ناشنوایی مانعی برای حضور در جامعه نیست. بسیاری از ناشنوایان در کنار فعالیت‌های روزمره، در عرصه‌هایی مانند تحصیل، کار و ورزش نیز مسیر خود را دنبال می‌کنند. این حضور زمانی می‌تواند به مشارکتی واقعی تبدیل شود که ارتباط میان آنها و افراد شنوا دوطرفه باشد و تفاوت در شیوه گفت‌وگو، به مانعی برای شکل‌گیری روابط اجتماعی تبدیل نشود.
این موضوع را می‌توان در روایت ورزشکاران کم‌شنوا و ناشنوای اصفهانی از تجربه‌هایشان دید؛ از تلاش برای فعالیت ورزشی در کنار افراد شنوا و واکنش اطرافیان گرفته تا دشواری‌های ارتباطی در مدرسه، خانواده، مراکز درمانی و اماکن عمومی. زهرا صفری؛ دارنده مدال طلا در مسابقات انتخابی تیم ملی در رشته بهای ۸۰۰ متر دومیدانی، مدال نقره در بهای ۴۰۰ متر آن و رتبه سوم بازی‌های آسیایی ناشنوایان ۲۰۲۴ در مالزی، امیرسالار امیری‌فرد؛ دارنده مدال طلا مسابقات انتخابی تیم ملی در رشته تکواندو و مدال برنز در بازی‌های آسیایی ۲۰۲۴ مالزی و وحید زینلی صاحب مدال برنز تکواندو در المپیک ۲۰۲۵ ناشنوایان، مدال طلا در مسابقات انتخابی تیم ملی در سال اخیر و مدال نقره مسابقات بازی‌های آسیایی ۲۰۲۴ مالزی به همراه آمنه مینائیان، نایب رئیس هئیت ورزشی ناشنوایان استان اصفهان در این گفت‌وگو از آنچه در مسیر ورزش و زندگی روزمره پشت سر گذاشته‌اند می‌گویند و توضیح می‌دهند که برای حضور پررنگ‌تر در جامعه، چه تغییراتی را ضروری می‌دانند:
ایسنا: وقتی فردی برای اولین‌بار با شما روبه‌رو می‌شود معمولاً چگونه ارتباط برقرار می‌کند؟
تلاش برای برای ماندن، حتی وقتی پذیرفته نمی‌شوی
زهرا صفری به ایسنا می‌گوید: در رشته‌های دوومیدانی و والیبال، همراه با شنوایان و افراد عادی جامعه فعالیت کردم. برخی افراد مرا به دلیل محدودیتم به حال خود رها می‌کردند، اما من همچنان اهمیت نمی‌دادم و تلاش خودم را ادامه می‌دادم. در تمرینات دوومیدانی، هم‌تیمی‌هایم به‌طور دائم به من می‌گفتند از فعالیت با شنوایان پشیمان شوم و این کار به درد من نمی‌خورد، اما من همچنان به فعالیت خود ادامه دادم. این رفتارها آن‌قدر برای ما آزاردهنده است که به‌تدریج از ارتباط با افراد شنوا منصرف می‌شویم و به سمت انزوا و تنهایی می‌رویم.
وقتی تفاوت در ارتباط، دیوار می‌سازد
آمنه مینائیان ادامه می‌دهد: بعضی افراد نیمه‌شنوا هستند و برخی مانند زهرا به‌طور کامل توانایی شنیدن ندارند؛ به همین دلیل برقراری ارتباط با چنین افرادی بسیار دشوار است. این افراد در صورت درک نشدن، به‌تدریج به سمت تنهایی می‌روند. البته این افراد دوستان بسیار خوبی نیز از میان افراد شنوا و عادی جامعه دارند که از مهارت برقراری ارتباط برخوردارند، اما بیشتر افراد جامعه در این زمینه با مشکل مواجه می‌شوند. نکته قابل توجه این است که انشا و جمله‌بندی این افراد با ما تفاوت‌هایی دارد و برخی عبارات و مفاهیم مورد استفاده ما برای آنان ناشناخته است؛ بنابراین حتی نوشتن نیز همیشه راهکار مناسبی برای برقراری ارتباط نیست.
فقط نشنیدن نیست؛ لکنت و تمسخر هم به مشکلات اضافه می‌شود
امیرسالار امیری‌فرد می‌گوید: ناشنوایی یا کم‌شنوایی صرفاً به همین موضوع محدود نمی‌شود و مشکلاتی مانند لکنت زبان، ناتوانی در بیان و تلفظ برخی عبارات نیز وجود دارد که باعث می‌شود مورد تمسخر قرار بگیریم. این مسئله در سنین پایین‌تر، بیشتر موجب آزار می‌شود. با شرایط نیمه‌شنوا بودن در مدرسه عادی تحصیل کردم، اما به هر حال ارتباطم با افراد کم بود و همین مسئله باعث شد از آنها فاصله بگیرم. این فاصله گرفتن بر روح و روان ما اثر می‌گذارد و می‌تواند موجب بروز رفتارهای عصبی شود. افراد شنوا برای برقراری ارتباط مؤثر تلاش چندانی نمی‌کنند و اکنون می‌توانم بگویم تنها دوست من وحید است.
ترس والدین از «تفاوت»؛ وقتی کودکان را از هم دور می‌کنیم
آمنه مینائیان اظهار می‌کند: تجربه شخصی من در یکی از دوره‌های ورزشی این بود که والدین کودکان، هنگام مواجهه با این موضوع که هم‌تیمی فرزندشان ناشنوا است، با ترس واکنش نشان می‌دادند و می‌گفتند نگران‌اند برخورد با محدودیت این افراد باعث افسرده شدن فرزندشان شود. باید با فرهنگ‌سازی درست، به کودکان خود آموزش دهیم که انسان‌ها با یکدیگر متفاوت هستند و در شکل‌های گوناگونی خلق شده‌اند. با این حال، همیشه به دلیل ترس از تأثیر بد این موضوع بر روحیه کودکان، از مواجه شدن آنها با افراد متفاوت فرار می‌کنند.
چشم‌ها و دست‌ها زبان ارتباط می‌شوند
چطور بدون اتکا به صدا، نشانه‌های مهم را حین فعالیت در جامعه یا تمرین ورزشی در اطراف خود دریافت می‌کنید؟
مینائیان با توضیح و ترجمه سخنان خانم صفری اضافه می‌کند: افراد عادی به صحبت کردن اکتفا می‌کنند، اما ما که با این افراد سروکار داریم، از حالات مختلف صورت و حرکات مکرر دست نیز برای برقراری ارتباط استفاده می‌کنیم؛ به‌گونه‌ای که در ارتباطات روزمره خود با افراد شنوا نیز به استفاده از دست‌ها عادت کرده‌ایم. بچه‌های ناشنوا چشم‌های فوق‌العاده تیزی دارند و از طریق ارتباط چشمی، به‌سرعت از محتوای اطراف خود آگاهی پیدا می‌کنند. در زمان کرونا، به دلیل استفاده مردم از ماسک و پوشانده شدن صورت و لب‌ها، این افراد با مشکل ارتباطی مواجه شدند و به دنبال تهیه ماسک‌های شفاف بودند.
چه چیزی می‌تواند نگاه جامعه را از «شنیدن» به «پیدا کردن راه‌های مختلف ارتباط» تغییر دهد و چه راهکارهایی را مؤثر می‌دانید؟
راهکار ارتباطی در آن‌سوی مرزها در حال اجراست
مینائیان توضیح می‌دهد: در مسابقات برون‌مرزی که شرکت می‌کنیم، بیلبوردهای بزرگی درباره آموزش و معرفی کلمات کلیدی برای برقراری ارتباط با ناشنوایان نصب شده است و تعداد بسیار زیادی از این بیلبوردها در سطح شهر وجود داشت. این می‌تواند به جای بیلبوردهای تبلیغاتی بسیار اثرگذارتر عمل کند.
همچنین زینلی اشاره می‌کند: برای مثال، در جریان یکی از سفرها در فرودگاه ترکیه آدرس را گم کردیم، سپس دستگاهی را در آنجا پیدا کردیم که با هوش مصنوعی کار می‌کرد. روبه‌روی مانیتور می‌ایستادیم و با زبان اشاره از دستگاه کمک می‌گرفتیم و به این ترتیب مشکلمان برطرف شد. در حال حاضر فکر نمی‌کنم چنین تجهیزاتی در ایران فراهم شده باشد.
جای خالی زبان اشاره در خدمات عمومی
مینائیان از کم‌توجهی جامعه و مسئولان به میزان دسترسی افراد ناشنوا به امکانات موجود گلایه می‌کند و می‌گوید: در حال حاضر شبکه اصفهان مجری ناشنوایان ندارد و فیلم‌هایمان نیز تنها به تعداد محدودی از زبان اشاره پشتیبانی می‌کنند. در اماکن مهمی که ورزشکاران ما با آنها ارتباط دارند و ارباب رجوع محسوب می‌شوند، همچون فرمانداری، استانداری و بانک‌ها نیز چنین چیزی وجود ندارد. برای مثال درباره بانک‌ها باید شعبه‌های مخصوصی داشته باشیم که مترجم یا افراد کم‌شنوا در آنجا حضور داشته باشند و بتوانند به معلولان و افرادی مانند ناشنوایان خدمات ارائه دهند.
وقتی ناتوانی در ارتباط، حتی تشخیص بیماری را دشوار می‌کند
زینلی به بخش سلامت اشاره و اظهار می‌کند: در زمینه سلامت و مراجعه به پزشک نیز مشکل داریم و گاهی پزشک به دلیل اینکه به‌خوبی متوجه شرایط بیمار نمی‌شود، تا بیماری را تشخیص دهد، صرفاً دارویی ساده تجویز می‌کند. ناشنوایانی که در دیگر کشورها و در حین مسابقاتی که به آنها می‌رویم می‌بینیم، به دلیل آشنا بودن مردمشان با شیوه برقراری ارتباط، بسیار باانگیزه و دارای روحیه خوبی هستند، اما در ایران با افراد عادی نمی‌توانیم به‌راحتی ارتباط برقرار کنیم.
هرچه صدا کمتر، خطر انزوا بیشتر
مینائیان اظهار می‌کند: برقراری ارتباط با افرادی که کم‌شنوا هستند راحت‌تر است، اما هرچه قدرت شنیدن کاهش پیدا می‌کند، فرد نیز بیشتر به سمت منزوی شدن گرایش پیدا می‌کند. این موضوع بر عملکرد ورزشی نیز بسیار تأثیرگذار است؛ چراکه فردی که نشاط بیشتری دارد، فعالیت ورزشی بهتری را نیز تجربه خواهد کرد. تنها ارگانی که رابط ناشنوایان دارد، دادگستری و وزارت آموزش و پرورش است که آنها هم کفایت نمی‌کند و باید به‌طور مستقیم‌تر ورود کنند.
خانواده‌ای که ناامید می‌شود
زینلی توضیح می‌دهد: برخی از خانواده‌ها به محض اینکه متوجه می‌شوند فرزندشان مشکل شنوایی دارد، سریع ناامید می‌شوند و او را رها می‌کنند.
مینائیان تأکید می‌کند: قهرمانانی که با آنها کار کرده‌ایم، اصولاً خانواده‌هایشان پیگیر مسیر پیشرفت آنها شده‌اند و به همین دلیل توانسته‌اند به جایگاه خوبی دست پیدا کنند.
از شایعه تا قهرمانی؛ داستان دختری که تسلیم نشد
صفری می‌گوید: محل زندگی‌ام با اصفهان فاصله دارد. وقتی وارد این عرصه شدم، خانواده‌ام حمایتم کردند و به من اطمینان خاطر دادند. به دلیل وجود نداشتن مکان مخصوص برای شهرستان فلاورجان، از همان ابتدا با شنوایان کار کردم. حتی یک دوست شنوا داشتم که او هم دوست داشت همراه من به اصفهان بیاید، اما خانواده او اجازه ندادند. این شرایط برایم بسیار سخت بود. بعدها که مقام کسب کردم، این دیدگاه کمتر شد و مورد قبول همگان قرار گرفتم. فقط با افراد خانواده خودمان صحبت می‌کردم. مادر خودم نیز ناشنواست و سواد کافی ندارد؛ به همین دلیل همسر برادرم یکی از نزدیک‌ترین افرادی بود که کارهای اداری و ارتباطات حین مسابقات را از ایران برایم تسهیل می‌کرد.
اصفهان بزرگ، بدون یک فضای ورزشی مخصوص ناشنوایان
مینائیان خاطرنشان می‌کند: استان اصفهان با وجود بزرگی و امکاناتی که دارد، هیچ مکان مخصوصی برای ناشنوایان اختصاص نداده است. برای مثال، پیست دوومیدانی اصفهان به بیابان بدل شده و به‌تازگی برخی در حال قبول مسئولیت آن هستند. با این حال، برای برگزاری مسابقات تکواندو یا دوومیدانی مکان مناسبی نداریم. فضای سبز مناسبی که به خنک شدن فضا کمک کند نیز وجود ندارد. موفقیت تیم‌های ما امتیاز دارد، اما امکانات برای همین تمرین‌های ما نیز کافی نیست. مبالغی که به ما اختصاص داده می‌شود، برای کارهای مربوط به مسابقات صرف می‌شود و چیزی از آن باقی نمی‌ماند؛ بلکه گاهی باید خودمان هم مبلغی به آن اضافه کنیم.
«ما هم برای قهرمانی تلاش می‌کنیم»؛ گلایه از نابرابری تسهیلات
امیری‌فرد در پایان اظهار می‌کند: تسهیلات، امتیازات و موارد دیگر بین دو گروه ورزشکاران معلول و ناشنوایان یکسان نیست، در حالی که هر دو گروه برای مسابقات تلاش می‌کنند و تفاوتی میان عملکرد آنها وجود ندارد. ما نیز جزء افرادی هستیم که از لحاظی با مشکل عضو مواجهیم؛ پس چرا باید درصد کمتری از امتیازات شامل حال ما شود؟
به گزارش ایسنا، قهرمانان بین‌المللی هیئت ورزشی ناشنوایان استان اصفهان از کمبود شناخت و پذیرش اجتماعی، همچنین نبود امکانات و تسهیلات متناسب با نیازهایشان گلایه دارند. به باور این ورزشکاران، رفع این فاصله نیازمند تغییر نگاه جامعه، افزایش آگاهی عمومی و فراهم شدن زیرساخت‌هایی است که حضور و مشارکت ناشنوایان را در عرصه‌های مختلف، از ورزش تا زندگی اجتماعی، تسهیل کند.
انتهای پیام
