مجید مقدم در گفت و گو با ایسنا، محور اصلی بحران تئاتر را در نادیده گرفته شدن شهرستانها و تمرکز قدرت در مرکز استان دانست و با هشدار نسبت به نابودی استعدادهای پراکنده در شهرستانها، تأکید کرد: تا زمانی که نگاه متولیان فرهنگی از حالت گزارشمحور به حالت حمایتمحور تغییر نکند، تئاتر در شهرستانهای خراسان رضوی تنها در حد تلاشهای فردی و دلسوزانه باقی خواهد ماند و هرگز به جایگاه واقعی خود نخواهد رسید.
وی در بررسی پیشینه فرهنگی خراسان رضوی، ضمن اشاره به اینکه این استان و به ویژه شهر مشهد به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام، همواره مهد نامآوران بزرگ هنر بودهاند، خاطرنشان کرد: متأسفانه امروز شکاف عمیقی میان مرکز و شهرستانها ایجاد شده است.
این کارگردان تئاتر تصریح کرد: نگاه به شهرستانها، نگاهی سطحی و صرفاً اداری است در صورتی که در شهرستانها هنرمندان دلسوز و توانمندی حضور دارند که با تمام وجود برای زنده نگه داشتن تئاتر میجنگند.
وی افزود: این رویکرد باعث شده تا هنرمندان شهرستانها احساس انزوا کنند و حس کنند که تلاشهایشان دیده نمیشود. متأسفانه برگزاری جشنوارههای تئاتری در شهرستانها که پیشتر بستری برای تبادل فرهنگی و شناسایی استعدادهای جدید بود، به دلیل مشکلات نقدینگی و بیتوجهی به دست فراموشی سپرده شده است.
مقدم در خصوص دلایل کیفیت پایین برخی آثار در شهرستانها، به خلأ شدید آموزش اشاره کرد و معتقد است: در شهرهای کوچک و شهرستانها، دسترسی به ورکشاپها و کلاسهای آموزشی تخصصی بسیار دشوارتر از مرکز استان است. این موضوع منجر شده تا بسیاری از جوانان شهرستانها بدون داشتن پیشزمینه علمی و تجربه عملی، مستقیماً به سمت کارگردانی سوق پیدا کنند.
کارگردانانی که پا در تاریکی مطلق میگذارند
وی هشدار داد: کارگردانانی که در محیطهای آموزشی رشد نکردهاند، در واقع پا در تاریکی مطلق میگذارند. وقتی آموزش نباشد، هنرمند شهرستان تنها بر اساس شنیدههای پراکنده و مفاهیم نامفهوم فعالیت میکند و در نهایت، آثاری تولید میشود که فاقد چارچوبهای نمایشی است.
این پیشکسوت هنرهای نمایشی تأکید کرد: برای ارتقای سطح تئاتر در شهرستانها، برگزاری دورههای آموزشی متمرکز و اعزام اساتید به مناطق دورافتاده یک ضرورت مهم است تا مسیر فعالیت هنرمندان جوان روشن شود.
وی همچنین در بررسی محتوای آثار تولید شده در شهرستانها، به مسئله نبود نویسنده اشاره و بیان کرد: به دلیل نبود متون مطلوب و سوژههای نو، بسیاری از کارگردانان شهرستانها برای دیده شدن یا به دلیل نبود گزینه جایگزین، به کپیبرداری از آثار قبلی روی میآورند.
مقدم تصریح کرد: کپیبرداری، مانع پیشرفت هنر نمایش در شهرستانهاست و تا زمانی که نویسندگان توانمند در این مناطق حمایت نشوند و متونی متناسب با نیازهای بومی تولید نشود، تئاتر شهرستانها در چرخه تکرار باقی خواهد ماند.
وی در این راستا افزود: کارگردان در شهرستان ابتدا باید نیازسنجی کند و درد جامعه محلی را شناسایی نماید، کارگردان باید درد مخاطب را روی صحنه به نمایش بگذارد، اما او درمانگر نیست؛ درمان این دردهای اجتماعی باید توسط مسئولان محلی و متولیان فرهنگی صورت گیرد.
این کارگردان تئاتر در ادامه در پاسخ به این سؤال که آیا در هنرهای نمایشی هم نفوذ سرمایه و باندبازی وجود دارد، گفت: در شرایطی که حمایتهای دولتی از تئاتر شهرستانها حذف شده، میدان برای کسانی باز شده است که پول دارند، نه کسانی که تخصص دارند.
وی هشدار داد: تئاتر در حال حرکت به سمتی است که در سینما و تلویزیون تجربه شده است؛ جایی که اسپانسرها و حمایتکنندگان مالی حرف اول را میزنند و کارگردان مجبور است برای بقای گروه خود، بازیگران مورد نظر سرمایهگذار حتی اگر بازدهی نداشته باشند را روی صحنه ببرد. این اتفاق ضربه مهلکی به استعدادهای بکر شهرستانها میزند، زیرا بازیگران توانمند اما بیپول، جای خود را به افراد پرنفوذ اما بیاستعداد میدهند.
پیشکسوت هنرهای نمایشی به مسئله مدیریت سالنها در شهرستانها نیز پرداخت و گفت: بسیاری از شهرها سالن استاندارد و مناسبی برای اجرا و حتی تمرین ندارند، ضمن اینکه متأسفانه برخی از سالنهای نمایش به دلیل مسائل مالی در اختیار افرادی قرار گرفته است که هیچ شناختی از هنر تئاتر ندارند.
نبود قوانین سختگیرانه برای ورود به حرفه کارگردانی
وی افزود: وقتی سالن در برخی شهرها توسط افرادی غیرمتخصص اداره شود، بدترین کارها به نمایش گذاشته میشود و نتیجه این است که تماشاگر شهرستان که شاید سالی یک بار فرصت تماشای تئاتر را داشته باشد، با دیدن یک کار ضعیف و بیچارچوب، برای همیشه با تئاتر قهر میکند.
مقدم با بیان اینکه نبود قوانین سختگیرانه برای ورود به حرفه کارگردانی باعث شده است افرادی بدون تجربه و تحصیلات، صحنه را اشغال کنند، در مقام مقایسه، دوران فعالیت خود در دهههای ۵۰ و ۶۰ را یادآور شد و گفت: در آن زمان، رسیدن به صحنه در شهرستانها و شهرها مستلزم سالها تمرین، زحمت و گذراندن فیلترهای سخت بود.
وی با ابراز تأسف اظهار کرد: امروزه این مسیر کوتاه شده و افراد بلافاصله به بازیگر یا کارگردان تبدیل میشوند، بدون آنکه بدانند هنر نمایش نیازمند صبوری و ریاضت است.
این پیشکسوت هنرهای نمایشی به جوانان شهرستانهای خراسان رضوی که قصد ورود به هنر نمایش را دارند، گفت: اگرچه مباحث فنی مانند نورپردازی و کارگردانی را میتوان با مطالعه و آموزش کسب کرد، اما بازیگری یک استعداد ذاتی است.
وی توصیه کرد: هنرجویان شهرستانها پیش از آنکه به دنبال شهرت باشند، تواناییهای ذاتی خود را بشناسند و با تکیهبر آموزش و تمرین، سعی کنند سطح کیفی آثار نمایشی در مناطق خود را ارتقا دهند.
مقدم تنها راه نجات تئاتر شهرستانهای خراسان رضوی را ایجاد یک ساختار نظارتی تخصصی، بازگرداندن جشنوارههای منطقهای و جایگزینی نگاه اداری با حمایتهای واقعی از هنرمندان دانست تا این هنر دوباره به جایگاه مادر تمامی هنرها بازگردد.
توسعه تنها محدود به حوزههای عمرانی و اقتصادی نیست
وی در ادامه با تأکید بر اینکه توسعه تنها محدود به حوزههای عمرانی و اقتصادی نیست، بیان کرد: در شهرستانها با خیل عظیمی از استعدادهای جوان و خلاق روبرو هستیم که در رشته تئاتر فعالیت میکنند. متأسفانه این پتانسیل بزرگ گاهی به دلیل نبود زیرساختها یا عدم حمایت کافی نادیده گرفته میشود، در حالی که تئاتر ابزاری بسیار قدرتمند برای بیان دغدغههای اجتماعی، تقویت هویت بومی و ایجاد نشاط عمومی در جامعه است.
این بازیگر و کارگردان تئاتر تصریح کرد: نباید تصور کنیم که تنها پروژههای عمرانی عامل پیشرفت هستند؛ هرجا که روحیه امید و هویت جمعی تقویت شود، آنجا مرکز توسعه است. تئاتر این قابلیت را دارد که استعدادهای نهفته در روستاها و مناطق کمبرخوردار را شناسایی کند و به آنها میدان دهد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: ظرفیتهای تئاتر در شهرستانها، سرمایههای انسانی هستند که اگر به درستی هدایت شوند، میتوانند جریانساز باشند. تئاتر نه به عنوان یک کالای لوکس فرهنگی، بلکه به عنوان یک نیاز اساسی برای توسعه متوازن باید در نظر گرفته شود. امیدواریم با میدان دادن به گروههای تئاتر به خصوص در شهرستانهای محروم، شاهد پویایی بیشتر فضای فرهنگی شهرستانها باشیم.
انتهای پیام
