پزشکی هستهای در سالهای اخیر از یک ابزار صرفاً تشخیصی فراتر رفته و با توسعه رادیوداروهای هدفمند، روشهای نوین درمانی و فناوریهای هوشمند، به یکی از حوزههای در حال تحول در پزشکی سرطان تبدیل شده است؛ مسیری که در آن دقت در تشخیص، انتخاب صحیح بیمار و رساندن درمان به بافت هدف، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در اختتامیه بیستوششمین کنگره سالانه بینالمللی پزشکی هستهای که در روز جمعه ۲۷ شهریور در هتل پارس تبریز برگزار شد، تازهترین رویکردها در حوزه رادیوداروها، درمان هدفمند برخی تومورها، افزایش تجمع دارو در بافت سرطانی و ملاحظات اخلاقی و ایمنی این روشها مورد توجه قرار گرفت؛ موضوعاتی که نشان میدهد آینده پزشکی هستهای تنها به توسعه فناوری وابسته نیست و همزمان به ایمنی بیمار، تصمیمگیری دقیق و استفاده مسئولانه از ظرفیتهای نوین این حوزه گره خورده است.
فناوریهای نوین پزشکی هستهای باید در خدمت ایمنی بیمار باشد
رئیس انجمن پزشکی هستهای ایران با تأکید بر اهمیت اخلاق پزشکی گفت: هر اقدام تصویربرداری باید از نظر علمی و بالینی توجیهپذیر باشد و دوز پرتو تا حد امکان کاهش یابد، بدون آنکه کیفیت تشخیصی افت کند. به گفته وی، هدف حذف کامل پرتو نیست، بلکه ایجاد تعادل میان ارزش تشخیصی و ایمنی بیمار است.
محسن ساغری با اشاره به اهمیت رضایت آگاهانه، محرمانگی اطلاعات و مدیریت یافتههای اتفاقی افزود: بیمار باید درباره مزایا، خطرات و گزینههای جایگزین اطلاعات کافی و قابل فهم دریافت کند و استفاده از تصاویر و اطلاعات پزشکی نیز باید با رعایت حریم خصوصی انجام شود. همچنین یافتههای اتفاقی در تصویربرداری نیازمند ارزیابی دقیق اهمیت بالینی و اطلاعرسانی متناسب به بیمار است.
وی درباره استفاده از هوش مصنوعی نیز گفت: این فناوری میتواند دقت و سرعت تحلیل تصاویر را افزایش دهد، اما باید تحت نظارت پزشک مورد استفاده قرار گیرد و جایگزین قضاوت و مسئولیت حرفهای او نشود. وی عدالت در دسترسی به خدمات پزشکی را نیز ضروری دانست و بر اولویتبندی بیماران بر اساس نیاز بالینی، شواهد علمی و تخصیص منصفانه منابع تأکید کرد.
درمان هدفمند برخی سرطانهای پوست با رادیوداروها، گزینهای برای بیماران فاقد امکان جراحی است
استادیار گروه پزشکی هستهای دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به شیوع بالای سرطان سلول پایهای پوست (BCC) اظهار کرد: سالانه حدود پنج میلیون بیمار به این بیماری مبتلا میشوند و روند ابتلا نیز رو به افزایش است؛ بهگونهای که پیشبینی میشود تعداد بیماران تا سال ۲۰۴۴ حدود یکونیم برابر شود. استفاده از رادیوداروهای موضعی از روشهایی است که در سالهای اخیر در دنیا گسترش یافته و در بیمارانی که امکان جراحی مناسب ندارند یا ضایعه در نزدیکی نواحی حساسی مانند چشم، بینی، گوش و سایر ساختارهای حساس قرار گرفته است، میتواند مورد توجه قرار گیرد.
کامران آریانا با تشریح کاربرد رنیوم و ایتریوم در درمان ضایعات پوستی گفت: رنیوم برای تومورهایی با عمق کمتر و ایتریوم برای ضایعات عمیقتر قابل استفاده است و انتخاب بیمار باید بر اساس عمق، حجم و ویژگیهای پاتولوژیک تومور انجام شود. درگیری استخوان یا غضروف و برخی ویژگیهای پاتولوژیک میتواند بیمار را از این روش خارج کند. تعیین دقیق دوز نیز اهمیت زیادی دارد و باید متناسب با عمق و حجم ضایعه، میزان فعالیت رادیودارو و مدت تماس با پوست انجام شود تا ضمن دستیابی به پاسخ درمانی مناسب، عوارض به حداقل برسد. این درمان در صورت انتخاب صحیح بیمار، روشی غیرتهاجمی است و معمولاً با درد قابلتوجهی همراه نیست و ممکن است بیمار تنها سوزش یا خارش خفیف را تجربه کند.
وی با اشاره به تجربه درمان بیماران در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، از درمان یک بیمار ۶۴ ساله مبتلا به BCC با ایتریوم بهعنوان نخستین تجربه این روش در ایران یاد کرد و گفت: این بیمار که ضایعهای وسیع و خونریزیدهنده داشت و امکان درمان مؤثر دیگری برای او وجود نداشت، پس از درمان شاهد توقف خونریزی و کاهش تدریجی بافت توموری بود و طی ماههای بعد، ضایعه به پوست طبیعی نزدیک شد.
نسل جدید رادیوداروها با هدف افزایش تجمع توموری و کاهش عوارض در حال توسعه است
یک متخصص داروسازی هستهای با اشاره به روند توسعه رادیوداروهای نسل جدید گفت: پژوهشگران با استفاده از راهکارهای مختلف در تلاش هستند میزان تجمع رادیودارو در تومور و ماندگاری آن را افزایش دهند تا ضمن بهبود اثر درمانی، آسیب به بافتهای سالم کاهش یابد. از جمله این راهکارها میتوان به طراحی مولکولهای چندتایی، تغییر ساختار مولکول و استفاده از ترکیباتی برای افزایش زمان حضور رادیودارو در تومور اشاره کرد.
بیگیبیان کرد: مهندسی بار الکتریکی مولکولها، طراحی لینکِرهای مناسب، اتصال ترکیبات قندی و استفاده از پپتیدهای نفوذکننده به سلول از دیگر روشهایی است که برای کاهش تجمع رادیودارو در اندامهایی مانند کلیه و کبد و افزایش انتقال آن به سلول هدف در حال بررسی است. همچنین در برخی مطالعات، با ایجاد پیوندهای قوی میان رادیودارو و هدف مولکولی، تلاش شده است ماندگاری دارو در تومور افزایش و عوارض ناشی از تجمع آن در بافتهای غیرهدف کاهش یابد.
وی با اشاره به کاربردهای جدید رادیوداروها اظهار کرد: استفاده از رادیوداروها در برخی سرطانها و بیماریها از جمله سرطان پروستات و برخی تومورهای دیگر در حال گسترش است و روشهایی مانند تزریق داخلشریانی، تزریق داخل حفرهای و ترکیب رادیودارو با سایر درمانها نیز در مطالعات جدید مورد بررسی قرار گرفتهاند. بخشی از این روشها هنوز در مراحل مطالعات بالینی قرار دارند و ادامه تحقیقات میتواند مسیر توسعه درمانهای هدفمندتر با رادیوداروها را مشخص کند.
روشهای نوین درمان سرطان سلول پایهای پوست، امکان درمان ضایعات در نواحی حساس را فراهم میکند
متخصص پزشکی هستهای با اشاره به شیوع بالای سرطان سلول پایهای پوست (BCC) در افراد سفیدپوست، اظهار کرد: روشهای استاندارد درمان این بیماری شامل جراحی و لیزر است و طی سالهای اخیر استفاده از روشهای مبتنی بر انرژی نیز برای درمان برخی ضایعات مورد توجه قرار گرفته است. این روش بهویژه برای ضایعاتی با عمق حداکثر سه میلیمتر و در نواحی حساسی که انجام جراحی یا رعایت حاشیه ایمن جراحی دشوار است، میتواند مورد بررسی قرار گیرد.
امیرمحمد رضاییمجد با تشریح تجربه درمانی انجامشده در بیمارستان پوست رازی افزود: در مطالعهای که حدود ۱۲ ماه پیش آغاز شد، ۱۵ بیمار تحت این روش قرار گرفتند و روند درمان با معیارهای بالینی و پاتولوژیک ارزیابی شد. کاهش اندازه و تغییر رنگ ضایعه از جمله شاخصهای بالینی مورد بررسی بود و در مواردی که ضایعه باقیمانده مشاهده میشد، بررسی پاتولوژیک برای اطمینان از برطرف شدن تومور انجام گرفت. بر اساس نتایج اولیه، برخی بیماران درد و عوارض پوستی کمتری را تجربه کردند و میزان ضایعه نیز در روند درمان کاهش یافت؛ با این حال، مطالعه همچنان ادامه دارد و همه بیماران تکمیل نشدهاند.
وی با اشاره به تجربه درمان چندین بیمار و برخی موارد پیچیده، گفت: پیش از درمان، حاشیه ضایعه بهطور دقیق مشخص میشود و در مواردی که احتمال آسیب به ساختارهای حساس، از جمله چشم یا اعصاب صورت وجود دارد، اقدامات محافظتی لازم انجام میشود. از عوارض مشاهدهشده در دوره پیگیری میتوان به خارش خفیف تا شدید و تغییرات موضعی پوست اشاره کرد. هدف از این رویکرد، انتخاب دقیق بیماران و تعیین این موضوع است که کدام بیمار میتواند کاندید مناسبی برای این روش باشد و کدام بیمار همچنان به جراحی نیاز دارد. این فرایند در درمانگاه تومور بیمارستان پوست رازی و با همکاری متخصصان رشتههای مرتبط دنبال میشود.
انتهای پیام
