دکتر جلال عبدالعلیزاده در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به اهمیت ناشتا بودن پیش از انجام برخی آزمایشها، اظهار کرد: خلاصهترین پاسخ این است که ناشتا بودن، یک خط صفر یا Baseline استاندارد برای همه افراد ایجاد میکند تا اعداد آزمایش قابل مقایسه و قابل اعتماد باشند.
وی ادامه داد: در غیر این صورت، غذایی که فرد مصرف کرده است میتواند اعداد آزمایش را به اندازهای تغییر دهد که پزشک نتواند تشخیص دهد عدد بالا به دلیل بیماری است یا به دلیل غذایی که فرد پیش از آزمایش مصرف کرده است. هنگام خوردن غذا اتفاقات مختلفی در بدن رخ میدهد که میتواند نتیجه برخی آزمایشها را تحت تاثیر قرار دهد.
آزمایش قند خون
عبدالعلیزاده درباره آزمایش قند خون یا FBS و گلوکز ناشتا بیان کرد: وقتی فرد غذا، به خصوص کربوهیدرات و قند، مصرف میکند، قند خون او تا چند ساعت به شدت افزایش مییابد و بدن برای پایین آوردن آن، هورمون انسولین ترشح میکند.
وی افزود: اگر فرد ناشتا نباشد، عدد قند خون او به شدت افزایش پیدا میکند و ممکن است پزشک به اشتباه تصور کند که فرد دیابت دارد، در حالی که افزایش قند خون ناشی از غذایی است که مصرف کرده است.
رئیس گروه علوم آزمایشگاهی دانشگاه علوم پزشکی تبریز گفت: هدف از ناشتا بودن در این آزمایش، مشاهده میزان قند خون در حالت پایه و زمانی است که بدن از ذخایر خودش، نه از غذای تازه، استفاده میکند. این موضوع برای تشخیص دیابت یا پیش دیابت اهمیت دارد.
آزمایش چربیهای خون
وی با اشاره به آزمایش چربیهای خون شامل کلسترول، تری گلیسیرید، LDL و HDL، اظهار کرد: یکی از مهمترین دلایل ناشتایی به آزمایش چربیهای خون مربوط میشود. وقتی فرد غذا میخورد، چربیهای موجود در غذا به صورت «کیلومیکرون» یا ذرات بسیار ریز چربی وارد خون میشوند.
عبدالعلیزاده ادامه داد: اگر فرد ناشتا نباشد، خون ظاهر شیری و کدر پیدا میکند که به آن لیپمیک یا چرب گفته میشود. دستگاههای آزمایشگاه با عبور نور از این خون چرب، نمیتوانند مقدار واقعی کلسترول را به درستی بخوانند و عدد تری گلیسیرید ممکن است تا دو تا پنج برابر بیشتر از مقدار واقعی نشان داده شود.
وی افزود: هدف از ناشتا بودن در این شرایط، صبر کردن تا زمانی است که این چربیهای غذایی از خون پاک شوند. این فرایند معمولا هشت تا ۱۲ ساعت طول میکشد تا عدد واقعی چربیهای ساخته شده توسط کبد اندازهگیری شود.
آزمایش آهن، فریتین و ظرفیت آهن
استاد بیوشیمی بالینی دانشگاه علوم پزشکی تبریز درباره آزمایش آهن، فریتین و ظرفیت آهن یا TIBC نیز گفت: جذب آهن از روده به شدت تحت تاثیر غذایی است که فرد مصرف میکند.
وی اضافه کرد: اگر فرد ناشتا نباشد، آهنی که به تازگی از وعده غذایی جذب شده است وارد خون میشود و عدد آهن سرم را به صورت کاذب افزایش میدهد. این موضوع ممکن است کم خونی فقر آهن را پنهان کند یا روند تشخیص را با اختلال مواجه کند.
عبدالعلیزاده بیان کرد: هدف از ناشتا بودن، اندازهگیری آهنی است که در حالت تعادل در خون گردش دارد، نه آهنی که به تازگی از غذا وارد بدن شده است.
چه چیزهایی ناشتایی را به هم میزند؟
وی در ادامه با اشاره به مواردی که میتواند ناشتایی را مختل کند، اظهار کرد: ناشتایی یعنی فرد به مدت هشت تا ۱۲ ساعت، معمولا از شب قبل، هیچ ماده غذایی یا نوشیدنی دارای کالری مصرف نکند.
رئیس گروه علوم آزمایشگاهی دانشگاه علوم پزشکی تبریز افزود: آب معمولی، بدون گاز و بدون طعم، مشکلی ایجاد نمیکند و حتی مفید است. آب باعث رقیق شدن خون نمیشود، بلکه از کم آبی بدن جلوگیری میکند.
وی ادامه داد: چای یا قهوه بدون قند نیز معمولا در زمان ناشتایی ممنوع است، زیرا کافئین و ترکیبات موجود در آنها میتوانند بر ترشح انسولین و فشار خون تاثیر بگذارند و اعداد آزمایش را تغییر دهند.
عبدالعلیزاده همچنین درباره مصرف آدامس و سیگار گفت: مکیدن آدامس، حتی آدامس بدون قند، آنزیمهای گوارشی را تحریک میکند و سیگار نیز حاوی نیکوتین است که میتواند قند خون را افزایش دهد، بنابراین مصرف آنها در زمان ناشتایی توصیه نمیشود.
کدام آزمایشها به ناشتایی نیاز ندارند؟
وی با بیان اینکه همه آزمایشها نیاز به ناشتا بودن ندارند، گفت: خوشبختانه بسیاری از آزمایشها معمولا نیازی به ناشتایی ندارند، مگر اینکه پزشک دستور خاصی داده باشد.
عبدالعلیزاده از شمارش کامل خون یا CBC، آزمایشهای هورمونی تیروئید شامل T3، T4 و TSH، آزمایشهای ویروسی مانند PCR کرونا، HIV و هپاتیت، گروه خونی و فاکتور RH و آزمایشهای تشخیص بارداری به عنوان آزمایشهایی نام برد که معمولا به ناشتایی نیاز ندارند.
استاد بیوشیمی بالینی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در پایان توصیه کرد: بهترین کار این است که فرد شب قبل، شام سبک بخورد و از مصرف چربی زیاد و قندهای ساده پرهیز کند و پس از آن تا صبح فقط آب بنوشد.
وی تاکید کرد: اگر فرد داروی خاصی مصرف میکند، حتما باید با پزشک مشورت کند که آیا میتواند دارو را در حالت ناشتا مصرف کند یا خیر؛ برای مثال، برخی داروهای فشار خون باید حتی در حالت ناشتا با یک جرعه آب مصرف شوند.
انتهای پیام
