دانیال توفیقی روز چهارشنبه ۸ شهریور در این بازدید با اشاره به ظرفیت گردشگری در تبریز اظهار کرد: برنامه امروز از محور جنوبشرقی تا جنوبغربی است که سابقهای مربوط به قرنهای هفتم و هشتم هجری قمری دارند و بخشی از تاریخ شهر در دوره سلجوقیان و دورههای پس از آن را در خود جای دادهاند.
کهنهبازار؛ مسیری که زمانی بیرون از شهر بود
وی درباره کهنهبازار تبریز اظهار کرد: این محدوده حدود ۷۰۰ سال پیش خارج از شهر قرار داشته و اکنون حدود یک متر و ۲۰ سانتیمتر پایینتر از سطح فعلی تبریز است. به دلیل اینکه این قسمت قدیمیتر است، به آن کهنهبازار گفته میشود و در مقابل، بخش دیگر بازار به عنوان بازار جدید شناخته میشود.
وی ادامه داد: بازار تبریز در طول تاریخ به دلیل زلزلهها و آتشسوزیهای متعدد آسیب دیده است. در اواخر دوره مشروطه نیز این بخش یک بار دچار آتشسوزی شد، اما بنا فرو نریخت و در اوایل دهه ۳۰ و ۴۰ نیز آتشسوزی دیگری رخ داد و مرمت شد.
توفیقی با اشاره به جایگاه این مسیر در تجارت تاریخی تبریز، گفت: مارکوپولو و تجار چینی نیز از همین مسیر عبور میکردند و به سمت اروپا میرفتند.
دروازه جنوبشرقی؛ نشانهای از تاریخ چندلایه تبریز
وی درباره دروازه جنوبشرقی تبریز نیز اظهار کرد: این دروازه یکی از دروازههای اصلی و تاریخی شهر بوده و اختلاف ارتفاع موجود در این محدوده، بخشی از تاریخ پرحادثه تبریز را نشان میدهد.
وی افزود: تبریز در طول تاریخ بارها بر اثر زلزله با خاک یکسان شده و شهر در بسیاری از موارد دوباره روی بقایای بناهای قبلی ساخته شده است. آخرین زلزله بزرگ نیز در دوره فتحعلیشاه رخ داده است و مردم تبریز در طول این حوادث، شهر را ترک نمیکردند و دوباره در همان محل اقدام به ساختوساز میکردند.
توفیقی با اشاره به ساختار دروازه جنوبشرقی، گفت: این دروازه بخشهای مختلفی دارد و در قسمتهای مختلف آن از سنگهای متفاوت استفاده شده است. سنگهای لاجوردی و آثار سوختگی، کاشیهای ششضلعی، اشعار و آیات از جمله عناصر موجود در این بنا هستند.
وی ادامه داد: بخشی از سنگهای مورد استفاده در این بنا از معادن سنگ کوه عینالی استخراج شده است. نقش شیر و درخت نیز از جمله عناصر موجود در آن است که به عنوان نماد سلطنتی تبریز از دوره سلجوقیان تا اتابکان مورد استفاده بوده است.
وی با اشاره به آثار دوره صفوی در این بنا، افزود: مهر حکومتی دوره صفوی نیز در این محدوده دیده میشود و حتی بخشهایی از دروازه در این دوره با استفاده از سنگ قبر مرمت شده است؛ چراکه به دلیل شرایط جنگی، امکان و زمان کافی برای تأمین مصالح وجود نداشته است.
توفیقی اظهار کرد: ارتفاع دروازه و درهای آن در گذشته بیشتر بوده است و درهایی با رویه چوبی و بخش داخلی سنگی داشته که تا اواخر دوره قاجار مورد استفاده قرار میگرفتند.
رهلیبازار؛ از رنگرزی تا مسجد و بازار
وی در ادامه این بازدید درباره رهلیبازار توضیح داد: رهلیبازار به معنای بازار رنگ است و در گذشته این محدوده محل فعالیت رنگرزان بوده است. در این محدوده یک خانقاه قدیمی نیز وجود دارد که قدمت آن به پیش از دوره قاجار بازمیگردد و بعدها به خانه تبدیل شده است. خانقاهها در ابتدا محل فعالیت صوفیان و اهل سنن بودند و بعدها بسیاری از آنها به مسجد، حسینیه و کاربریهای دیگر تبدیل شدند.
وی درباره مسجد سیدتقی در این محدوده نیز گفت: این مسجد از مساجد تاریخی تبریز است و ستونهای سنگی دارد. قدمت آن به دورههای پیش از قاجار بازمیگردد و احتمالاً به دورههای سلجوقی، ایلخانی و صفوی مربوط است.
مدیرعامل مجمع میراثیاران گردشگری با اشاره به استفاده گسترده از سنگ در بناهای تاریخی تبریز اظهار کرد: تبریز قدیم باغهای زیادی داشت، اما چوب در آن کمتر بود؛ به همین دلیل در ساخت بسیاری از بناها از سنگ استفاده میشد که سنگ اسپراخون و سنگ استخراجشده از کوه عینالی از جمله آنها بودند.
وی با اشاره به تغییرات ایجادشده در این محدوده در دوره پهلوی گفت: به دستور رضاشاه، این بخش به بازارچه تبدیل و خیابانکشی انجام شد و در جریان این تغییرات، نزدیک به دهها کاروانسرا و اثر تاریخی از بین رفت.
وی افزود: طول فعلی رهلیبازار حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر است، اما مساحت دقیق آن به دلیل ترکیب شدن با بخشهای دیگر بازار و مشخص نبودن مرزهای تفکیکی، بهطور دقیق قابل تشخیص نیست.
کوچه کرباسچی؛ نمونهای از معماری و دفاع شهری
توفیقی درباره کوچه کرباسچی نیز اظهار کرد: این محدوده از عرصههای تاریخی دستنخورده تبریز محسوب میشود و عرض آن حدود یک تا یکونیم متر است. عرض کم کوچهها در گذشته یک ویژگی استراتژیک محسوب میشد تا اسب و لشکر جنگی نتواند به راحتی وارد آن شود. جنگهای متعدد نیز در شکلگیری چنین ساختاری مؤثر بوده است.
وی ادامه داد: خانههای این محدوده با مصالحی مانند آجر، کاهگل و آهک ساخته میشدند، به طور کلی در دوره قاجار معماری اهمیت و اولویت زیادی داشت. در حال حاضر نیز در برخی از این خانهها زندگی جریان دارد و بافت تاریخی تنها یک فضای موزهای نیست.
وی با اشاره به خانه امیرپرویز در این کوچه گفت: خانه امیرپرویز که بعدها توسط بخش خصوصی به موزه صدا تبدیل شد، از خانههای مهم این محدوده است. این بنا متعلق به اواخر دوره قاجار بوده و مجموعهای از آلات موسیقی و صدا را در خود جای داده است.
وی همچنین اظهار کرد: خانه کلکتهچی صلحجو نیز در همین محدوده قرار دارد و بخشی از آن به اداره میراث فرهنگی اختصاص یافته است.
پیادهراه تربیت؛ بخشی از میراث زنده تبریز
توفیقی با اشاره به پیادهراه تربیت گفت: این خیابان در دوره قاجار ایجاد شده و از جمله میراث زنده تبریز به شمار میرود. در معماری این محدوده حتی به جزئیاتی مانند دودکشها نیز توجه شده و تلاش شده است عناصر مختلف بناها با زیبایی معماری هماهنگ باشند.
وی با اشاره به موزه هنر مکتب تبریز و خانه حریری اظهار کرد: این بناها نیز در همین محدوده قرار دارند و بخشی از ظرفیت تاریخی و فرهنگی منطقه را تشکیل میدهند.
توفیقی درباره یکی از ویژگیهای معماری از بینرفته تبریز گفت: در گذشته برخی کوچهها حالت دروازهای داشتند؛ به این صورت که در قسمت بالای کوچه ساختمان ساخته میشد و ورودی کوچه در پایین قرار میگرفت. این ساختار در دورههای جنگی نقش حفاظتی داشت.
وی افزود: این نوع کوچهها به کوچههای ایوانی معروف بودند که اکنون تنها پنج یا شش نمونه از آنها در تبریز باقی مانده است.
وی درباره مسجد ملاکربلایی علی در تربیت نیز گفت: این مسجد از نظر معماری ویژگی متفاوتی دارد. بسیاری از مساجد تاریخی تبریز به دلیل پیشینه تاریخی شهر و با توجه به شرایط مذهبی آن دوره، در ابتدا تکمناره بودند و بعدها برخی از آنها دارای دو مناره یا بدون مناره شدند.
مدیرعامل مجمع میراثیاران گردشگری افزود: مسجد ملاکربلایی علی همچنان دارای یک مناره است و معماری آن به سبک معماری مساجد جمهوری آذربایجان شباهت دارد. این ویژگی باعث شده این مسجد در میان بناهای تاریخی تبریز نمونهای کمیاب باشد.
وی درباره بازارچه شیشهگرخانه نیز اظهار کرد: این محدوده در گذشته محل فعالیت شیشهسازها بوده و به تازگی مرمت شده است.
وی افزود: مرمت این بخش به صورت تدریجی و با توجه به دورههای مختلف انجام شده و بازارچه شیشهگرخانه یکی از ورودیهای اصلی بازار تاریخی تبریز محسوب میشده است.
مسجد استاد و شاگرد؛ یادگار حکومت چوپانیان
توفیقی در ادامه بازدید و در محدوده خیابان فردوسی و کوچه اردبیلیها، درباره مسجد استاد و شاگرد گفت: این مسجد از نظر مساحت، یکی از بزرگترین مساجد کشور است و از شناسنامههای شاخص تاریخی تبریز به شمار میرود.
وی تصریح کرد: مسجد استاد و شاگرد در دوره حکومت چوپانیان ساخته شده است؛ حکومتی که دو پادشاه داشت و تبریز در دوره آن از اهمیت ویژهای برخوردار بود. این مسجد به دستور خان حسن ساخته شده و از آثار شاخص این دوره به شمار میرود.
وی درباره نامگذاری مسجد نیز گفت: نام استاد و شاگرد به خواجه عبدالله صیرفی و شاگرد او مربوط است که ساخت مسجد را بر عهده داشتند. بنای مسجد در سال ۷۴۲ هجری قمری ایجاد شده است.
سهراه امین؛ از محل دستفروشان تا ترمینال
توفیقی درباره میدان کهن یا سهراه امین اظهار کرد: این محدوده در دوره پهلوی به عنوان ترمینال مورد استفاده قرار میگرفت، در حالی که پیش از آن محل فعالیت دستفروشان دورهگرد بود.
وی همچنین خاطرنشان کرد: در دوره پهلوی این محدوده به نام نخستوزیر وقت، امین نامیده شد و نام سهراه امین نیز از همین موضوع گرفته شده است.
کوچه پاساژ؛ ردپای ارتباطات خارجی در تبریز
مدیرعامل مجمع میراثیاران گردشگری در ادامه با اشاره به کوچه پاساژ گفت: این محدوده در بخش جنوبغربی تاریخی شهر قرار داشته و بسیاری از آثار آن از بین رفتهاند.
وی افزود: نام پاساژ نیز به دلیل حضور کنسولگریهای خارجی در این محدوده و رفتوآمد فرانسویها به این بخش شکل گرفته است. در زبان فرانسوی، پاساژ به معنای گذر یا پیادهرو است و پس از ساخت چند ساختمان در این محدوده، این نام برای آن باقی ماند.
توفیقی ادامه داد: ساختمانهای این محدوده عمدتاً مربوط به دوره مظفرالدینشاه تا احمدشاه قاجار هستند. تبریز در دوره قاجار دارالسلطنه بود و به همین دلیل از اهمیت زیادی برخوردار بود و ارتباطات خارجی، فعالیت تجار و رفتوآمد اتباع کشورهای مختلف در آن افزایش یافته بود.
وی با اشاره به برخی نخستینهای تاریخی این محدوده اظهار کرد: نخستین کافیشاپ کشور با نام خورشید، نخستین سینما با نام سولی، نخستین پیادهراه و نخستین هتل مدرن کشور با نام گراند هتل در این محدوده قرار داشتهاند.
توفیقی همچنین درباره کلیسای اوزرای توانا گفت: این کلیسا مربوط به اواخر دوره قاجار است و با سبک کلیساهای فرانسوی ساخته شده و تکمناره است. این بنا از جمله کلیساهای تاریخی مهم کشور محسوب میشود.
به گزارش ایسنا، وی در پایان با اشاره به تجارتخانه هاشمیمهر گفت: این بنا نخستین تجارتخانه ثبت ملی کشور است و در دوره قاجار فعالیت داشته و علاوه بر تجارتخانه، دارای صرافی و انبار نیز بوده است.
انتهای پیام
