ساختن اعتماد معمولاً از اتفاقهای بزرگ شروع نمیشود، از همان رفتارهای سادهای شکل میگیرد که هر روز میان اعضای خانواده تکرار میشود، از عمل کردن به قولی که دادهایم، شنیدن بدون قضاوت، احترام گذاشتن به حریم شخصی و صادق بودن حتی زمانی که گفتن حقیقت آسان نیست. خانوادهای که در آن اعتماد وجود دارد، اختلاف و ناراحتی هم دارد، اما اعضای آن میدانند که پشت این اختلافها هنوز احترام و امنیت رابطه پابرجاست.
اعتماد اگر آسیب ببیند، با یک عذرخواهی ساده همیشه به جای اول برنمیگردد، زمان و رفتارهای درست لازم است تا دوباره ساخته شود. به همین دلیل، حفظ اعتماد شاید مهمتر از تلاش برای بازگرداندن آن باشد، زیرا در خانواده، آرامشی که از اطمینان به یکدیگر شکل میگیرد، یکی از ارزشمندترین سرمایههای عاطفی زندگی است.
یک روانشناس در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه روابط خانوادگی در عصر حاضر با حضور فضای مجازی با چالشهای بیشتری مواجه شده است، گفت: اعتماد سالم و متقابل در کنار صمیمیت، محبت و احترام متقابل، یکی از پایههای اصلی شکلگیری خانواده سالم است و اعضای خانواده باید بتوانند بدون ترس از قضاوت، تحقیر یا سوءاستفاده، نیازها، خواستهها و نگرانیهای خود را با یکدیگر مطرح کنند.
فاطمه نعمتی اظهار کرد: اعتماد در خانواده به این معناست که اعضای خانواده بتوانند روی یکدیگر حساب کنند و در شرایط مختلف، احساس امنیت و اطمینان داشته باشند. اگر این اعتماد در خانواده شکل گرفته باشد، حتی در صورت بروز اختلاف و چالش نیز اعضای خانواده راحتتر میتوانند مسائل خود را مطرح و برای حل آن اقدام کنند.
مادر، نخستین عامل شکلگیری اعتماد در کودک
وی با اشاره به اینکه نخستین ریشههای اعتماد در سالهای ابتدایی زندگی شکل میگیرد، افزود: دو تا سه سال نخست زندگی کودک در شکلگیری اعتماد او به دنیای اطراف، خانواده و مراقبان اصلی اهمیت زیادی دارد. نحوه رفتار والدین با کودک به او نشان میدهد که دنیایی که وارد آن شده، تا چه اندازه امن است.
این روانشناس ادامه داد: مادر یا مراقب اصلی کودک برای شکلگیری اعتماد باید در دسترس و پاسخگو باشد؛ یعنی علاوه بر حضور فیزیکی، به نیازها، خواستهها و نگرانیهای کودک نیز توجه کند. همچنین اگر مادر شاغل است، زمانی که در کنار کودک حضور دارد باید این فاصله را با توجه و ارتباط مناسب جبران کند.
وی حمایتگری را یکی دیگر از عوامل مهم در شکلگیری اعتماد دانست و گفت: کودک باید بداند اگر خطا یا مشکلی برایش پیش آمد، میتواند آن را با والدین مطرح کند و مورد تحقیر یا سرزنش قرار نگیرد. چنین فضایی به کودک کمک میکند تا در سالهای بعد نیز بتواند مسائل و مشکلات خود را با افراد نزدیک مطرح کند.
نعمتی با بیان اینکه الگوی اعتماد یا بیاعتمادی اولیه در اثر تعامل کودک با والدین شکل میگیرد، اظهار کرد: این الگو میتواند در دورههای بعدی زندگی و در روابط فرد با همسر، دوستان و حتی همکاران نیز اثرگذار باشد، اما این مسئله به معنای قطعی بودن سرنوشت فرد نیست و الگوهای آسیبدیده اعتماد قابلیت اصلاح و ترمیم دارند.
وی افزود: اگر فرد در ادامه زندگی روابط سالمی را تجربه کند و بتواند اعتماد از دسترفته را دوباره تجربه و بازسازی کند، این الگوها قابل تغییر هستند و در صورتی که فرد به تنهایی نتواند این فرایند را طی کند، میتواند از کمک روانشناسان و متخصصان این حوزه استفاده کند.
این روانشناس، دروغ و پنهانکاری را از عوامل آسیبزننده به اعتماد در خانواده عنوان کرد و گفت: زمانی که اعضای خانواده واقعیتها را از یکدیگر پنهان کنند یا اطلاعات نادرست ارائه دهند، به مرور اعتمادی که شکل گرفته است آسیب میبیند. عمل نکردن به قولها، پرخاشگری، سرزنش و توهین نیز از دیگر رفتارهایی است که میتواند اعتماد میان اعضای خانواده را خدشهدار کند.
اعتماد سالم به معنای اعتماد بیحدومرز نیست
وی با تأکید بر اهمیت حفظ حریم خصوصی اعضای خانواده، ادامه داد: مسائل خصوصی و اسرار اعضای خانواده نباید بدون رضایت آنها برای دیگران مطرح شود. همچنین تعارض میان رفتار و گفتار نیز میتواند به اعتماد آسیب بزند، چراکه افراد معمولاً بیش از آنکه از گفتههای ما تأثیر بگیرند، از رفتار ما الگو میپذیرند؛ بنابراین باید میان رفتار و گفتار هماهنگی وجود داشته باشد.
نعمتی با اشاره به اینکه اعتماد سالم با اعتماد بیحدومرز تفاوت دارد، اظهار کرد: اعتماد به معنای پذیرش بدون سؤال و بررسی همه رفتارها نیست. در کنار اعتماد باید روحیه گفتوگو، پرسشگری، استقلال و رعایت حد و مرزهای یکدیگر نیز حفظ شود و حریم خصوصی افراد تا جایی مورد احترام باشد که امنیت، سلامت عاطفی و سلامت روان خانواده به خطر نیفتد.
وی با بیان اینکه اعتماد بهتدریج شکل میگیرد و ممکن است بر اثر برخی رفتارهای نادرست آسیب ببیند، گفت: ایجاد فضای عاطفی امن، گفتوگوی صادقانه، پذیرش یکدیگر و حفظ آرامش در برخورد با مشکلات میتواند از آسیب به اعتماد جلوگیری کند. در صورت آسیب دیدن اعتماد نیز عذرخواهی صادقانه، پذیرفتن مسئولیت اشتباه، سرزنش نکردن طرف مقابل و انجام رفتارهای اعتمادساز به شکل مستمر ضروری است و باید به فرد مقابل زمان کافی برای بازسازی اعتماد داده شود.
اعتماد، قربانی اصلی آسیبهای عاطفی
یک روانشناس دیگر نیز در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه اعتماد یکی از پایههای اساسی در زندگی مشترک است، گفت: فردی که به همسر خود اعتماد دارد و آینده و رویاهایش را در کنار او تصور میکند، در صورت آسیب دیدن این اعتماد ممکن است نهتنها نسبت به همسر خود، بلکه نسبت به دیگر افراد نیز دچار بیاعتمادی شود.
ابوالفضل بابایی اظهار کرد: اعتماد در یک رابطه بهتدریج شکل میگیرد و زمانی که آسیب میبیند، بازسازی آن نیازمند زمان و تلاش هر دو طرف است؛ بنابراین زوجین باید برای حفظ اعتماد، ارتباط سالم، گفتوگو و همدلی را در زندگی مشترک جدی بگیرند.
وی افزود: زمانی که اعتماد میان زوجین دچار آسیب میشود، افراد ممکن است در شرایط هیجانی نتوانند تصمیم مناسبی بگیرند، بنابراین بهتر است ابتدا فضای موجود را آرام کرده و از تصمیمهای عجولانه خودداری کنند.
این روانشناس ادامه داد: در چنین شرایطی، کمک گرفتن از متخصصان بهداشت روان میتواند به زوجین کمک کند تا با بررسی شرایط موجود، درباره ادامه رابطه و نحوه مدیریت مشکلات، منطقیتر تصمیمگیری کنند.
انتهای پیام
