رزیتا شرافتی در گفتوگو با ایسنا، در این باره که مرز بین «درونگرایی» و «کمرویی» کجاست و چرا این دو را با هم اشتباه میگیرند؟ گفت: درونگرایی با کمرویی یکی نیست. فرد درونگرا ممکن است از بودن در جمع لذت ببرد، اما روابط محدود و عمیق را ترجیح میدهد و نگران قضاوت نیست، اما در کمرویی معمولا یک مؤلفه اضطرابی وجود دارد، یعنی فرد ممکن است دوست داشته باشد با دیگران صحبت کند، در جمع حضور داشته باشد، اما نگرانی از اینکه دیگران درباره او چه فکری میکنند، باعث عقبنشینی او شود.
وی با ذکر مثالی تصریح کرد: مثلا فرد درونگرا میگوید «ترجیح میدهم در این مهمانی زیاد صحبت نکنم»، اما فرد کمرو میگوید «دلم میخواهد صحبت کنم، ولی میترسم حرفم اشتباه باشد و دیگران درباره من بد فکر کنند»، بنابراین تفاوت مهم این است که درونگرایی بیشتر یک ترجیح شخصیتی است، اما کمرویی میتواند با ترس و اجتناب همراه باشد.
امکان تغییر و نقش محیط در اصلاح رفتار
این روانشناس در پاسخ به این که آیا کمرویی یک ویژگی ذاتی است یا مهارتی است که میتوان آن را تغییر داد، اظهار کرد: ترکیبی از عوامل در این زمینه نقش دارند. بعضی کودکان از همان سالهای اولیه زندگی، از نظر خلقوخو محتاطتر و نسبت به افراد یا محیطهای جدید حساستر هستند، بنابراین نمیتوان نقش عوامل زیستی و سرشتی را نادیده گرفت، اما این به این معنی نیست که فرد باید تا پایان عمر کمرو باقی بماند. محیط خانواده، شیوه تربیت، تجربههایی که فرد با همسالان داشته، تجربه طرد یا تمسخر، اعتمادبهنفس و مهارتهای ارتباطی همگی میتوانند این وضعیت را تغییر دهند.
شرافتی در ادامه گفت: از طرف دیگر، بعضی افراد اساسا مهارتهای ارتباطی لازم را یاد نگرفتهاند. بنابراین بخشی از چیزی که ما به عنوان کمرویی میبینیم، میتواند کمبود تجربه و مهارت اجتماعی باشد. در رویکرد شناختی ـ رفتاری ما دقیقا روی همین بخش قابل تغییر کار میکنیم، یعنی فرد هم افکار و باورهای اضطرابزای خود را بررسی میکند و هم به صورت عملی مهارتهای ارتباطی را تمرین میکند.
تأثیر فضای مجازی بر کمرویی: فرصت یا تهدید؟
وی در این باره که رسانههای اجتماعی و فضای مجازی چه تاثیری بر کمرویی نسل جدید دارند، بیان کرد: فضای مجازی هم میتواند کمککننده باشد و هم مشکل را بیشتر کند، بنابراین نمیتوانیم بگوییم ذاتا خوب یا بد است. برای یک فرد کمرو، ارتباط از طریق فضای مجازی ممکن است در ابتدا راحتتر باشد. فرد فرصت دارد قبل از پاسخ دادن فکر کند و فشار تماس مستقیم با دیگران را کمتر احساس میکند. این موضوع میتواند نقطه شروع خوبی برای برقراری ارتباط باشد.
شرافتی در ادامه با هشدار نسبت به پیامدهای منفی استفاده افراطی افزود: اما اگر فرد به جایی برسد که تقریبا تمام ارتباطات خود را به فضای مجازی منتقل کند و از ارتباط حضوری فرار کند، شرایط متفاوت میشود. چون اجتناب، اضطراب را در کوتاهمدت کم میکند، اما در بلندمدت آن را تثبیت میکند. یک مساله دیگر هم مقایسه اجتماعی است. فرد مرتبا زندگی، ظاهر، موفقیت و روابط دیگران را میبیند و ممکن است تصور کند همه از او موفقتر و اجتماعیتر هستند.
وی خاطرنشان کرد: بنابراین توصیه من حذف فضای مجازی نیست؛ بلکه استفاده متعادل و آگاهانه از آن و حفظ ارتباطات واقعی و حضوری است.
علائم هشداردهنده؛ چه زمانی خجالتی بودن کودک نگرانکننده است؟
شرافتی با اشاره به اینکه چه زمانی کمرویی کودک میتواند زنگ خطر اضطراب در آینده باشد؟ تصریح کرد: هر کودک خجالتی یا کمرو الزاما دچار مشکل روانشناختی نیست. بعضی کودکان در مواجهه با محیط جدید کمی محتاط هستند و بعد از مدتی خودشان را با شرایط وفق میدهند.
این روانشناس ادامه داد: آنچه برای ما مهم است، شدت، تداوم و تاثیر این رفتار بر زندگی کودک است. مثلا اگر کودک به دلیل ترس از صحبت کردن در کلاس، از پاسخ دادن اجتناب کند، نمی تواند دوست پیدا کند، از مهمانی و فعالیتهای گروهی فرار کند، از رفتن به مدرسه مضطرب شود یا حتی در موقعیتهای اجتماعی علائم جسمانی مثل دلدرد و تهوع پیدا کند، بهتر است موضوع جدیتر بررسی شود.
وی تاکید کرد: بهخصوص اگر این وضعیت ماهها ادامه داشته باشد و عملکرد تحصیلی، اجتماعی یا خانوادگی کودک را تحت تاثیر قرار دهد در چنین شرایطی دیگر بهتر است صرفا نگوییم «بچه خجالتی است»، ممکن است لازم باشد از نظر اضطراب اجتماعی یا سایر مشکلات اضطرابی ارزیابی تخصصی انجام شود.
شرافتی در خصوص اینکه کمرویی در برخی افراد میتواند یک مکانیسم دفاعی برای جلوگیری از قضاوت شدن باشد، بیان کرد: میتوانیم چنین کارکردی برای کمرویی در نظر بگیریم، البته با این توضیح که هر کمرویی الزاما یک مکانیسم دفاعی به معنای تخصصی و کلاسیک آن نیست.
شکلگیری چرخه «ترس و اجتناب»
این روانشناس اضافه کرد: گاهی فرد به شکل ناخودآگاه یاد گرفته است که اگر کمتر صحبت کند، کمتر مورد توجه قرار میگیرد و در نتیجه احتمال اشتباه یا قضاوت شدن هم کمتر میشود. ممکن است با خودش بگوید «اگر چیزی نگویم، کسی نمیتواند از حرفم ایراد بگیرد» این رفتار در ابتدا اضطراب را کاهش میدهد و همین موضوع باعث میشود فرد دوباره از موقعیت اجتماعی اجتناب کند، در نتیجه یک چرخه ترس، اجتناب، آرامش موقت و دوباره ترس بیشتر شکل میگیرد.
وی تصریح کرد: در CBT تلاش میکنیم این چرخه را بشناسیم و به فرد کمک کنیم تجربههای جدیدی به دست آورد، تجربههایی که نشان دهد پیشبینیهای منفی او همیشه اتفاق نمیافتند.
انتهای پیام
