لایههای پلاستیکی ژئوممبران که قرار بود آب را ذخیره کنند، اکنون تبدیل به سدهایی نفوذناپذیر شدهاند که راه تنفس زمین را بستهاند و با حبس روانآبها، سفرههای زیرزمینی را به مرگی تدریجی کشاندهاند. آیا ما در حال مدیریت بحران هستیم یا در حال شتاب دادن به نابودی منابع آبی برای منافع کوتاهمدت؟بماند که چون چاههای کشاورزی تا چند روز دیگر خاموش خواهند شد این استخرها تبعات اجتماعی بسیاری را برای منطقه برجای خواهد گذاشت.
گرچه مدیران آب منطقهای و متخصصان حوزه آب و خاک و پژوهشگران دانشگاهی، با استناد به تحلیلهای علمی، احداث استخرهای کشاورزی را عاملی تهدیدآمیز برای پایداری منابع آب زیرزمینی میدانند، اما در سطح اجرایی، جریانی متفاوت در حال پیشروی است. در شهرستان خلیلآباد که بیشترین تعداد استخر کشاورزی را در منطقه دارد، مدیر جهاد کشاورزی برخلاف هشدارهای علمی پژوهشگران، با صراحت از این زیرساختها دفاع کرده و آنها را نه یک بحران، بلکه ابزاری حیاتی برای مدیریت بحرانهای اقلیمی و پدافند غیرعامل میداند. این تقابل میان دیدگاههای آکادمیک و رویکردهای مدیریتی، اکنون به بحثی مهم در حوزه امنیت آبی منطقه تبدیل شده است.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان خلیلآباد، تأکید کرد: استخرهای کشاورزی احداث شده در این منطقه، برخلاف برخی دیدگاهها، تهدیدی برای منابع آبی نیستند، بلکه نقشی حیاتی در مدیریت بحران خشکسالی و تقویت پدافند غیرعامل ایفا کردهاند.
محمود شبان در گفت و گو با ایسنا با اشاره به نقد برخی دانشگاهیان و منتقدان در خصوص ضرورت وجود این استخرها، اظهار کرد: واقعیات میدانی و نتایج عملی، درستی سیاستهای اتخاذ شده در حوزه ذخیرهسازی آب را در استخرهای کشاورزی به اثبات رسانده است.
شبان افزود: ما با تکیهبر منطق اجرایی و نیاز واقعی کشاورزان، سیستمی را پیاده کردیم که در لحظات بحرانی، تفاوت میان بقا و نابودی محصولات کشاورزی را رقم میزند.
مدیر جهاد کشاورزی خلیلآباد با تحلیل آماری سال گذشته خاطرنشان کرد: بارندگیهای مناسب، منجر به آبگیری حداکثری این استخرها شد. اگر این زیرساختهای ذخیرهسازی وجود نداشت، خلیلآباد مشابه بسیاری از شهرستانهای همجوار که علیرغم بارندگی مشابه، به دلیل نبود امکان ذخیرهسازی با چالشهای جدی آبی مواجه شدند، دچار بحران میشد.
شبان همچنین به محورهای مطرح شده در جلسات پدافند غیرعامل استان اشاره کرد و گفت: در این نشستها صراحتاً تأکید کردم که مدل استخرهای خلیلآباد باید به عنوان یک نمونه موفق در سطح استانی برجسته شود.
وی در توضیح بیشتر اظهار کرد: این استخرها امنیت آبی و زراعی منطقه را تضمین میکنند؛ چراکه در صورت بروز حوادث پیشبینی نشده مانند قطع گسترده برق، کشاورزان میتوانند با بهرهگیری از موتورهای دیزلی، آب ذخیره شده را به باغات و مزارع منتقل کنند. این قابلیتی است که در شهرستانهای فاقد این زیرساختها به طور کلی وجود ندارد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان خلیلآباد، تأکید کرد: توسعه این استخرها در راستای کاهش وابستگی به منابع آب زیرزمینی در ایام پیک مصرف و افزایش تابآوری کشاورزان در برابر تغییرات اقلیمی است تا بدین ترتیب، پایداری تولیدات کشاورزی در منطقه خلیلآباد در بلندمدت تضمین شود.
وی با بیان اینکه استخرهای کشاورزی احداث شده در خلیلآباد نه تنها تهدیدی برای منابع آبی نیستند بلکه نقش حیاتی در پدافند غیرعامل و مدیریت بحران خشکسالی داشتهاند، تصریح کرد: ما با منطق و واقعیت میدانی ثابت کردهایم که سیاست ما در خصوص استخرهای ذخیره آب کشاورزی کاملاً درست بوده است.
قطرهای آب به زمین نفوذ نمیکند
باید با مشخص شدن آمار دقیق، محاسبه شود که در استخرهای کشاورزی چه میزان آب تبخیر و چه مقدار آب سطحی ذخیره و جلوی نفوذ آن گرفته شده است و از این موضوع چقدر نصیب خود کشاورزان شده است. انجام این اقدامات نیازمند تهیه یک گزاره، مطالعه و پژوهش جامع است تا بتوان با اتکا به آن، این استخرها را از حالت ضرر و آسیب کنونی به سمت منفعت عمومی و تقویت سفرههای آب زیرزمینی سوق داد.
رئیس اداره منابع آب چهار شهرستان خراسان رضوی یکی از دلایل اصلی کاهش سفرههای آبهای زیرزمینی را تکثیر بیرویه استخرها دانست و خاطرنشان کرد: تعداد رو به افزایش استخرها وحشتناک است.
حسین حکمتیفر در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: استخرهای کشاورزی با تغییر در نسبتهای هیدرولوژیکی، به شدت از تغذیه سفرههای زیرزمینی جلوگیری کرده و نقش مؤثری در تشدید وضعیت بحرانی دشت ایفا میکنند.
وی با تشریح جزئیات بحران در حوزه آبهای سطحی و سفرههای زیرزمینی منطقه، عملکرد استخرهای ذخیره آب را یکی از اصلیترین متهمان کسری شدید مخزن دشت کاشمر و خلیلآباد دانست.
رئیس اداره منابع آب شهرستان کاشمر، خلیلآباد، بردسکن و کوهسرخ با اشاره به گزارشها و تحقیقات درباره وضعیت آبهای سطحی منطقه اظهار کرد: متأسفانه ساختوساز استخرهای ذخیره آب از محدودههایی مانند خارزنج، ششطراز و مسیلهای موسوم به آبکوه و نهرهای طبیعی فراتر در خلیلآباد رفته است؛ به طوری که در حال حاضر هر کجای دامنهها که بارانی روان شده و آبی سرازیر میشود، فوراً توسط این استخرها مهار و جمعآوری میگردد.
وی افزود: روند احداث این استخرها به حدی رسیده که انگار ساختاری اسفنجگونه در حوزه ایجاد کردهاند و اصلیترین مؤلفه تغذیه سفرههای زیرزمینی را که همین آبهای سطحی و سیلابها هستند، تقریباً به صفر رساندهاند.
حکمتیفر با اشاره به اقدامات گذشته برای مقابله با این پدیده و مشکلات پیشرو خاطرنشان کرد: زمانی اقداماتی برای برخورد انجام دادیم اما این مسئله نیازمند همکاری مردم و همراهی کامل سایر دستگاهها بود. متأسفانه در مواردی، برخی دستگاهها به جای همراهی، پشت سر ما مباحثی را مطرح کرده و به کشاورزان اینگونه القا میکردند که اداره منابع آب در حال تخریب است. آنها از انجام وظایف قانونیشان شانه خالی کردند و همین ترک فعلها باعث ایجاد وضعیت بسیار بد کنونی شده است.
امروز دیگر نمیتوان از جلوگیری ساخت استخرهای کشاورزی سخن گفت، چراکه ظرفیت مکانیابی برای احداث استخر جدید پر شده است، اما همان تعداد استخرهای موجود نیز ارقام و آمارهای بسیار بالایی دارند. سرمایهگذاران و کشاورزان هزینههای بسیار هنگفتی را صرف خرید اقلام پتروشیمی (ژئوممبران) و احداث این لایههای استخر کردهاند. از این رو، بحث جمعآوری و مواجهه با این حجم از استخرها، یک موضوع بسیار جدی، پیچیده و چالشبرانگیز است.
رئیس اداره منابع آب کاشمر با ابراز شگفتی از عدم تعادل مخزن با وجود اعمال سختگیریهای شدید، تصریح کرد: تأثیر این استخرها واقعاً عجیب است؛ فکر میکنم اصلیترین مؤلفهای که باعث شده با وجود اینهمه اقدام کنترل کننده در دشت کاشمر و خلیلآباد باز هم با کسری شدید مخزن مواجه باشیم، همین استخرها هستند و هیچ دلیل دیگری به ذهن انسان نمیرسد.
وی خاطرنشان کرد: با این حال، برای ارائه یک اظهار نظر قطعی و علمی، نیازمند یک تحلیل دقیق هستیم تا مشخص شود چه عاملی باعث شده با وجود این همه کنترل، رصد، هزینه کرد دولت و فشاری که مردم و کشاورزان به خود آوردهاند، باز هم در سال ۱۴۰۳ با یک کسری مخزن غیرمنتظره مواجه شویم.
وی با تأکید بر اینکه نفوذ آب به سفرهها به دلیل همین استخرهای کشاورزی به طور کامل مسدود شده است، گفت: اگر عامل اصلی این وضعیت استخرها باشند، واقعاً فاجعهبار است. متأسفانه در این محدوده شرایطی ایجاد شده که قطرهای آب به زمین نفوذ نمیکند.
تنها نقاطی که هنوز مسدود نشدهاند، طرح تغذیه مصنوعی سید مرتضی است که سیلابها به آن سمت هدایت میشود و دیگری بندهای تغذیهای قدیمی است که منابع طبیعی روی دره کور و دره گرگ احداث کرده است. بهجز این موارد، مابقی آبهایی که از کوه روان شده و جاری میشوند، به سفرهها نمیرسند که این شرایط بسیار بدی است.
رئیس اداره منابع آب کاشمر اظهار کرد: چند سال قبل با استفاده از تصاویر ماهوارهای و پایشهای دقیق، مساحت و حجم این استخرها تعیین شد و برای محاسبه حجم، آنها را به سه دسته کوچک، متوسط و بزرگ تقسیمبندی کردیم. پس از سه ماه کار فنی و مطالعاتی، یک گزارش جامع در این خصوص تدوین و به مراجع بالادستی ارسال شد تا با آگاهی از وضعیت موجود، سیاستگذاریهای لازم برای چارهجویی انجام شود.
وی با اشاره به آمار نگران کننده رشد این سازهها افزود: در سال ۱۳۹۹، از ابتدای شروع کار مطالعاتی که تعداد استخرهای کشاورزی ۹۵۰ مورد بودند پس از پایان تحقیقات و پژوهشها به ۱۵۰۰ مورد رسیدند و اکنون این آمار به بیش از ۲۵۰۰ مورد رسیده است.
رئیس اداره منابع آب کاشمر با اشاره به پیامدهای اجتماعی رقابت بر سر منابع آب خاطرنشان کرد: با توجه به افزایش تعداد استخرها چالش اصلی زمانی بروز میکند که صاحبان چاهها اقدام به اجاره دادن سهمیه آب خود میکنند. در سالهای ترسالی که مشکلی وجود ندارد، این فرایند به صورت مسالمتآمیز انجام میشود، اما در سالهای خشکسالی، رقابت برای اجاره آب به شدت افزایش یافته و نارضایتی اجتماعی بالا میگیرد.
وی با تأکید بر اینکه بزرگترین اثر منفی این سازهها، عملکرد بسیار مخرب آنها در فرآیند تغذیه سفرههای زیرزمینی است، گفت: استخرهای کشاورزی با مهار و حبس آبهای روان و باران، مانع از نفوذ طبیعی آب به آبخوانها شده و عملکرد تغذیه زمین را به شدت کاهش میدهند؛ موضوعی که در کنار چالشهای اجتماعی، بحران منابع آبی منطقه را تشدید کرده است.
رئیس اداره منابع آب شهرستان کاشمر با تأکید بر ضرورت انجام مطالعات علمی و دقیق درباره آثار و میزان کارایی استخرهای کشاورزی، ایده تبدیل این استخرها به حوضچههای تغذیه مصنوعی آبخوانها را به عنوان راهکاری برای تبدیل آسیبهای موجود به فرصت مطرح کرد.
حکمتیفر با تشریح چالشهای فنی و سازهای استخرهای ذخیره آب کشاورزی اظهار کرد: نیاز است یک تیم متخصص، ارزیابی کنند که این سازهها دقیقاً چند درصد کارایی دارند، آیا از تمام حجم آنها بهدرستی استفاده میشود یا اینکه تنها هر پنج یا ۶ سال یک بار موفق به پر کردن آنها میشوند و در مابقی سالها خشک مانده و سرمایهشان خاک میخورد.
وی افزود: باید راهکارهایی پیشنهاد شود تا بتوانیم این استخرها را از چرخه ذخیره آب خارج کرده و به سمت استفاده بهتری سوق دهیم. اگرچه شاید در نگاه اول شبیه به یک رؤیا به نظر برسد، اما در مرحله اول باید کشاورزان و صاحبان این استخرها را مجاب کنیم که احداث استخر کار درستی نبوده است و سپس برنامهریزی برای نحوه حذف یا تغییر کاربری آنها صورت گیرد.
رئیس اداره منابع آب کاشمر با تبیین قابلیتهای فنی این استخرها در فرآیند تقویت سفرههای زیرزمینی تصریح کرد: این سازهها ظرفیت و قابلیت بسیار خوبی دارند تا اگر بخواهیم از حالت پیشگیری از ذخیره به سمت تقویت ذخیره حرکت کنیم، آنها را آب کرده و به منبع تغذیه سفرهها تبدیل نماییم. به این صورت که در کف و بدنه آنها نشتی ایجاد کنیم تا همان حجم ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار مترمکعبی که از آب باران، روانآبها و آب رودخانهها جمعآوری و ذخیره میشد و پیش از این یکسوم یا نصف آن تبخیر شده و با دوسوم باقیمانده کار کشاورزی انجام میشد، اینبار صرف نفوذ به زمین شود.
حکمتیفر در تشریح نحوه اجرای این طرح و چالشهای مالی و اقناعی آن خاطرنشان کرد: این اقدام به شرطی قابل تحقق است که ابتدا مردم مانع ایجاد نکنند و بخشی از آنها را به این سمت هدایت کنیم. البته تحقق این امر مستلزم پاسخ به این پرسشهاست که تکلیف سرمایهگذاری و پول مردم چه میشود؟ چه کسی هزینههای آنها را جبران کرده و چه کسی آنها را راضی میکند؟
حکمتیفر با اشاره به میزان بالای تبخیر آب در این سازهها گفت: بر اساس آمارهای موجود و برآورد ایستگاههای هواشناسی، در استخری با عمق ۷ متر، اگر در تمام طول سال پر از آب باشد، سالانه حدود ۲.۵ تا ۳ متر از سطح آب دچار تبخیر میشود.
ذخیره آب به تشدید بحران آبخوان تبدیل میشود
گسترش استخرهای کشاورزی در دشت کاشمر و خلیلآباد در نگاه نخست اقدامی برای مدیریت بهتر آب و مقابله با نوسان تأمین آب کشاورزی به نظر میرسد؛ اما وقتی این استخرها را در چارچوب بیلان کل حوضه آبریز و وضعیت بحرانی آبخوان کاشمر ـ خلیلآباد بررسی کنیم، تصویر متفاوتی به دست میآید. مسئله اصلی این نیست که آب در چاه ذخیره شود یا در استخر؛ مسئله این است که آب استخر از کجا آمده، چه مقدار از آن در مسیر ذخیرهسازی تبخیر میشود و آیا وجود استخر واقعاً موجب کاهش برداشت از آبخوان شده است یا فقط زمان و شیوه برداشت را تغییر داده است.
یک پژوهشگر حوزه آب و استاد دانشگاه در گفت و گو با ایسنا با اشاره به وضعیت بحرانی دشتهای منطقه ترشیز، نسبت به گسترش بیرویه استخرهای ذخیره آب در این منطقه هشدار داد و تأکید کرد: بسیاری از این سازهها تنها نقش مخزن را داشته و عملاً کمکی به کاهش فشار بر آبخوان نمیکنند.
دکتر هادی معماریان اظهار کرد: شواهد موجود نشان میدهد که در بخش قابل توجهی از استخرهای منطقه، کارکرد اصلی تنها ذخیرهسازی آب چاه برای استفاده در زمانهای پیک تقاضا است. در چنین شرایطی، استخر به خودی خود هیچ آبی به سیستم منابع آبی اضافه نمیکند.
وی افزود: اگر یک استخر ۵۰ هزار مترمکعبی با آب چاه پر شود، این ۵۰ هزار مترمکعب همچنان از ذخیره آبخوان برداشت شده است؛ با این تفاوت که به جای انتقال مستقیم از چاه به مزرعه، مدتی در یک مخزن روباز معطل مانده است؛ بنابراین، استخر تنها زمانی میتواند در کاهش فشار بر آبخوان مؤثر باشد که وجود آن مستقیماً موجب کاهش برداشت سالانه از چاه شود، نه اینکه صرفاً زمان برداشت را تغییر دهد.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اهمیت این موضوع در دشت کاشمر، تصریح کرد: مطالعات دانشگاهی نشان میدهد که آبخوان کاشمر-بردسکن با کسری شدید مواجه است؛ به گونهای که متوسط افت سطح آب زیرزمینی در این منطقه حدود ۱٫۱۲ متر در سال گزارش شده و در ارزیابیهای بیلان، اضافه برداشت از آبخوان حدود ۷۶ میلیون مترمکعب در سال برآورد میشود.
معماریان ادامه داد: در مطالعهای بر پایه دادههای ماهوارهای مشخص شد که حدود ۱۲۰۰ کیلومترمربع از دشت طی دوره ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۷ درگیر پدیده فرونشست بوده و نرخ آن در بخشهایی از دشت به ۵ تا ۲۶ سانتیمتر در سال رسیده است.
این پژوهشگر حوزه آب با بیان اینکه در چنین شرایطی، هر سازوکاری که برداشت آب زیرزمینی را تثبیت یا افزایش دهد، در مقیاس حوضه پیامد منفی دارد، گفت: حتی اگر این اقدام از نظر بهرهوری مزرعهای مثبت باشد، باید در سطح کلان بررسی شود. با توجه به اینکه حدود ۸۴ درصد برداشت آب زیرزمینی در دشت کاشمر برای بخش کشاورزی است، مسئله اصلی آبخوان حجم برداشت است و استخر تنها زمانی راهحل محسوب میشود که برداشت واقعی را کاهش دهد.
وی با ابراز نگرانی از روند فزاینده تعداد و ظرفیت استخرها در منطقه، خاطرنشان کرد: بر اساس گزارشهای سال ۱۴۰۲، حدود ۲۳۰۰ استخر در محدوده دشت کاشمر، خلیلآباد و روستاهای اطراف شناسایی شده بود و حجم مجموع آنها در بخشهایی از منطقه حدود ۲۰ میلیون مترمکعب برآورد شد. این در حالی است که علاوه بر ابعاد متداول ۳۰ در ۴۰ متر با عمق ۱۰ متر، استخرهایی با ظرفیتهای بسیار کلان تا حدود ۵۰۰ هزار مترمکعب با ابعاد ۱۸۰ در ۱۰۰ متر و عمق ۳۰ متر نیز در منطقه گزارش شده است که نیازمند نظارت و بازنگری جدی در مدیریت منابع آبی است.
معماریان با هشدار نسبت به پیامدهای زیستمحیطی گسترش بیرویه استخرهای ذخیره آب در منطقه، تصریح کرد: بسیاری از این سازهها به دلیل نرخ بالای تبخیر و اختلال در فرآیند طبیعی تغذیه آبخوان، در بلندمدت نه تنها به مدیریت منابع آبی کمک نمیکنند، بلکه بر شدت بحران میافزایند.
وی با تأکید بر اینکه ارقام مربوط به تبخیر در مناطق خشک باید جدی گرفته شوند، اظهار کرد: استخرهای متعدد و بزرگ روباز در اقلیم خشک کاشمر، در عمل به معنای ایجاد یک سطح گسترده تبخیر مصنوعی است که بخش قابل توجهی از آب ذخیره شده را از بین میبرد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اهمیت هندسه استخرها در میزان هدر رفت آب، گفت: هرچه مخزن کمعمقتر و سطح آن گستردهتر باشد، حجم بیشتری از آب در معرض تابش مستقیم، باد و هوای خشک قرار میگیرد. در دشت کاشمر که با تبخیر بالقوه بسیار بالا و بارندگی محدود مواجه است، این استخرهای کمعمق عملاً به سازههایی ناکارآمد تبدیل شدهاند که بخشی از آبی را که با صرف انرژی برق یا سوخت از اعماق زمین استخراج شده، پیش از رسیدن به مزرعه، مستقیماً به جو بازمیگردانند.
معماریان به تناقض مهندسی در استفاده از ژئوممبران اشاره و اظهار کرد: اگرچه استفاده از این لایهها برای کاهش نشت و حفظ آب درون استخر، از منظر مهندسی برای یک کشاورز مفید است، اما از دیدگاه حوضه آبریز، این موضوع به یک نقطه ضعف تبدیل میشود. آبی که در شرایط طبیعی میتوانست از بستر رودخانهها، آبراههها یا پهنههای نفوذپذیر وارد خاک شده و به تغذیه آبخوان کمک کند، اکنون در مخازن آببندی شده حبس شده و فرصت نفوذ را از دست میدهد.
این پژوهشگر حوزه آب هشدار داد: اگر برای احداث استخر، سقف مشخصی برای برداشت سالانه چاه تعیین و اجرا نشود، این سازهها نه تنها موجب کاهش برداشت نمیشوند، بلکه با ایجاد یک امنیت آبی کاذب، زمینه را برای توسعه سطح زیرکشت، احداث باغهای جدید یا افزایش دفعات آبیاری فراهم میکنند. در این حالت، افزایش راندمان انتقال آب در سطح مزرعه، در مقیاس کلان حوضه آبریز، به معنای کاهش مصرف آب نیست و عملاً فشار بر آبخوان تشدید میشود.
در این بین یک پرسش کلیدی در خصوص منشأ آب این سازهها مطرح میشود و آن اینکه اگر این استخرها وجود نداشتند، آب موجود در آنها از کجا میآمد؟ اگر پاسخ، چاه باشد، استخر تنها یک مخزن ذخیره برای آبخوان است و منبع جدیدی محسوب نمیشود. اگر پاسخ رودخانه و سیلاب باشد، باید بررسی کرد که چه مقدار از این آب در حالت طبیعی سهم پاییندست و تغذیه آبخوان میشده است؛ کما اینکه بخشی از این آب نیز در استخرها تبخیر شده و عملاً از چرخه مصرف کشاورزی و آبخوان خارج میشود.
معماریان با اشاره به گزارشهای محلی درباره شکلگیری بازار فروش آب و انتقال آن در برخی استخرهای کاشمر، افزود: برای تحلیل علمی موضوع باید میان فروش خدمات یا انتقال قانونی حقابه و برداشت و فروش غیرمجاز آب تفاوت قائل شد. قانون توزیع عادلانه آب، چارچوبها را مشخص کرده و آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، ثبت منشأ آب و نصب کنتور و سامانههای پایش برای اندازهگیری دقیق ورودی و خروجی هر استخر است.
وی با اشاره به شرایط شهرستان خلیلآباد که بر اساس گزارشها حدود ۷۲۰ استخر در آن شناسایی شده و حدود ۱۰ درصد آنها از نظر ایمنی وضعیت نامناسبی دارند، بیان کرد: مسئولان محلی روی نقش این استخرها در مقابله با قطعی برق و تأمین آب باغها تأکید دارند و نمیتوان ارزش اقتصادی و مدیریتی آنها را انکار کرد؛ اما باید بین مفید بودن استخر برای کشاورز و مفید بودن استخر برای آبخوان مرز کشید. ممکن است یک استخر برای باغدار کاملاً مفید باشد، اما به دلیل افزایش تبخیر و تسهیل برداشت، برای بیلان آب اثر منفی بگذارد.
این استاد دانشگاه با یادآوری شاخصهای بحرانی منطقه از جمله افت سالانه ۱.۱۲ متری سطح آب زیرزمینی، اضافه برداشت حدود ۷۶ میلیون مترمکعبی در سال، فرونشست گسترده و سهم ۸۴ درصدی بخش کشاورزی، تأکید کرد: تا زمانی که دادهای اثبات نکند استخرها موجب کاهش واقعی برداشت چاهها شدهاند، نمیتوان مدعی مدیریت بحران شد.
مسئله امروز کاشمر و خلیلآباد این نیست که استخر داشته باشیم یا نداشته باشیم؛ بلکه پرسش اساسی این است که چند استخر، با چه ظرفیتی، چه منبع آبی و چه میزان تبخیر مجاز است؟ اگر بررسی دقیقی صورت نگیرد، استخرها، ورقهای ژئوممبران و ظرفیتهای ذخیرهسازی بیشتر، به معنای امنیت آبی نخواهد بود؛ بلکه فرآیند تبخیر را افزایش داده، تغذیه طبیعی را متوقف کرده و کسری بیلان حوضه را تشدید میکند.
بررسیهای علمی نشان میدهد که در شرایط کنونی کاشمر و خلیلآباد، اولویت باید از توسعه استخر به کنترل برداشت آبخوان تغییر کند. هر استخر جدید باید تنها زمانی مجوز بگیرد که منبع آب آن قانونی و مشخص باشد، سقف برداشت چاه همزمان کاهش یابد، هندسه مخزن از نظر کنترل تبخیر بهینه باشد، اثرات آن بر تغذیه آبخوان ارزیابی شود و ورودی و خروجی آن قابل اندازهگیری باشد؛ در غیر این صورت، این سازهها بهجای ابزار سازگاری با کمآبی، به زیرساختی برای تثبیت اضافه برداشت تبدیل خواهند شد.
انتهای پیام
