به گزارش ایسنا، به جریان خروجی تأسیسات تصفیه فاضلاب، اصطلاحاً پساب گفته میشود. تأسیسات تصفیه فاضلاب معمولاً متناسب با نوع فاضلاب ورودی و نحوه مصرف پساب تولیدی طراحی و اجرا میشوند. بر همین اساس، فرآیندهای تصفیه فاضلاب بسته به نوع طراحی، ممکن است در برخی مراحل با یکدیگر تشابه داشته و در برخی موارد نیز متفاوت باشند.
میزان تولید پساب در تصفیهخانههای فاضلاب شهری ارتباط مستقیمی با میزان مصرف آب در جوامع دارد؛ بهگونهای که با فاصله زمانی کوتاهی پس از آغاز زمان اوج مصرف آب در یک شهر، فاضلاب تولیدشده وارد تصفیهخانهها میشود و به دنبال آن، میزان خروجی پساب تصفیهخانه نیز افزایش مییابد. در مقابل، در ساعات کاهش مصرف آب و همچنین زمانهای خاموشی در شهر، میزان فاضلاب ورودی و در نتیجه حجم پساب تولیدی نیز با کاهش چشمگیری مواجه میشود.
کاربردهای مختلف پساب؛ از کشاورزی تا صنعت
پساب تولیدشده پس از فرآیند تصفیه میتواند کاربردهای مختلفی داشته باشد که از جمله آنها میتوان به آبیاری اراضی کشاورزی و زمینهای زراعی، شارژ منابع آب سطحی و زیرزمینی و استفاده در بخش صنعت اشاره کرد. تصفیه فاضلاب شامل مراحل متعددی است که یکی از مهمترین آنها، تصفیه بیولوژیکی محسوب میشود. در سیستمهایی که از تصفیه بیولوژیکی بیهوازی استفاده میکنند، بیوگازهای تولیدشده از جمله متان نیز میتوانند بهعنوان سوخت در سایر صنایع مورد استفاده قرار گیرند.
علاوه بر این، در محیطهای آزمایشگاهی یکی از کاربردهای فاضلاب، تولید برق است. با تعیین آند و کاتد میتوان از فاضلابهای صنعتی و بهداشتی، بیوالکتریسیته تولید کرد.
کشاورزی بیشترین میزان مصرف آب را به خود اختصاص داده است و همین موضوع، ضرورت استفاده بهینه از منابع آبی را افزایش داده است. در کنار تغییر روشهای آبیاری و توسعه روشهایی مانند آبیاری قطرهای، استفاده از پساب نیز بهعنوان یکی از راهکارهای موجود مورد توجه قرار گرفته است. پسابهای تولیدشده در بخشهای صنعتی و بهداشتی حاوی حجم بالایی از مواد آلی از جمله فسفر هستند و از این منظر میتوانند تا حدودی نقش کود را ایفا کنند.
طبق اعلام مسئولان، در حال حاضر در شهر تهران حدود ۱۲ تصفیهخانه بزرگمقیاس فعال است و در مجموعه شرکتهای اقماری نیز ۲۳ تصفیهخانه فاضلاب فعالیت میکنند و مجموع ظرفیت تولید پساب در تهران و شرکتهای اقماری به حدود ۵۸۵ میلیون مترمکعب رسیده است.
امسال بهرهبرداری از چهار تصفیهخانه اصلی و دو تصفیهخانه کوچکمقیاس در دستور کار سازمانهای مربوطه قرار دارد که با بهرهبرداری از این طرحها، حدود ۱۱۸ میلیون مترمکعب به ظرفیت تولید پساب افزوده خواهد شد.
پساب؛ منبع جدید آب یا آب تخصیصیافته؟
در این راستا، عباس کشاورز- کارشناس حوزه آب در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه پساب در واقع آبی مصرف نشده است که توسط انسان مصرف و آلوده شده و پس از تصفیه قابلیت استفاده مجدد پیدا میکند، اظهار کرد: از نظر تخصیص آب، پساب آب تخصیصیافتهای است که تخصیص یافته و نمیتوان آن را به عنوان یک منبع جدید آب در نظر گرفت.
وی ادامه داد: زمانی که به یک خانه، کارخانه، صنعت یا مزرعه یک مترمکعب آب تخصیص داده میشود، ممکن است ۲۰، ۵۰ یا ۸۰ درصد آن آب آلوده شده و بازگردد. این آب، از نظر تعریف، آب تخصیصیافته است و نمیتوان آن را منبع جدید آب محسوب کرد.
کشاورز با اشاره به موضوع بازچرخانی آب در واحدهای صنعتی اظهار کرد: به عنوان مثال، اگر یک کارخانه روزانه ۱۰۰ مترمکعب آب دریافت و مصرف کند، میتواند آب مصرفشده را تصفیه و یک، دو، سه یا حتی ۱۰ بار بازچرخانی کند، اما در نهایت همان ۱۰۰ مترمکعب آبی که به آن تخصیص یافته، مبنا قرار میگیرد.
وی ادامه داد: بنابراین، مصرفکننده تنها به شرطی مجاز به استفاده از پساب است که میزان تخصیص آب خود را کاهش دهد.
این کارشناس حوزه آب با بیان اینکه همین موضوع در مناطق مسکونی نیز صدق میکند، گفت: فرض کنید یک شهرک مسکونی در تهران وجود داشته باشد که برای ساکنان آن آب شور تأمین میکنیم و از خانهها نیز یک سیستم فاضلاب شهری جمعآوری میکند. این فاضلاب بخشی از همان آبی است که به خانهها تخصیص داده شده است؛ بنابراین مجدداً نمیتوان فاضلاب را به عنوان یک منبع جدید آب مورد استفاده قرار داد، مگر اینکه اهالی آن شهرک یا مجموعه، تخصیص آب خود را کاهش دهند و بخشی از آب تصفیه و بازچرخانیشده مجدداً مورد استفاده قرار گیرد.
بازچرخانی پساب و ضرورت توجه به پایداری
کشاورز با تأکید بر اینکه بازچرخانی پساب در همه موارد به یک شکل قابل اجرا نیست، اظهار کرد: لغت پساب یا فاضلاب از نظر ماهیتی در همه موارد امر صحیحی نیست و در برخی موارد ما مجبوریم این آب اضافی را مصرف کنیم. به عنوان مثال، در اراضی کشاورزی، زمانی که آبیاری انجام میشود، بخش زیادی از آب آبیاری تبخیر میشود و با تبخیر آب، نمک باقی میماند که موجب شوری خاک، آسیب به زمین و کاهش محصول میشود. بنابراین در آبیاری مجبوریم آب آبشویی را به آب آبیاری اضافه کنیم و نمیتوان این میزان را آب اضافی محسوب کرد.
این کارشناس حوزه آب ادامه داد: یکی از اشتباهاتی که مرتکب شدهایم و موجب تشدید برداشت از آبهای زیرزمینی، فرونشست و ناپایداری سرزمین شده، این است که سیستم آبیاری را هوشمند و میکرو کردهایم و در نتیجه آب دیگر به عمق خاک نفوذ نمیکند تا آب زیرزمینی را تغذیه کند.
کشاورز با تأکید بر اهمیت توجه به پایداری در مدیریت مصرف آب در بخشهای مختلف گفت: در مصرف آب، چه در بخش شهری و چه در بخش کشاورزی، باید به موضوع پایداری توجه جدی داشته باشیم.
وی با اشاره به اهمیت حرکت آب به لایههای زیرین زمین اظهار کرد: فرض کنید اگر خدای نکرده تمام آبهایی که زیر شهر تهران قرار دارد خارج کنیم، برخی مناطق شهر تهران دچار پدیده فرونشست میشود. بنابراین یکی از عوامل مهم، نقش پایداری ناشی از حرکت پساب به لایههای زیرین است و ما مجاز نیستیم جلوی این حرکت را بگیریم، چراکه در غیر این صورت با عواقب بسیار بدی مواجه خواهیم شد.
کشاورز در پایان با بیان اینکه موضوع پساب و بازچرخانی آب ساده نیست، گفت: پساب یک منبع جدید آب نیست، بلکه موضوعی است که ارتباط با پایداری و تشدید ناپایداری و شاخصهای چندبعدی دارد که متأسفانه در مدیریت آب کشاورزی به آنها توجه کافی نمیشود.
انتهای پیام
