعی فرماندهی انتظامی استان اردبیل به صورت مجازی برگزار شد، با تأکید بر اهمیت نقش خانواده در دنیای امروز اظهار کرد: در بحث مدیریت بحران و پیشگیری از خشونت خانگی، خانواده به عنوان نخستین و اصلی‌ترین پناهگاه انسان، در دنیای امروز تحت تأثیر بحران‌های اجتناب‌ناپذیر اقتصادی، محیطی و اجتماعی قرار گرفته است و ضرورت پرداختن به این موضوع از چندین منظر قابل تبیین است.

این روانشناس با بیان اینکه خانواده به مثابه یک پناهگاه در شرایط بحرانی است، تصریح کرد: خانواده به مثابه یک پناهگاه است و تبدیل شدن خانه به میدان تنش، منجر به بروز بیماری‌های خاموش روانی می‌شود که ترمیم آن‌ها بسیار دشوار است، و همچنین باید دانست که بحران‌ها مانند مهمانان ناخوانده هستند که اگرچه نمی‌توان مانع وقوع آن‌ها شد، اما می‌توان مدیریت کرد که این فشارها به فروپاشی کانون خانواده منجر نشود. 

وی با اشاره به اهمیت پیشگیری ادامه داد: اهمیت پیشگیری در اینجا برجسته است، زیرا هزینه خشونت تنها مالی نیست، بلکه شامل تخریب حرمت زوجین، آسیب‌های بلندمدت روانی به فرزندان و از بین رفتن امنیت است و پیشگیری، هوشمندانه‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکار محسوب می‌شود، در حالی که نقش آگاهی نیز به مثابه یک چراغ راه است که باعث می‌شود رفتارهای خشونت‌آمیز به عنوان «عصبانیت ساده» تلقی نشوند و فرد بتواند پیش از انفجار تنش، واکنش مناسب نشان دهد.

فتح اللهی بیان کرد: در تبیین مفاهیم، بحران به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن فشارهای روانی، اقتصادی یا اجتماعی از توان معمول فرد برای حل مسئله فراتر می‌رود و احساس کنترل از دست می‌رود، هرچند که بحران به تنهایی مجوز خشونت نیست بلکه عاملی است که تنش‌های پنهان را آشکار می‌کند. 

این روانشناس با اشاره به ماهیت بحران و خشونت گفت: خشونت خانگی عبارت است از هر رفتاری که امنیت روانی، کرامت انسانی و آرامش اعضا را تهدید کند و این خشونت صرفاً فیزیکی نیست، بلکه شامل تحقیر، کنترل‌گری، خشونت اقتصادی یا همان محدودیت مالی، سکوت تنبیهی، قهر طولانی‌مدت و ایجاد فضای ترس می‌شود؛ در این میان، باید میان مرز بحران و خشونت تمایز قائل شد، چرا که بحران ماهیت غیرعمدی دارد و هدف آن «بقا» است، اما خشونت ماهیت ارادی دارد و هدف آن «اعمال قدرت و تسلط» است.

وی افزود: برای تشخیص عبور از تنش عادی به وضعیت خطرناک، باید به نشانه‌های هشداردهنده توجه کرد، از جمله تغییر در ارتباطات که با بلند شدن صدا، حذف لحن محترمانه و تبدیل گفتگو به سرزنش همراه است، یا سکوت از روی ترس که زمانی که فرد برای حفظ امنیت خود مجبور به سکوت می‌شود، رخ می‌دهد، و همچنین رفتارهای تخریبی مانند پرتاب کردن یا شکستن اشیاء که پیامی تهدیدآمیز برای قربانی دارد، و نیز آسیب به کودکان که با گوشه‌گیری یا جستجوی پناهگاه توسط کودکان در حین مشاجرات والدین مشخص می‌شود، و در نهایت تکرار چرخه که با تبدیل شدن رفتارهای پرخاشگرانه به یک الگوی تکرار شونده همراه است.

فتح اللهی با اشاره به راهکارهای عملی مدیریت تنش پیش از وقوع خشونت تصریح کرد: در راستای راهکارهای عملی مدیریت تنش پیش از وقوع خشونت، می‌توان به مدیریت محرک با شناسایی «نقطه انفجار» خانواده و پرهیز از تصمیم‌گیری‌های بزرگ یا بحث‌های چالشی در آن لحظات، تقسیم وظایف و بازنگری در مسئولیت‌ها برای جلوگیری از فرسودگی فردی که بار اصلی بحران را به دوش می‌کشد، اشاره کرد.

وی یادآور شد: استفاده از پروتکل فضای خصوصی که اختصاص زمان طلایی بین ۲۰ تا ۳۰ دقیقه برای بازیابی انرژی و فاصله گرفتن از محیط تنش‌زا را شامل می‌شود، مراقبت جسمانی از طریق توجه به خواب و تغذیه، چرا که کاهش توان جسمی، آستانه تحمل مغز را پایین می‌آورد، و در نهایت با تقویت شبکه حمایتی و پرهیز از ایزولاسیون یا انزوا و بهره‌گیری از یک فرد معتمد یا میانجی برای عبور از بحران از دیگر راهکارهای عملی مدیریت تنش پیش از وقوع خشونت است.

لزوم تغییر رویکرد خنثی به رویکرد مراقبتی و مسئولانه متخصصان 

این روانشناس با تأکید بر رویکرد مراقبتی و مسئولانه اظهار کرد: در بخش پروتکل‌های مداخله بالینی برای متخصصان نیز، درمانگران در مواجهه با خشونت خانگی باید از رویکرد خنثی به رویکرد «مراقبتی و مسئولانه» تغییر موضع دهند، که این امر مستلزم ارزیابی خطر از طریق پرسش صریح درباره سابقه تهدید به مرگ، دسترسی به سلاح و تشدید خشونت است. 

وی در ادامه با اشاره به اینکه تدوین یک برنامه ایمنی یا همان نقشه مکتوب ذهنی برای مراجع جهت اقدام در لحظات انفجار شامل محل پناه، مدارک شناسایی، پول و دارو است، گفت: همچنین تا زمانی که امنیت برقرار نیست، به دلیل خطر اعمال قدرت بیشتر توسط فرد مهاجم، زوج‌درمانی ممنوع است، و درمانگران باید با کمک به مراجع برای عبور از شرم و درک این مطلب که خشونت، انتخاب او نبوده و او شایسته امنیت است، عمل کنند. 

فتح اللهی با بیان اینکه مسئولیت قانونی در صورت محرز شدن خطر جانی مقدم است، گفت: باید دانست که در صورت محرز شدن خطر جانی، مسئولیت قانونی مقدم است و رازداری حرفه‌ای اولویت خود را از دست داده و درمانگر باید مراجع را به سمت مسیرهای قانونی و حمایتی هدایت کند. 

این روانشناس در پایان با اشاره به اینکه اتاق درمان باید سنگر آرامش باشد و راهکارهای لازم برای حفظ امنیت ارائه شود، بیان کرد: در نتیجه می‌توان گفت که اتاق درمان باید سنگر آرامش باشد و وظیفه متخصص، نجات مستقیم همه افراد نیست، بلکه توانمندسازی مراجعان برای به دست گرفتن مالکیت زندگی‌شان و ارائه ابزارهای لازم برای حفظ امنیت است.

انتهای پیام