احمد عربخانی، دوشنبه ۳۰ شهریور در همایش آلزایمر که به مناسبت روز جهانی آلزایمر برگزار شد، بر اهمیت تشخیص بهموقع دمانس تأکید کرد: شواهد علمی و پژوهشی دقیق نشان میدهند فرآیندهای زمینهساز و تخریبهای عصبی این بیماری، ممکن است ۱۰ تا ۱۵ سال پیش از آنکه نخستین اختلال جدی در زندگی روزمره فرد ایجاد شود، آغاز شده باشند.
وی با بیان اینکه پیش از بروز علائم آشکار، سبک زندگی، کیفیت تغذیه و به ویژه تعاملات اجتماعی نقش تعیینکنندهای در سرعت پیشرفت یا کند شدن روند زوال عقل ایفا میکنند، اظهار کرد: انزوای اجتماعی و گوشهگیری یکی از خطرناکترین و در عین حال خاموشترین محرکهای افت تواناییهای شناختی مغز است.
مدیر گروه جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور تصریح کرد: کاهش تعاملات انسانی در دوران میانسالی و سالمندی، بهطور مستقیم منجر به تحلیل رفتن شبکه ارتباطات عصبی میشود.
وی اظهار کرد: مکالمههای پیچیده، شنیدن دیدگاههای متضاد، بحث و تبادل نظر و حضور فعال در جمعهای خانوادگی و اجتماعی، در واقع پیچیدهترین و کارآمدترین تمرینات باشگاهی برای نورونهای مغزی محسوب میشوند که باعث انعطافپذیری عصبی میشوند.
عربخانی با هشدار درباره تغییرات الگوی ارتباطی در عصر مدرن افزود: وابستگی شدید به فضای مجازی و جایگزینی ابزارهای هوشمند با ارتباطات چهره به چهره، در کنار کاهش عادت به مطالعه متون عمیق، باعث شده است تا فعالیت سیناپسهای مغزی به حداقل برسد. این روند باعث میشود مغز در برابر تخریبهای احتمالی و افت شناختی به شدت بیدفاع شود و در نتیجه، افرادی که در انزوای اجتماعی به سر میبرند، با سرعت بیشتری به سمت علائم دمانس پیش میروند.
وی در ادامه، برای ارتقای آگاهی عمومی، بر لزوم تمایز میان فراموشیهای گذرا و نشانههای هشدار دهنده آلزایمر تأکید کرد و گفت: بسیاری از افراد به دلیل استرس، مشغلههای ذهنی زیاد یا کمخوابی، دچار فراموشیهای موقت میشوند؛ مانند جا گذاشتن کلید یا فراموشی لحظهای نام یک شخص که این موارد لزوماً نشان دهنده بیماری نیست.
مدیر گروه جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور خاطرنشان کرد: زمانی که فرد دچار اختلال در پیدا کردن کلمات مناسب هنگام صحبت شود، یا در مسیرهای آشنای همیشگی دچار سردرگمی گردد و آدرسها را فراموش کند، زنگ خطر به صدا درآمده است.
وی افزود: یکی از بارزترین نشانههای نیازمند بررسی تخصصی، فراموشی وقایع اخیر و حافظه نزدیک است، در حالی که خاطرات سالهای دور برای بیمار کاملاً شفاف باقی ماندهاند. همچنین تغییرات در حس بویایی و سردرگمی در یافتن وسایل روزمره را از دیگر نشانههایی دانست که هرگز نباید به عنوان سالمندی طبیعی نادیده گرفته شوند.
عربخانی در ادامه تصریح کرد: بسیاری از مشکلات حافظه لزوماً آلزایمر نیستند و ممکن است ناشی از اختلالات خواب، افسردگی شدید، کمبود ویتامینها یا عوارض مصرف برخی داروها باشند که با تشخیص بهموقع، قابل درمان یا کنترل هستند.
وی تأکید کرد: هدف از تشخیص زودهنگام تنها نامگذاری بیماری نیست، بلکه ایجاد فرصتی برای سالمند است تا درباره نحوه مراقبت از خود، شیوه زندگی در سالهای آتی و تصمیمات مرتبط با سلامت و آیندهاش، نقش فعالی داشته باشد و استقلال و کیفیت زندگیاش برای مدت بیشتری حفظ شود.
مدیر گروه جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور در تحلیل عوامل تشدیدکننده، هشدار داد که بیماریهای زمینهای نظیر فشار خون بالا، دیابت کنترل نشده و افسردگیهای درمان نشده، در کنار سابقه ضربه به سر و پیشینه ژنتیکی، میتوانند مسیر زوال عقل را تسریع کنند.
وی توصیه کرد: هرگونه تغییر پایدار و پیشرونده در تفکر، رفتار یا توانایی انجام فعالیتهای روزمره در سالمندان نباید صرفاً به افزایش سن نسبت داده شود و مراجعه به متخصص برای ارزیابیهای تکمیلی، یک ضرورت بهداشتی است.
عربخانی در تبیین راهکارهای پیشگیرانه و محافظتی، سه محور مهم حفظ پیوندهای اجتماعی، چالشهای ذهنی مداوم و تغذیه حامی مغز را معرفی و تأکید کرد: معاشرت با دوستان و شرکت در فعالیتهای گروهی نباید در هیچ سنی متوقف شود، زیرا مغز برای زنده ماندن به تحریکات محیطی و اجتماعی نیاز دارد. در کنار آن، یادگیری مهارتهای جدید، مطالعه کتب متنوع و حل مسائل فکری متناسب با سن، به عنوان یک سپر دفاعی در برابر تحلیل رفتن مغز عمل میکنند.
مدیر گروه جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور در حوزه تغذیه نیز بر مصرف منابع غنی امگا ۳ به ویژه ماهی، تأمین ویتامینهای ضروری و به ویژه کاهش شدید مصرف قندهای ساده که از عوامل اصلی التهابات مغزی هستند تأکید کرد.
وی ادامه داد: عمل جویدن غذا تنها یک فرآیند گوارشی نیست، بلکه تأثیری مستقیم بر سلامت شناختی دارد. پژوهشهای جدید نشان میدهند که جویدن فعال باعث افزایش جریان خون در مغز و تحریک بخشهایی مانند هیپوکامپ میشود که مرکز اصلی حافظه در مغز است؛ بنابراین، افرادی که دندانهای سالمی دارند یا از پروتزهای دندانی مناسب و استاندارد استفاده میکنند، به دلیل تحریک مداوم این ناحیه از مغز، کمتر در معرض زوال عقل قرار میگیرند. حتی جویدن آدامسهای بدون قند میتواند یک راهکار ساده و کمهزینه برای حمایت از سلامت مغز در دوران سالمندی باشد.
مدیر گروه جوانی جمعیت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور در ادامه به مسئله انگ اجتماعی پرداخت و هشدار داد: ترس از برچسب دیوانه یا فراموشکار و نگرانی از قضاوت دیگران، باعث میشود بسیاری از خانوادهها در مراجعه به پزشک تأخیر کنند.
وی تبیین کرد: تأخیر، فرصتهای درمانی و حمایتی را از سالمند میگیرد. زودتر دانستن به معنای پذیرش یک سرنوشت تلخ نیست، بلکه به معنای برنامهریزی هوشمندانه برای دریافت حمایتهای مناسب و کاهش معلولیتهای ناشی از بیماری است.
عربخانی با ارائه توصیههای عملی برای خانوادههای بیماران، بر اصل طلایی پذیرش تأکید کرد و هشدار داد: هرگز نباید با فرد مبتلا به افت حافظه وارد بحث و جدل شد یا برای به یاد آوردن موضوعات فراموششده به او فشار آورد.
وی تصریح کرد: فشار روانی و استرس، سرعت تخریب نورونها را افزایش میدهد. به جای آن، فراهم کردن محیطی امن، کاهش عوامل استرسزا، ایجاد حس ارزشمندی و پذیرش بیقید و شرط، مؤثرترین حمایت غیر دارویی است.
مدیر گروه جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور خاطرنشان کرد: سالمند مبتلا به آلزایمر تا آخرین لحظات به فعالیت، ارتباط اجتماعی و احساس مفید بودن نیاز دارد و حمایت از مراقبان این بیماران نیز برای جلوگیری از فرسودگی شغلی و خانوادگی، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
انتهای پیام
