با نزدیک شدن به روزهای پاییزی، همزمان با تغییر نیازهای خانوارها و آغاز فصل بازگشایی مدارس، تامین پوشاک، نوشتافزار، کیف، کفش و دیگر کالاهای مورد نیاز به یکی از دغدغههای خانوادهها تبدیل میشود؛ دغدغهای که در شرایط اقتصادی امروز، صرفا به یافتن کالای مورد نیاز محدود نیست و قیمت، کیفیت و امکان مقایسه میان کالاهای مختلف نیز در تصمیمگیری برای خرید اهمیت پیدا میکند. در چنین شرایطی، نمایشگاههای عرضه مستقیم کالا میتوانند با گردهم آوردن گروههای مختلف کالایی در یک محل، امکان دسترسی و مقایسه گزینههای مختلف را برای مصرفکنندگان فراهم کنند و مسیر انتخاب کالا متناسب با نیاز و توان اقتصادی خانوار را کوتاهتر کنند.
بیستوهفتمین نمایشگاه فروش پاییزه مشهد از ۱۹ الی ۲۷ شهریور ماه با این رویکرد در نمایشگاه بینالمللی مشهد برگزار شد. در این نمایشگاه؛ ۱۸۵ غرفه در سه سالن عطار، فردوسی و خلیج فارس، مجموعهای از مواد غذایی، پوشاک، نوشتافزار، کیف، کفش و دیگر اقلام مورد نیاز خانوارها را عرضه کردند. این نمایشگاه در فضایی افزون بر ۵۴۴۴ مترمربع برپا شده و تلاش شد با ایجاد تنوع در کالاهای عرضهشده و فراهم کردن امکان خرید مستقیم، شهروندان بتوانند پیش از خرید، قیمت و کیفیت محصولات مختلف را بررسی و با آگاهی بیشتری نسبت به تامین بخشی از مایحتاج خود اقدام کنند؛ رویکردی که با توجه به استقبال حدود ۸۵ هزار نفر از دوره گذشته این نمایشگاه، بار دیگر این رویداد را به یکی از مقاصد خرید پاییزی شهروندان تبدیل کرد.
در نگاه نخست، رفتوآمد مردم در سالنهای نمایشگاه بینالمللی مشهد میتواند نشانهای از رونق بازار باشد، اما گفتوگو با غرفهداران تصویری متفاوت و البته چندلایه از وضعیت خرید و فروش ارائه میکند؛ برخی تولیدکنندگان از فروش رضایت دارند و نمایشگاه را فرصتی برای عرضه مستقیم محصولات خود میدانند، در مقابل گروهی دیگر از کاهش تقاضا، افزایش هزینههای تولید و افت قدرت خرید مردم سخن میگویند.
عرضه مستقیم یکی از مهمترین مزیتهای نمایشگاههای پاییزه برای تولیدکنندگان است
در میان این روایتهای متفاوت، بهاره زارعی، تولیدکننده پوشاک زنانه، در گفتوگو با ایسنا، از رضایت خود در نمایشگاه میگوید: عرضه مستقیم یکی از مهمترین مزیتهای نمایشگاههای پاییزه برای تولیدکنندگان است. اینکه تولیدکنندگان میتوانند بدون واسطه محصولات خود را عرضه کنند، اتفاق مثبتی است و برگزاری چنین نمایشگاههایی به معرفی و فروش مستقیم تولیدات کمک میکند.
زارعی درباره هزینه اجاره غرفه نیز گفت: هزینه اجاره غرفه با توجه به متراژ آن متفاوت است، اما برای من به عنوان تولیدکننده، هزینه در نظر گرفتهشده مناسب بوده است.
این تولیدکننده پوشاک زنانه با اشاره به استقبال مشتریان از غرفه خود بیان کرد: استقبال مردم از محصولات خوب بوده و فروش نیز رضایتبخش است؛ بهگونهای که برخی مشتریان برای چندمین بار به غرفه مراجعه کردند.
اگرچه تجربه این تولیدکننده از نمایشگاه رضایتبخش بود، اما در میان دیگر غرفههای پوشاک، روایت متفاوتی از وضعیت بازار شنیده میشد؛ روایتی که افزایش قیمت کالا را در کنار کاهش توان خرید مشتریان قرار میدهد.
علی حقی، فعال حوزه پوشاک مردانه، نیز در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به وضعیت فروش در نمایشگاه پاییزه مشهد میگوید: استقبال مردم از نمایشگاه امسال نسبت به دورههای گذشته و بهویژه نمایشگاه بهاره ضعیفتر بوده و طی دو روز نخست، فروش چندان رضایتبخش نبوده است. شرایط اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم بر میزان استقبال از نمایشگاه تاثیر گذاشته است و زمانی که مردم توان خرید کمتری داشته باشند، میزان خرید نیز کاهش پیدا میکند.
وی با اشاره به افزایش قیمت پوشاک، اظهار کرد: قیمت کالا نسبت به نمایشگاه بهاره افزایش داشته است؛ برای نمونه، پیراهنی که در نمایشگاه بهاره حدود ۷۵۰ هزار تومان عرضه میشد، اکنون حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان خریداری شده و با همین حدود قیمت به مشتری عرضه میشود.
این فعال حوزه پوشاک مردانه ادامه داد: افزایش قیمت خرید کالا در شرایطی اتفاق افتاده که فروشندگان نیز با کاهش قدرت خرید مشتریان مواجه هستند و همین موضوع شرایط فعالیت را دشوارتر کرده است.
کاهش تقاضا در نمایشگاه پاییزه مشهد
این کاهش تقاضا تنها در بازار پوشاک احساس نمیشد و در آستانه بازگشایی مدارس، فروشندگان لوازمالتحریر نیز از کاهش شور و هیجان خرید نسبت به سالهای گذشته سخن میگویند؛ موضوعی که بخشی از آن را به تغییر الگوی مصرف خانوادهها نسبت میدادند.
رضا بقائی، فروشنده لوازمالتحریر نیز در گفتوگو با ایسنا، میگوید: استقبال مردم از بخش لوازمالتحریر نمایشگاه نسبت به سال گذشته ضعیفتر بود و شور و هیجانی که هر سال در آستانه آغاز مهر در این بخش وجود داشت، امسال کمتر دیده میشد.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه مدارس در سال گذشته در بخش قابل توجهی به صورت غیرحضوری برگزار میشد، مصرف لوازمالتحریر کاهش پیدا کرده است و بخشی از کالاهایی که خانوادهها از سالهای گذشته خریداری کرده بودند همچنان باقی مانده است. برخی خانوادهها نیز با توجه به شرایط آموزشی و اقتصادی، احتمال میدهند که امسال نیز بخشی از آموزشها به صورت غیرحضوری برگزار خواهد شد و به همین دلیل برای خرید لوازمالتحریر جدید احتیاط بیشتری میکنند.
این فروشنده لوازمالتحریر در عین حال نمایشگاه را فرصتی برای افزایش دسترسی به مشتریان دانسته و میگوید: مردم در نمایشگاه به صورت متمرکز حضور پیدا کردند و برخلاف مغازه که فضای محدودتری دارد، در اینجا رفتوآمد بیشتر بوده و مشتریان میتوانستند قیمت کالاهای مختلف را با یکدیگر مقایسه کنند.
وی با بیان اینکه کالاها در نمایشگاه معمولا با قیمت پایینتری نسبت به بازار عرضه شد، افزود: قیمت هر کالا معمولا حدود ۱۵ الی ۲۰ درصد پایینتر از قیمت بازار است و در برخی موارد، کالاهای خریداریشده از سالهای گذشته را حتی با قیمت پایینتری عرضه کردیم تا برای مصرفکننده نیز مقرونبهصرفهتر باشد. تقریبا تمامی کالاها داخلی هستند و کالای وارداتی نداریم.
در کنار کاهش تقاضا، افزایش هزینههای تولید نیز بخش دیگری از معادله بازار پاییزی است؛ موضوعی که برای تولیدکنندگان به معنای افزایش هزینه پیش از رسیدن محصول به دست مصرفکننده است.
عبدالله اکبری، یک تولیدکننده پوشاک مردانه، در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به افزایش هزینههای تولید میگوید: افزایش قیمت مواد اولیه، بهویژه پارچه، هزینه تولید را بالا برده و در شرایط فعلی فروش نیز کاهش پیدا کرده است. قیمت مواد اولیه به صورت مستمر افزایش پیدا میکند و تولیدکننده ممکن است کالایی را با قیمت مشخص تهیه کند، اما در فاصله کوتاهی برای خرید مجدد همان ماده اولیه با قیمت بالاتری مواجه شود.
اکبری ادامه داد: بیشتر پارچه مورد استفاده تولیدیهای لباس داخلی است، اما افزایش قیمت پارچه، لوازم خیاطی و سایر ملزومات تولید باعث شده حاشیه سود تولیدکنندگان کاهش پیدا کند.
این تولیدکننده پوشاک مردانه با اشاره به وضعیت نمایشگاه سال جاری، عنوان کرد: نمایشگاه پاییزه مشهد نسبت به سال گذشته رونق کمتری داشت. سال گذشته استقبال مردم بیشتر بود و شرایط قیمت نیز مناسبتر بود، اما سال جاری افزایش قیمتها بر میزان فروش اثر داشت. تولید زمانی میتوانست ادامه پیدا کند که فروش وجود داشته باشد؛ وقتی فروش کاهش پیدا میکند، گردش مالی تولیدکننده نیز کمتر شده و تامین هزینههای خرید مواد اولیه دشوارتر خواهد شد.
اگر تولیدکننده پوشاک افزایش هزینه پارچه را مانعی برای ادامه فعالیت خود میدانست، در بخش محصولات غذایی و کشاورزی نیز افزایش هزینههای تولید و نهادهها مستقیما بر قیمت تمامشده محصول و توان فروش آن اثر گذاشته بود.
افزایش هزینههای تولید در نهایت بر قیمت محصول نیز اثر میگذارد
رضا رستمی، یک زنبوردار و فروشنده عسل، با اشاره به وضعیت فروش در نمایشگاه به ایسنا میگوید: خرید مردم بسیار پایین بود و بسیاری از غرفهداران نیز با کاهش مراجعه و فروش مواجه بودند. در شرایط موجود تلاش کردیم هزینههای فعالیت در نمایشگاه را مدیریت کنیم، چراکه میزان فروش به اندازهای نبود که بتواند بهراحتی تمامی هزینههای حضور در نمایشگاه را پوشش دهد.
وی با اشاره به هزینههای تولید عسل، اظهار کرد: افزایش هزینه مواد اولیه و نهادههای مورد نیاز زنبورداری بر قیمت تمامشده محصول اثر میگذارد و این موضوع در کنار کاهش قدرت خرید مردم، شرایط فروش را دشوار کرده بود.
در میان محصولات کشاورزی عرضهشده در نمایشگاه، آجیل و خشکبار نیز بخشی از روایت تولیدکنندگان از بازار را به خود اختصاص داده بود؛ محصولاتی که قیمت آنها علاوه بر هزینههای عرضه و فروش، تحت تأثیر شرایط تولید و هزینههای کشاورزی قرار داشت.
محمد خطیب، آجیلفروش و کشاورز، در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به عرضه محصولات کشاورزی در نمایشگاه پاییزه مشهد، میگوید: بخشی از محصولاتی که در غرفه عرضه کردیم، از جمله پسته و زرشک، حاصل تولید خودمان بود و عرضه مستقیم این محصولات باعث شد بتوانیم آنها را بدون واسطه در اختیار مصرفکننده قرار دهیم. عرضه مستقیم محصول به مصرفکننده برای تولیدکننده و کشاورز مزیت دارد، چراکه بخشی از واسطهها حذف خواهد شد و محصول با قیمت مناسبتری به دست مصرفکننده میرسد.
خطیب درباره وضعیت تولید محصولات کشاورزی عنوان کرد: خشکسالی و حوادث طبیعی مانند سیلاب خسارتهایی به کشاورزان وارد کرده است و در بسیاری از موارد حمایتهای موجود پاسخگوی میزان خسارت و هزینههای تولید نیست.
این کشاورز ادامه داد: افزایش هزینههای تولید در نهایت بر قیمت محصول نیز اثر میگذارد و وقتی هزینه تولید بالا میرود، محصول نهایی با قیمت بیشتری به بازار عرضه میشود.
وی با اشاره به مشکلات تامین مالی کشاورزان بیان کرد: تسهیلات و وام میتواند در برخی شرایط کمککننده باشد، اما در مواردی مانند خشکسالی که خسارت گستردهای به تولید وارد میشود، صرف دریافت وام نمیتواند مشکل اصلی کشاورز را برطرف کند.
خطیب با تاکید بر اهمیت عرضه مستقیم محصولات کشاورزی میگوید: حضور در نمایشگاه و فروش مستقیم سبب شده بود دست واسطهها کوتاهتر شود و سهم بیشتری از قیمت نهایی محصول به تولیدکننده برسد.
در سوی دیگر بازار عسل نیز مسئله تنها میزان فروش نبود؛ زنبورداران علاوه بر تامین نهادههای مورد نیاز برای حفظ تولید، با چالش دسترسی به بازارهای گستردهتر و الزامات بستهبندی و بهداشتی مواجه بودند.
علی لولایی، یک زنبوردار و فروشنده عسل، با اشاره به حمایتهای انجامشده برای تامین نهادههای زنبورداری، به ایسنا گفت: در برخی مقاطع سهمیه شکر و خمیرهای تغذیهای در اختیار زنبورداران قرار میگیرد که برای تغذیه زنبورها در دورههای خاص مورد استفاده قرار میگیرد و برخی داروهای مورد نیاز زنبورداری نیز از این مسیر تامین میشود. با وجود این حمایتها، در بخش فروش محصول و ایجاد بازار تضمینی برای خرید عسل تولیدشده توسط زنبورداران، همچنان مشکلاتی وجود دارد و تولیدکننده به بازار مطمئن برای عرضه محصول خود نیاز دارد.
لولایی با اشاره به محدودیت زنبورداران برای حضور در بازارهای خارج از استان و صادرات، عنوان کرد: برخی فعالان این حوزه در زمینه صادرات فعالیت دارند، اما بسیاری از زنبورداران به دلیل محدودیتهای مالی و کمبود زمان، امکان حضور مستقیم در بازارهای دیگر یا صادرات محصول خود را ندارند.
این زنبوردار با اشاره به سابقه حضور خود در نمایشگاه مشهد بیان کرد: حدود ۶ الی هفت سال بود که در این نمایشگاه حضور پیدا میکردیم و نمایشگاه برای تولیدکنندگان یکی از محلهای اصلی عرضه محصولات شده بود.
در کنار فرصت فروش مستقیم، برخی الزامات بهداشتی برای عرضه محصولات فلهای وجود داشت که رعایت آنها برای تولیدکنندگان کوچک هزینهبر بود. لولایی با اشاره به الزامات بستهبندی و دریافت مجوزهای بهداشتی، اظهار کرد: برای دریافت پروانه بهداشت و نشان سلامت، تولیدکننده باید کارگاه بستهبندی ایجاد کند و هزینههایی برای تجهیزات، نیروی انسانی و بیمه کارکنان میپردازد که برای یک تولیدکننده کوچک دشوار است. تولیدکنندگان کوچک محصولات طبیعی مانند عسل و سایر فرآوردههای محلی را با ظرفیت محدود تولید میکنند و لازم است در تدوین الزامات بهداشتی، توان مالی این گروه از تولیدکنندگان نیز مورد توجه قرار گیرد.
نمایشگاه؛ تصویری از بازار در روزهای پاییزی
آنچه از گفتوگو با غرفهداران نمایشگاه پاییزه مشهد به دست آمد، تصویر یکدستی از وضعیت بازار نبود. در یک سو، تولیدکنندهای قرار داشت که از فروش مستقیم و استقبال مشتریان رضایت داشت و در سوی دیگر، فروشندهای از کاهش خرید مردم و افزایش قیمت کالاها سخن میگفت. در بخش لوازمالتحریر، کاهش تقاضا در کنار تلاش برای عرضه کالا با قیمت پایینتر مطرح شد و در حوزه تولید نیز افزایش هزینه مواد اولیه، حاشیه سود فعالان را تحت فشار قرار داده بود.
در بخش کشاورزی و محصولات غذایی نیز روایت غرفهداران به هزینههای تولید، خشکسالی، تامین نهاده و حذف واسطهها گره خورده بود. در این میان، نمایشگاه برای بخشی از تولیدکنندگان محلی فرصتی بود تا محصول خود را مستقیم به مصرفکننده عرضه کنند و بخشی از مسیر میان تولید و مصرف را کوتاهتر سازند.
در واقع، رفتوآمد در سالنهای نمایشگاه تنها یک سوی ماجرا بود؛ پشت هر غرفه، تولیدکننده یا فروشندهای قرار داشت که میزان فروش خود را با هزینههایی که برای تهیه کالا، تولید، اجاره غرفه و ادامه فعالیت متحمل میشد، مقایسه میکرد.
از این منظر، نمایشگاه پاییزه علاوه بر آنکه محل خرید کالاهای مورد نیاز خانوارها بود، تصویری از وضعیت بخشهایی از بازار و دغدغههای فعالان آن نیز ارائه کرد. نمایشگاه پاییزه مشهد در حالی به کار خود پایان داد که روایت غرفهداران از بازار، میان رضایت از امکان عرضه مستقیم و گلایه از کاهش قدرت خرید مردم در نوسان بود. برای برخی، نمایشگاه فرصتی برای رسیدن مستقیم به مشتری و افزایش فروش بود و برای برخی دیگر، حتی حضور مردم نیز به معنای رونق خرید نبود.
آنچه در میان این روایتهای متفاوت مشترک به نظر میرسید، نقش تعیینکننده قیمت در تصمیم خرید بود؛ مصرفکننده پیش از آنکه صرفا به دنبال تنوع کالا باشد، توان پرداخت خود را در نظر میگرفت و تولیدکننده نیز همزمان با تلاش برای حفظ مشتری، با افزایش هزینههای تولید مواجه بود. نمایشگاه توانست فاصله میان تولیدکننده و مصرفکننده را در برخی بخشها کوتاهتر کند، اما روایت غرفهداران نشان داد رونق پایدار بازار به عواملی فراتر از برگزاری یک نمایشگاه وابسته بود؛ از قدرت خرید مصرفکننده و ثبات هزینههای تولید گرفته تا امکان ادامه فعالیت تولیدکنندگان کوچک.
انتهای پیام
