به گزارش ایسنا، پس از گذشت بیش از دو دهه از حمله آمریکا به عراق، آمریکا امروز (چهارشنبه) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد روند خروج نیروهایش از این کشور را به پایان رسانده است؛ اقدامی که به حضوری نظامی پایان داد که با سرنگونی رژیم صدام ، دیکتاتور پیشین عراق در سال ۲۰۰۳ آغاز شد، سپس با خروج نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۱ متوقف شد و در سال ۲۰۱۴ برای مقابله با گروه تروریستی داعش از سر گرفته شد.
بر اساس گزارش روسیا الیوم، عراق طی این سالها مراحل پیدرپی جنگ، شورش، خشونت فرقهای و ظهور گروههای مسلح را پشت سر گذاشت و سرانجام وارد جنگ علیه داعش شد؛ پس از آن نیز روابط امنیتی بغداد و واشنگتن به مرحله جدیدی منتقل شد.
آغاز مداخله؛ حمله به عراق در سال ۲۰۰۳
آمریکا و انگلیس در ۲۰ مارس ۲۰۰۳ حمله خود به عراق را در قالب یک عملیات نظامی گسترده با هدف سرنگونی رژیم صدام آغاز کردند.
نیروهای آمریکایی از کویت به سمت بغداد پیشروی کردند و پایتخت عراق در ۹ آوریل سقوط کرد. پس از آن، نظام حزب بعث که برای چندین دهه بر عراق حکومت کرده بود، فروپاشید.
در اول مه ۲۰۰۳، جورج بوش، رئیسجمهور وقت آمریکا، پایان عملیات اصلی جنگی را اعلام کرد اما این اعلام به معنای پایان جنگ نبود.
پس از سقوط بغداد، آمریکا «حکومت ائتلاف موقت» را برای اداره عراق در دوره انتقالی ایجاد کرد. در مه ۲۰۰۳ نیز تصمیم انحلال ارتش عراق، در کنار اقدامات مربوط به بعثزدایی، اتخاذ شد؛ تصمیمهایی که بعدها به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات مرحله پس از حمله تبدیل شدند.
وزارت خارجه آمریکا اعلام کرده است که حکومت ائتلاف موقت پس از حمله، اداره عراق را بر عهده گرفت و سپس در ژوئن ۲۰۰۴ حاکمیت را به یک دولت موقت عراقی منتقل کرد.
از سرنگونی رژیم تا شورش مسلحانه
پس از سقوط رژیم، عراق به ثبات نرسید و گروههای مسلح متعددی ظهور کردند که از جمله آنها گروههای بعثی و القاعده در عراق بودند.
مأموریت نیروهای آمریکایی به تدریج از سرنگونی رژیم به مقابله با یک شورش مسلحانه گسترده تغییر کرد؛ شورشی که بغداد، فلوجه، نجف و شهرهای دیگر را دربر گرفت.
فلوجه و ابوغریب
سال ۲۰۰۴ یکی از خونینترین مراحل جنگ بود. در ماه آوریل، پس از تشدید درگیریها میان نیروهای آمریکایی و افراد مسلح، نخستین نبرد فلوجه آغاز شد.
در همان سال، دومین نبرد فلوجه نیز روی داد که طی آن نیروهای آمریکایی و عراقی عملیات گستردهای را برای بازپسگیری کنترل شهر انجام دادند.
همزمان، رسوایی زندان ابوغریب نیز آشکار شد؛ پس از آنکه رسانهها تصاویری از بدرفتاری با زندانیان عراقی توسط سربازان آمریکایی منتشر کردند.
این پرونده به یکی از مهمترین رخدادهایی تبدیل شد که بر وجهه آمریکا در دوران اشغال تأثیر گذاشت.
تشکیل نظام سیاسی جدید و تشدید خشونت فرقهای
عراق در سال ۲۰۰۵ شاهد برگزاری انتخابات و تدوین قانون اساسی جدید بود؛ اقدامی برای ایجاد نظام سیاسی جدید پس از سقوط رژیم صدام. اما روند سیاسی همزمان با تشدید خشونتها ادامه یافت. در فوریه ۲۰۰۶، انفجار حرم امامین عسکریین (حرم امام علی النقی(ع) و حسن عسکری(ع)) در سامرا به موج گستردهای از خشونت فرقهای میان شیعیان و اهل سنت منجر شد.
کشتارهای هویتی، آدمرباییها و بمبگذاریها گسترش یافت و شمار آوارگان افزایش پیدا کرد. بغداد و شماری از شهرهای عراق به صحنه درگیری گسترده فرقهای تبدیل شدند.
راهبرد «افزایش نیرو» در سال ۲۰۰۷
در ژانویه ۲۰۰۷، جورج بوش، راهبرد جدیدی را که به «افزایش نیرو» معروف شد، اعلام کرد. این راهبرد شامل اعزام دهها هزار نیروی اضافی به عراق و تغییر شیوه استقرار نظامی بود.
این راهبرد بر حفاظت از مردم و تقویت امنیت در مناطقی که شاهد فعالیت گسترده گروههای مسلح بودند، تمرکز داشت.
همزمان «بیداری عراق» نیز شکل گرفت و گروههایی از قبایل سنی به مقابله با القاعده در عراق پیوستند. این تحولات، در کنار عوامل دیگر، به کاهش قابل توجه نسبی سطح خشونتها در سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ کمک کرد.
مسیر خروج نخست
در سال ۲۰۰۸، آمریکا و عراق یک توافقنامه امنیتی امضا کردند که چارچوب زمانی خروج نیروهای آمریکایی را مشخص میکرد. خروج نیروهای آمریکایی از شهرهای عراق در سال ۲۰۰۹ آغاز شد و واشنگتن در سال ۲۰۱۰ پایان عملیات اصلی جنگی را اعلام کرد. در دسامبر ۲۰۱۱، خروج نیروهای آمریکایی تکمیل شد و بدین ترتیب نخستین مرحله حضور نظامی آمریکا که با حمله سال ۲۰۰۳ آغاز شده بود، پایان یافت.
بر اساس گزارش سرویس تحقیقات کنگره، مأموریت نظامی آمریکا در عراق در دسامبر ۲۰۱۱، پس از نزدیک به ۹ سال عملیات نظامی، رسماً پایان یافت.
خلأ امنیتی و ظهور داعش
خروج آمریکا به پایان ناآرامیها در عراق منجر نشد. بمبگذاریها، حملات مسلحانه و تنشهای سیاسی و فرقهای ادامه یافت و همزمان جنگ در سوریه همسایه تشدید شد.
گروه تروریستی داعش از این شرایط استفاده کرد و توانست نفوذ خود را در عراق و سوریه گسترش دهد. این گروه در ژوئن ۲۰۱۴ حمله گستردهای را آغاز کرد که به سقوط موصل، دومین شهر بزرگ عراق به دست نیروهایش انجامید.
یگانهایی از ارتش عراق در برابر این حمله فروپاشیدند و داعش مقادیر زیادی سلاح و تجهیزات به دست آورد. بر اساس گزارش سرویس تحقیقات کنگره، داعش از شکاف فرقهای و درگیری در سوریه استفاده کرد و بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ توانست مناطق گستردهای از شمال و غرب عراق را تحت کنترل خود درآورد.
اسپایکر و سنجار
سال ۲۰۱۴ شاهد برخی از خونینترین جنایات در تاریخ جنگ علیه داعش بود. یکی از مهمترین آنها کشتار اسپایکر بود که در جریان آن صدها سرباز و کارآموز عراقی پس از اسارت توسط این گروه تروریستی کشته شدند.
در اوت همان سال، داعش به منطقه سنجار حمله کرد و ایزدیها را هدف کشتار، ربایش، بردگی و آوارگی قرار داد. جنایات این گروه علیه ایزدیها بعدها محور تحقیقات بینالمللی و حقوق بشری قرار گرفت و از سوی نهادهای بینالمللی جنایت نسلکشی توصیف شد.
بازگشت نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۴
با گسترش داعش و تسلط آن بر مناطق گستردهای از عراق، دولت عراق از جامعه بینالمللی برای مقابله با این گروه درخواست کمک کرد.
نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۴ به عراق بازگشتند اما ماهیت این مأموریت با مداخله سال ۲۰۰۳ متفاوت بود.
هدف این مأموریت سرنگونی دولت عراق نبود، بلکه حمایت از نیروهای عراقی در مقابله با داعش در چارچوب ائتلاف بینالمللی بود.
در اکتبر ۲۰۱۴، آمریکا رسماً عنوان «عملیات عزم راسخ» را برای عملیات آمریکا و ائتلاف ضد داعش در عراق و سوریه تعیین کرد. کمکهای آمریکا شامل حملات هوایی، پشتیبانی اطلاعاتی، آموزش، مشاوره و کمک نظامی به نیروهای عراقی و نیروهای کُرد بود.
آزادسازی شهرها و شکست داعش
در سالهای بعد، نیروهای عراقی با حمایت ائتلاف بینالمللی توانستند شماری از شهرها و مناطقی را که داعش تحت کنترل داشت، بازپس بگیرند.
تکریت در سال ۲۰۱۵ و فلوجه در سال ۲۰۱۶ بازپس گرفته شدند.
اما مهمترین نبرد، نبرد موصل بود که در اکتبر ۲۰۱۶ آغاز شد و تا ژوئیه ۲۰۱۷ ادامه یافت؛ زمانی که دولت عراق بازپسگیری شهر را اعلام کرد.
در دسامبر ۲۰۱۷، بغداد پایان عملیات نظامی اصلی علیه داعش در عراق را اعلام کرد.
با این حال، این گروه از بین نرفت و از نیرویی که شهرها و مناطق گستردهای را در اختیار داشت، به گروهکها و سلولهای مسلحی تبدیل شد که در مناطق مختلف حملات، کمینها و عملیات ترور انجام میدادند.
بر اساس گزارش سرویس تحقیقات کنگره، بقایای داعش حتی پس از از دست دادن کنترل سرزمینی، همچنان در عراق فعال بودند.
ترور قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس
در ۳ ژانویه ۲۰۲۰، آمریکا در نزدیکی فرودگاه بینالمللی بغداد حملهای انجام داد که به شهادت حاج قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و ابومهدی المهندس، معاون رئیس هیئت حشد الشعبی منجر شد.
این حمله به تشدید قابل توجه تنش میان واشنگتن و تهران در داخل عراق انجامید.
ایران در واکنش، موشکهایی به پایگاههای عراقی میزبان نیروهای آمریکایی شلیک کرد و همزمان درخواستها در داخل عراق برای پایان دادن به حضور نظامی آمریکا افزایش یافت.
اعتراضات تشرین
همزمان با تحولات امنیتی، عراق از اکتبر ۲۰۱۹ شاهد اعتراضات گسترده مردمی بود که به «اعتراضات تشرین» معروف شد. معترضان خواستار اصلاح نظام سیاسی، بهبود خدمات، مبارزه با فساد، ایجاد فرصتهای شغلی و کاهش نفوذ نیروهای خارجی بودند. این اعتراضات به استعفای دولت عادل عبدالمهدی و تغییرات گسترده سیاسی منجر شد. همچنین معترضان با سرکوب مواجه شدند و بر اساس گزارشهای سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری، صدها نفر کشته و زخمی شدند.
از عملیات رزمی تا آموزش و مشاوره
در سال ۲۰۲۱، آمریکا و عراق انتقال مأموریت نیروهای آمریکایی از عملیات رزمی به مأموریتی مبتنی بر ارائه مشاوره، کمک، آموزش و توانمندسازی نیروهای عراقی را اعلام کردند.
بدین ترتیب، نیروهای آمریکایی مانند سال ۲۰۱۱ عراق را ترک نکردند، بلکه شمار کمتری از نیروها در چارچوبی جدید در این کشور باقی ماندند.
بر اساس گزارش سرویس تحقیقات کنگره، نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱ از عملیات رزمی به مأموریت «مشاوره، کمک و توانمندسازی» منتقل شدند.
حملات به نیروهای آمریکایی پس از جنگ غزه
پس از آغاز جنگ میان رژیم صهیونیستی و حماس در اکتبر ۲۰۲۳، حملات گروههای مسلح عراقی علیه نیروهای آمریکایی در عراق و سوریه افزایش یافت.
آمریکا نیز در واکنش، چندین حمله علیه مواضع متعلق به این گروهها انجام داد.
آینده حضور نظامی آمریکا در عراق به موضوعی فوریتر تبدیل شد و همزمان گروههایی در عراق خواستار پایان حضور نیروهای خارجی شدند.
توافق برای پایان مأموریت ائتلاف
در سپتامبر ۲۰۲۴، آمریکا و عراق برنامهای برای پایان دادن به مأموریت ائتلاف بینالمللی علیه داعش در عراق اعلام کردند.
بر اساس این برنامه، قرار بود مأموریت ائتلاف در عراق تا سپتامبر ۲۰۲۵ پایان یابد و حمایت از عملیات مرتبط با مقابله با داعش در سوریه از مواضع داخل عراق تا سپتامبر ۲۰۲۶، بر اساس شرایط و تفاهمهای دو کشور، ادامه پیدا کند.
هدف اعلامشده، انتقال از مأموریت ائتلاف بینالمللی به روابط امنیتی دوجانبه میان عراق و آمریکا بود.
خروج نهایی
در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، نیروهای آمریکایی کاهش حضور خود در عراق و تخلیه مواضع نظامی را آغاز کردند.
در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، آمریکا اعلام کرد خروج نیروهایش از عراق را بهطور کامل به پایان رسانده است؛ اقدامی که به مأموریت نظامی ۱۲ ساله این کشور از زمان بازگشت نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۴ برای مقابله با داعش و همچنین حضور نظامیای که اساساً با حمله سال ۲۰۰۳ آغاز شده بود، پایان داد.
ارتش آمریکا تأکید کرد خروج از آخرین پایگاه در شمال عراق، به معنای انتقال از مأموریت ائتلاف به چارچوب امنیتی تحت رهبری نهادهای عراقی است.
تلفات انسانی و اقتصادی سنگین
سالهای جنگ خسارتهای انسانی و مادی گستردهای بر جای گذاشته است، اما تعیین رقم نهایی قربانیان همچنان دشوار است؛ زیرا روشهای آمارگیری متفاوت بوده و برای همه دورههای جنگ، سوابق کاملی وجود ندارد.
مطالعهای از پروژه «هزینههای جنگ» در دانشگاه براون، شمار مرگهای مستقیم در عراق طی دوره مارس ۲۰۰۳ تا مارس ۲۰۲۳ را صدها هزار نفر برآورد کرده است؛ هرچند میزان برآوردها بر اساس روش آماری متفاوت است.
در مورد تلفات نظامی آمریکا نیز بر اساس برآوردهای سرویس تحقیقات کنگره، حدود ۴۵۰۰ نظامی آمریکایی در جریان جنگ عراق تا زمان خروج در سال ۲۰۱۱ کشته شدند.
هزینه اقتصادی جنگ نیز بسیار گسترده بود و هزینههای نظامی، بازسازی، مراقبت از نظامیان کهنهکار و دیگر مخارج مرتبط با جنگ را شامل میشد.
انتهای پیام
