به گزارش ایسنا، دکتر وحید شالچی، معاون فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری،در سومین جشنواره ملی برهان که در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد،با گرامیداشت شهدایی که جان خود را در راه علم و ایران از دست دادند، از برگزارکنندگان و حاضران در این رویداد تقدیر کرد و گفت: آنچه امروز در اینجا دنبال می‌کنیم، با توجه به شرایطی که در آن قرار داریم، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه یکی از چالش‌های جدی ما مسئله‌مندی است.

وی افزود: ما در ایران با چالش‌هایی مواجه هستیم که برخی از آنها چند دهه ادامه داشته‌اند؛ چالش‌های مختلف محیط‌زیستی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و مسائل دیگری که حل آنها به یک دغدغه جدی تبدیل شده است.

معاون فرهنگی وزارت علوم ادامه داد: رویکردی که در اینجا دنبال می‌شود، مبتنی بر تجربه‌های پیشین است؛ یعنی به مسائل علمی نگاه کنیم، جمعی نگاه کنیم، ذی‌نفعان را درگیر کنیم و امکان تعامل آرا را فراهم کنیم.

شالچی با تأکید بر ضرورت توجه به پیچیدگی مسائل کشور اظهار کرد: نکته دیگری که در اینجا دنبال می‌شود، این است که به مسائل خودمان با توجه به پیچیدگی آنها نگاه کنیم. بسیاری از مسائل ما در دهه‌های گذشته و حتی در دوره معاصر، از این جهت حل نشده‌اند که آنها را ساده دیده‌ایم؛ در حالی که مسائل، لایه‌های مختلفی داشته و با یکدیگر مرتبط بوده‌اند.

وی تصریح کرد: گاهی راه‌حل‌های سریع و وعده‌های سریع، بحران‌ها را پیچیده‌تر و عمیق‌تر کرده‌اند. گاهی اقدامی برای حل یک مسئله انجام شده، اما در مسائل متعدد دیگری مشکل ایجاد کرده است. طراحی این رویداد نیز مبتنی بر همین تجربه‌هاست تا بتوانیم مسائل را پیچیده‌تر ببینیم و لایه‌ها و ابعاد مختلف آنها را مورد توجه قرار دهیم.

دوقطبی اجتماعی و از بین رفتن امکان گفت‌وگو خطرناک است

معاون فرهنگی وزارت علوم در ادامه با اشاره به آنچه آن را یک آسیب جدی در جامعه امروز دانست، گفت: فقط می‌خواهم بر یک نکته تأکید کنم و بیش از این وقت بزرگواران را نگیرم. به نظرم این نقطه برای ایران امروز ما بسیار مهم است و آن، یک ویروس است که در حال انتشار و گسترش است و شاید از کرونا هم خطرناک‌تر باشد.

وی افزود: امروز صبح نیز با بخشی از دانشجویان عزیز نشسته بودیم. یکی از عزیزان حرفی زد که باز هم من را نگران کرد. گفت که دیگر هیچ نقطه‌ای برای تعامل باقی نمانده است. حتی اینکه او از چه طیفی بود و درباره چه طیفی صحبت می‌کرد، هیچ اهمیتی ندارد؛ حتی درست یا نادرست بودن آن هم در این بحث اهمیت اصلی ندارد. نکته مهم همان دوقطبی است که در جامعه ما شکل گرفته است؛ اینکه گفته شود بین ما و آنها دیگر هیچ نقطه‌ای برای تعامل باقی نمانده است.

شالچی ادامه داد: این مسئله بسیار ترسناک است؛ اینکه بخشی از جامعه به بخش دیگری از جامعه فکر کند که دیگر هیچ راهی برای تعامل وجود ندارد و بین ما و آنها حتی نقطه‌ای برای گفت‌وگو باقی نمانده است.

وی خاطرنشان کرد: تجربه دنیا نشان می‌دهد که اگر این روند پیش برود، بسیار خطرناک خواهد بود. اگر این ویروس که برخی قدرت‌ها نیز به دنبال گسترش آن هستند، پیش برود، آینده خطرناکی خواهیم داشت؛ اینکه مردم نتوانند یکدیگر را تحمل کنند.

انسجام اجتماعی؛ ضرورتی برای توسعه و کاهش آلام جامعه

معاون فرهنگی وزارت علوم با اشاره به تجربه‌های مختلف در علوم اجتماعی گفت: در همه علوم و به‌ویژه در علوم اجتماعی، پارادایم‌های مختلفی وجود دارد، اما یک نکته در همه این پارادایم‌ها مشترک است و آن اینکه هیچ جامعه‌ای با جنگ داخلی به جایی نمی‌رسد، با طرد به جایی نمی‌رسد و با سقوط و دولت ضعیف نیز به جایی نمی‌رسد.

شالچی افزود: حتی در حوزه‌هایی که ممکن است درباره آنها اشتراک نظر بیشتری داشته باشیم، مانند توسعه و کیفیت زندگی، اگر نگاه کنیم، همه اینها به یک امر ضروری نیاز دارند؛ همان‌گونه که آب برای کشاورزی ضروری است، انسجام اجتماعی و همبستگی ملی نیز برای توسعه، بهبود کیفیت زندگی مردم و کاهش آلام زندگی آنها ضروری است.

وی ادامه داد: متأسفانه ما در مقاطعی به سمتی می‌رویم و البته این روند درهم‌تنیده نیز می‌شود که به جای مودت، به جای تأمل و به جای گفت‌وگو، نفرت گسترش پیدا کند.

معاون فرهنگی وزارت علوم تأکید کرد: این نفرت از کرونا و بسیاری از ویروس‌های دیگری که می‌توانند منتشر شوند، خطرناک‌تر است و آزاداندیشی می‌تواند بخشی از درمان بسیاری از دردهای ما باشد؛ از جمله همین مسئله‌ای که متأسفانه گاهی در حال گسترش است و برای هر جامعه‌ای خطرناک است و برای ایران خطرناک‌تر.

 ایران تاریخی بر پایه وحدت در تنوع دارد

وی با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی ایران گفت: این سرو چند هزار ساله‌ای که ما وارث آن هستیم و در زیر سایه آن قرار داریم، ویژگی‌هایی دارد که یکی از آنها وحدت در تنوع است.
شالچی خاطرنشان کرد: این ویژگی را هم در فلسفه ایرانی می‌توان دید و هم در هنر آن؛ فرش ایرانی را نگاه کنید، معماری ایرانی را ببینید.

وحدت در تنوع، یکی از عوامل ماندگاری تمدن ایرانی است

معاون فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در ادامه سخنان خود با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی ایران گفت: بقیه وجود این سرو کهنسال را نگاه کنید؛ ما در یک وحدت در تنوع، چند هزار سال توانسته‌ایم در این نقطه خاص و مهم از عالم بمانیم. دولت‌ها آمده‌اند و رفته‌اند، تمدن‌های دیگری آمده‌اند و رفته‌اند، اما این تمدن باقی مانده است.

وی افزود: تمدن‌های مهمی در دل تاریخ وجود داشته‌اند، اما به ندرت توانسته‌اند در تاریخ ماندگار شوند. این تمدن ایرانی، ماندگاری عجیبی دارد؛ مانند همین سرو کهنسالی که فشارها بر آن وارد می‌شود، خم می‌شود، اما باقی می‌ماند.

معاون فرهنگی وزارت علوم ادامه داد: یک نکته‌ای که می‌تواند از درون این سرو را دچار پوسیدگی غیرقابل حل کند، این است که این ویژگی جامعه ایرانی را از آن بگیریم. ما می‌دانیم که در ایران همیشه تکثر قومی، تکثر زبانی و تکثرهای دیگری وجود داشته است، اما در یک وحدت به هم می‌رسیدیم. این، هم میراث اسلامی ماست و هم میراث ایرانی ما.

شالچی اظهار کرد: در ایران پیش از اسلام، مفهوم شاهنشاهی را اگر نگاه کنید، معنایش این بود که این تنوع فرهنگی وجود داشته باشد. در دوره پهلوی، مانند بسیاری از امور دیگر، این مفهوم به ابتذال کشیده شد؛ در حالی که مفهوم شاهنشاهی، تعریف از شاه نبود، بلکه ناظر به وجود این تنوع فرهنگی بود. نمونه مشهور آن را در دوره کوروش می‌توان دید.

میراث اسلامی و ایرانی بر شنیدن دیدگاه‌های مختلف تأکید دارد

وی با اشاره به آموزه‌های اسلامی گفت: در اسلام نیز این موضوع فراوان دیده می‌شود. به ما سفارش شده است که سخن‌های مختلف را بشنویم. سیره پیامبر(ص) و سیره اهل بیت(ع) را ببینید؛ صبوری پیامبر و امامان در مواجهه با آرای مختلف، حتی گاهی آرایی همراه با جسارت و توهین، قابل توجه است و باید دید چگونه با آنها برخورد می‌کردند.

معاون فرهنگی وزارت علوم ادامه داد: در جای‌جای اندیشه ایران نیز همین ویژگی را می‌توان دید. در کلام مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، وجوهی از این ویژگی به شکل فوق‌العاده‌ای وجود دارد.

شالچی با اشاره به شیوه طرح دیدگاه‌های مختلف در آثار مولانا گفت: در همه جای دنیا، فرم شعر معمولاً تک‌گویانه است؛ یعنی یک کلام به صورت تک‌گویانه گفته می‌شود و برعکس رمان، تحمل دیگری در آن نیست. اما وقتی به شعر مولانا جلال‌الدین می‌رسید، عجیب است که این رمان، یکی از وارثان و البته قله‌های افتخار ایرانیت، در سخن مولانا می‌بینید که گاهی دو یا سه دیدگاه با یکدیگر تقابل دارند و مولانا هر دو یا سه دیدگاه را به خوبی بیان می‌کند.

وی افزود: حتی در کلام عارفی چون مولانا، سخن و استدلال شیطان نیز به خوبی بیان می‌شود. گاهی او از شیطان دفاع می‌کند، اما هنگامی که می‌خواهد سخن شیطان را بیان کند، استدلال او را به خوبی مطرح می‌کند. ما وارث چنین سنتی هستیم.

میراث تاریخی ایران در معرض از دست رفتن است

شالچی خاطرنشان کرد: یکی از دلایلی که توانسته‌ایم در این گذر چند هزار سال خودمان را حفظ کنیم و وحدت و انسجاممان را نگه داریم، همین ویژگی‌هایی بوده که داشته‌ایم. متأسفانه این ویژگی‌ها در معرض از دست رفتن قرار گرفته است.

وی ادامه داد: البته من خوشبینم و معتقدم ویژگی‌های این میراث بر صداهای تفرقه‌انگیز فائق خواهد آمد.

معاون فرهنگی وزارت علوم با اشاره به خوش‌بینی‌های گذشته نسبت به نقش فناوری‌های جدید در ایجاد گفت‌وگو گفت: گاهی خوش‌بینی‌هایی وجود داشت. خود من نیز در دوره‌هایی خوشبین بودم که فناوری‌های جدید می‌توانند کمک‌کننده باشند، اما هرچه پیش رفتیم، اتفاقاً مطالعات جهانی نیز نشان داد که فناوری‌های جدید گاهی نتیجه دیگری ایجاد کرده‌اند.

وی افزود: وقتی اینترنت آمد و بعد از آن رسانه‌های اجتماعی شکل گرفتند، گمان می‌کردیم فضایی ایجاد خواهد شد که در آن آرای مختلف مطرح شوند و با یکدیگر گفت‌وگو کنند، اما آنچه هم در ایران و هم در دنیا نشان داده شد، به‌ویژه در ایران که شاید چنین مسیری طبیعی و مورد انتظار نبود، این بود که همان چیزی که برخی از آن با عنوان اتاق پژواک یاد می‌کنند، شکل گرفت.
اتاق‌های پژواک و تشدید قطبی‌شدن در شبکه‌های اجتماعی

شالچی توضیح داد: هر کسی درگیر گروهی شد که هم‌فکران خودش در آن حضور داشتند و صدای خودش را مکرراً می‌شنید. از این موضوع خوشش می‌آمد یا نسبت به آن تعصب پیدا می‌کرد و متعصب‌تر می‌شد و با نفرت به دیگری نگاه می‌کرد.

وی تصریح کرد: شبکه‌های اجتماعی نه‌تنها این مشکل را بهبود ندادند، بلکه گاهی بر آن افزودند. حتی اتفاق دیگری نیز در شبکه‌های اجتماعی افتاد و آن، این بود که عنان احساسات ما را هم به دست گرفتند.

معاون فرهنگی وزارت علوم ادامه داد: به گونه‌ای بسیار هوشمندانه، گاهی با دیدن سه کلیپ، می‌بینید که بسیار خوشحال می‌شویم، گاهی بسیار افسرده می‌شویم و گاهی نیز نسبت به دیگری خشمگین می‌شویم. اینها همه رهزنانی هستند که وجود دارند.

دانشگاه فقط محل گفتن نیست؛ باید شنیدن دیگری را تمرین کند

وی با اشاره به نقش دانشگاه در مقابله با این روند گفت: به نظر می‌رسد نگاه دانشگاهی و آکادمیک، در کنار آن چیزی که این جشنواره دنبال می‌کند، یکی از راه‌حل‌هاست. همان‌طور که آقای دکتر میری رییس دانشگاه شهید بهشتی فرمودند، فقط گفتن نیست؛ شنیدن سخنان من بسیار مهم است، اما به همان میزانی که به گفتن اهمیت می‌دهیم، باید عمیقاً بشنویم.

شالچی تأکید کرد: شنیدن به این معناست که دیگری را بفهمیم؛ موقعیتش، چرایی سخنش و منظرش به جهان را بفهمیم. ببینیم او از چه منظری به جهان نگاه می‌کند و چرا این‌گونه سخن می‌گوید.

وی ادامه داد: گفت‌وگو در دانشگاه به معنای یک فریاد بلندتر از جامعه نیست؛ اینکه اگر ما صرفاً در دانشگاه صدای بلندتری داشته باشیم، به حق دانشگاهی خودمان عمل کرده‌ایم. گاهی دانشگاهی بودن ما به این است که اتفاقاً پیچیدگی ماجرا را بفهمیم و درک کنیم مسائل مختلف چگونه درهم‌تنیده شده‌اند.

اخلاق آکادمیک ما را به فهم پیچیدگی و شنیدن دیدگاه‌های مختلف فرامی‌خواند

معاون فرهنگی وزارت علوم اظهار کرد: ما یک وجه را می‌بینیم و دیگران هم وجه دیگری را می‌بینند و باید گشوده بود به اینکه این وجوه مختلف در کنار هم قرار بگیرند. باید عمیق‌تر بشنویم.

وی با اشاره به برخی آسیب‌های احتمالی در محیط دانشگاه گفت: گاهی حتی دانشگاهی بودن ما می‌تواند رهزن ما باشد. مثلاً ممکن است من در دانشگاهی موفقیتی به دست آورده باشم، یا در دوران دانشجویی رتبه‌ای کسب کرده باشم و مثلاً در زمینه آزمون‌ها عملکرد بهتری داشته باشم؛ بعد این تصور برایم ایجاد شود که در همه امور می‌دانم.

شالچی خاطرنشان کرد: این توهم‌ها در دانشگاه کم نیستند و گاهی می‌توانند ما را از آن چیزی که اخلاق آکادمیک به آن نیاز دارد، دور کنند.

اخلاق آکادمیک همان‌قدر که به گفتن اهمیت می‌دهد، به شنیدن نیز اهمیت می‌دهد

معاون فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در ادامه سخنان خود با تأکید بر اهمیت شنیدن در اخلاق آکادمیک گفت: اخلاق آکادمیک، همان‌طور که به گفتن اهمیت می‌دهد، به شنیدن نیز اهمیت می‌دهد. همان‌طور که آزادی از لوازم اخلاق آکادمیک است، مسئولیت‌پذیری نیز بخشی از آن است.

وی افزود: هم در دانشگاه، بر اساس ایده دانشگاه، باید آزادی را حفظ کنیم و هم بر اساس همین ایده باید مسئولیت‌پذیری داشته باشیم و این دو را همزمان دنبال کنیم.

شالچی ادامه داد: گاهی آشتی دادن این دو موضوع ساده نیست و خود این مسئله می‌تواند محل بحث باشد؛ اینکه تا کجا و در چه زمانی از آزادی خود استفاده کنیم، در چه موقعیتی باید از آن بهره بگیریم و در چه موقعیتی باید مسئولانه به آن عمل کنیم.

تأکید شالچی بر گفت‌وگو، مدارا و شنیدن دیگری

معاون فرهنگی وزارت علوم در پایان با قدردانی از حاضران در این رویداد گفت: بسیار ممنونم از اینکه در این رخداد شرکت کردید. امیدوارم فضای آزاد اندیشیدن، فضای گفت‌وگو، شنیدن، تحمل و مدارا، توجه کردن به دیگری و ارج گذاشتن به این فرض که شاید دیگری چیزی داشته باشد که من باید از او بیاموزم، در جامعه ما تقویت شود.

وی تأکید کرد: باید به دیگری با نفرت نگاه نکنیم و او را از خودمان بدانیم و به این نکته توجه کنیم که در نهایت، سرنوشت همه ما به یکدیگر گره خورده و سرنوشت همه ما نیز به ایران گره خورده است.

شالچی خاطرنشان کرد: انسجام و همبستگی ما، در عین تفاوت‌هایی که داریم، تا چه اندازه می‌تواند حیاتی باشد.

انتهای پیام