در حالی‌که فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی همدان از تشدید گشت‌ها، شناسایی متخلفان و تشکیل پرونده‌های قضایی خبر می‌دهد، معاون محیط زیست انسانی استان، برداشت معادن سیلیس در بالادست سد اکباتان را دارای آثار منفی بر منابع آب و محیط زیست می‌داند. از سوی دیگر، یک کنشگر محیط زیست معتقد است برخوردهای مقطعی و صرفاً انتظامی برای حل این معضل کافی نیست و باید مجموعه‌ای از اقدامات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و قضایی همزمان دنبال شود.
تخریب گسترده کوه‌ها و مراتع؛ روایت یک کنشگر محیط زیست
حمیدرضا حق‌نظری، کنشگر محیط زیست، در گفت‌وگو با ایسنا با انتقاد از تداوم برداشت غیرمجاز سیلیس در بالادست حوضه آبریز سد اکباتان و مراتع روستای ارزانفود، اظهار کرد: بسیاری از مسائل در کشور تا زمانی که به بحران تبدیل نشوند، مورد توجه جدی قرار نمی‌گیرند و برداشت غیرمجاز سیلیس در این منطقه نیز نمونه‌ای از همین وضعیت است.
وی با بیان اینکه این موضوع طی سال‌های گذشته ابعاد گسترده‌ای پیدا کرده است، افزود: در حال حاضر بخشی از خانواده‌ها روی درآمد حاصل از برداشت غیرمجاز سیلیس حساب کرده و حتی زندگی خود را بر مبنای این درآمد شکل داده‌اند؛ بنابراین برخورد با این پدیده دیگر صرفاً با اقدامات مقطعی انتظامی امکان‌پذیر نیست.
حق‌نظری با اشاره به بازدید اخیر خود از منطقه، گفت: سال گذشته با پیگیری دوستداران محیط زیست، دادستان دستور برخورد با این موضوع را صادر کرد، اما تا حدود یک ماه پیش که شخصاً برای تهیه گزارش به منطقه رفتم، نه‌تنها وضعیت بهتر نشده بود، بلکه برداشت‌ها گسترده‌تر شده بود.
وی ادامه داد: میزان برداشت‌ها به حدی رسیده که بخش‌هایی از کوه‌ها عملاً برای طبیعت و حیات وحش معنای خود را از دست داده‌اند و تخریب در منطقه بسیار گسترده است.
این کنشگر محیط زیست با توضیح درباره نحوه برداشت سیلیس، تصریح کرد: سیلیس مانند برخی رگه‌های معدنی نیست که تنها بخشی از کوه شکافته شود و پس از استخراج رگه، عملیات پایان یابد؛ این ماده در لایه‌های مختلف و حتی در خاک منطقه پراکنده است و برای دستیابی به آن، بخش‌هایی از تپه‌ها و لایه‌های خاک و سنگ زیرورو می‌شود.
وی افزود: در بالادست روستا نیز محل‌هایی برای دپوی سنگ‌های استخراج‌شده ایجاد شده و برداشت‌کنندگان محصول جمع‌آوری‌شده را از طریق جاده‌های فرعی بارگیری و از منطقه خارج می‌کنند.
سیلیس تنها یکی از حلقه‌های تخریب
حق‌نظری با تأکید بر اینکه برداشت غیرمجاز سیلیس تنها یکی از مشکلات منطقه است، گفت: تراشیدن کوه، تبدیل اراضی به باغ، از بین رفتن اراضی ملی و تغییر کاربری منابع طبیعی، مجموعه‌ای از مشکلاتی است که در این منطقه وجود دارد.
وی با اشاره به توسعه باغات در بالادست حوضه آبریز سد اکباتان، اظهار کرد: در شرایطی که منابع آبی استان محدود است، توسعه باغات در بالادست به معنای افزایش برداشت از منابع آبی است و باید این موضوع مورد توجه قرار گیرد.
این فعال محیط زیست ادامه داد: حتی در برخی موارد، درختان ۱۰ یا ۱۵ ساله به منطقه منتقل و کاشته می‌شوند تا این‌گونه نشان داده شود که باغ از گذشته وجود داشته است و این اقدامات به شکل ماهرانه‌ای انجام می‌شود.
وی با بیان اینکه حوزه آبریز منتهی به سد اکباتان از مناطق حساس کوهستان الوند است، تصریح کرد: بدون اغراق، بخش‌هایی از این منطقه به یکی از تخریب‌شده‌ترین و تراشیده‌شده‌ترین نقاط کوهستان الوند تبدیل شده است.
جریمه باید به اندازه‌ای باشد که تخلف صرفه اقتصادی نداشته باشد
حق‌نظری در ادامه درباره میزان بازدارندگی جرایم نقدی، گفت: اگر جریمه‌ای که برای تخریب منابع طبیعی تعیین می‌شود در مقایسه با درآمد حاصل از تخلف ناچیز باشد، طبیعتاً بازدارنده نخواهد بود.
وی افزود: جریمه باید به اندازه‌ای سنگین باشد که فرد اساساً انجام چنین کاری را به‌صرفه نداند؛ اگر کسی بتواند چند بار برداشت غیرمجاز انجام دهد و سپس با پرداخت جریمه به فعالیت خود ادامه دهد، چنین جریمه‌ای نمی‌تواند نقش بازدارنده داشته باشد.
این کنشگر محیط زیست سه مؤلفه را برای اثربخشی برخوردها ضروری دانست و گفت: نخست اینکه جرایم متناسب با خسارت واردشده به طبیعت و به اندازه‌ای سنگین باشد که تخلف صرفه اقتصادی نداشته باشد، دوم اینکه در برخورد با متخلفان تبعیضی وجود نداشته باشد و سوم اینکه برخوردها استمرار داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: نمی‌توان یک یا دو ماه برخورد کرد و سپس منطقه را برای چند سال رها کرد، چراکه با قطع نظارت و برخورد، دوباره فعالیت‌های غیرمجاز آغاز خواهد شد.
ضرورت ورود همزمان دستگاه‌های مختلف
حق‌نظری با تأکید بر اینکه منابع طبیعی به‌تنهایی قادر به حل این معضل نیست، گفت: برای حل چنین مسئله‌ای باید دستگاه‌های مختلف از حوزه انتظامی و قضایی گرفته تا دستگاه‌های فرهنگی و اجتماعی پای کار باشند.
وی افزود: در کنار برخورد قانونی باید برای مردم منطقه نیز برنامه داشت و کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی برای حفاظت از منابع طبیعی و آگاه‌سازی مردم نسبت به پیامدهای تخریب برگزار شود.
این کنشگر محیط زیست ادامه داد: اگر نوجوانان و جوانان منطقه بدانند از بین رفتن منابع طبیعی چه پیامدهایی برای آینده خود و جامعه‌شان دارد، می‌توان امیدوار بود که در بلندمدت نگاه مردم نسبت به این سرمایه تغییر کند.
وی تأکید کرد: نمی‌توان انتظار داشت نیروی انتظامی هر روز در منطقه حضور داشته باشد و مانع تخریب شود؛ تا زمانی که فرهنگ حفاظت از منابع طبیعی تقویت نشود، حتی اگر امروز جلوی تخلف گرفته شود، ممکن است چند سال بعد دوباره همین فعالیت‌ها از سر گرفته شود.
گشت‌ها تشدید شده و پرونده‌های قضایی تشکیل شده است
در مقابل این انتقادات، فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان از تشدید اقدامات حفاظتی در منطقه خبر داد و گفت: به افرادی که در بالادست حوضه آبریز سد اکباتان و مراتع روستای ارزانفود اقدام به برداشت غیرمجاز و تخریب عرصه‌های منابع طبیعی می‌کنند هشدار می‌دهیم پیش از مواجهه با برخورد قانونی، فعالیت خود را متوقف کنند.
سرهنگ مهدی نوری در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: تخریب عرصه‌های منابع طبیعی در این منطقه از معضلات چندین ساله استان همدان است که در سال‌های اخیر با فعالیت بهره‌برداران غیرمجاز، ضرورت برخورد جدی‌تر با آن افزایش یافته است.
وی افزود: در محدوده بالادست حوضه آبریز سد اکباتان و مراتع روستای ارزانفود تخریب‌هایی صورت گرفته و یگان حفاظت منابع طبیعی بر اساس وظایف قانونی خود، برخورد با این تخلفات را در دستور کار قرار داده است.
نوری با اشاره به کوهستانی و صعب‌العبور بودن منطقه، گفت: دسترسی به این محدوده آسان نیست، اما با وجود دشواری‌ها، گشت‌های یگان حفاظت به صورت منظم در منطقه فعال شده و عرصه مورد نظر به شکل مستمر رصد و پایش می‌شود.
وی ادامه داد: با دستور مقام قضایی و هماهنگی دادستان و معاون دادستان، اقداماتی برای از کار انداختن ماشین‌آلات مورد استفاده متخلفان انجام شده و قطعاتی از بیل‌های مکانیکی باز شده است تا امکان ادامه فعالیت برای این افراد وجود نداشته باشد.
فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان با بیان اینکه تأمین مجدد قطعات برای ماشین‌آلات هزینه و زمان قابل توجهی برای متخلفان دارد، تصریح کرد: این اقدامات با هدف جلوگیری از ادامه فعالیت‌های غیرمجاز و کاهش امکان تخریب بیشتر عرصه‌های منابع طبیعی انجام شده است.
تشکیل پرونده برای متخلفان و شناسایی نفرات اصلی
نوری از تشکیل پرونده‌های متعدد در این زمینه خبر داد و گفت: افراد دخیل در این فعالیت‌ها، به‌ویژه نفرات اصلی، توسط یگان حفاظت شناسایی شده و برای آنها پرونده کیفری تشکیل و به مرجع قضایی معرفی شده است.
وی با اشاره به روند رسیدگی به این پرونده‌ها، خاطرنشان کرد: تعدادی از پرونده‌های تشکیل‌شده به نتیجه رسیده و برای برخی متخلفان مجازات تعیین شده است و تعدادی دیگر نیز همچنان در دستگاه قضایی در حال رسیدگی است.
نوری تأکید کرد: دستگاه قضایی در برخورد با برداشت‌کنندگان غیرمجاز همکاری لازم را با منابع طبیعی داشته و پرونده‌های متعددی در این زمینه تشکیل و نفرات اصلی شناسایی و به مرجع قضایی معرفی شده‌اند.
وی درباره تعداد پرونده‌های تشکیل‌شده از ابتدای سال تاکنون نیز گفت: به دلیل در دسترس نبودن آمار دقیق در زمان گفت‌وگو، از اعلام عدد مشخص خودداری می‌کنم تا آمار نادرستی منتشر نشود، اما پرونده‌های متعددی در زمینه تخریب و برداشت غیرمجاز تشکیل شده است.
فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان تأکید کرد: موضوع اصلی مورد پیگیری منابع طبیعی، ماده معدنی و برداشت آن نیست، بلکه وظیفه این مجموعه جلوگیری از تخریب عرصه‌های منابع طبیعی و برخورد قانونی با افرادی است که با فعالیت خود به این عرصه‌ها آسیب می‌زنند.
وی همچنین از افزایش گشت‌های حفاظتی در منطقه خبر داد و گفت: با توجه به صعب‌العبور بودن محدوده و قرار گرفتن آن در ارتفاعات، کنترل منطقه دشواری‌های خاص خود را دارد، اما اقدامات حفاظتی نسبت به گذشته تشدید شده و گشت‌ها با جدیت بیشتری انجام می‌شود.
نوری هشدار داد: یگان حفاظت منابع طبیعی در برخورد با تخریب عرصه‌ها کوتاه نخواهد آمد و با متخلفان برخورد قانونی جدی خواهد شد.
برداشت سیلیس، تهدیدی برای منابع آب سد اکباتان
معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان همدان نیز برداشت از معادن سیلیس مجاز و غیرمجاز در بالادست سد اکباتان را دارای آثار منفی متعدد بر محیط زیست دانست.
سیدعادل عربی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به پیامدهای این برداشت‌ها، اظهار کرد: یکی از مباحث مهم در این زمینه، آلودگی منابع آب است و برداشت معادن در بالادست سد اکباتان می‌تواند بر منابع آب و به‌ویژه آب شرب شهر همدان اثرات منفی داشته باشد.
وی افزود: برداشت‌های انجام‌شده در بالادست موجب افزایش فرسایش آبی و رسوبات می‌شود و افزایش رسوباتی که پشت دیواره سد ایجاد می‌شود، در نهایت می‌تواند ظرفیت ذخیره‌سازی سد را کاهش دهد.
عربی با بیان اینکه سد اکباتان مهم‌ترین منبع آب شرب شهر همدان به شمار می‌رود، خاطرنشان کرد: با توجه به افزایش جمعیت شهر همدان و تغییرات اقلیمی، نیازمند پایداری بیشتر در تأمین آب از سد اکباتان هستیم.
وی تصریح کرد: بر همین اساس، برداشت غیراصولی و غیرمجاز سنگ سیلیس در منطقه سد اکباتان یک تهدید مهم در حوزه تأمین آب شرب استان محسوب می‌شود.
به گزارش ایسنا، آنچه از اظهارات سه طرف درگیر در این موضوع برمی‌آید، وجود یک مسئله چندوجهی در بالادست حوضه آبریز سد اکباتان و مراتع ارزانفود است؛ از یک سو، کنشگران محیط زیست نسبت به گستردگی تخریب و ناکافی بودن برخوردهای مقطعی هشدار می‌دهند، از سوی دیگر یگان حفاظت منابع طبیعی از تشدید گشت‌ها، از کار انداختن ماشین‌آلات، تشکیل پرونده و معرفی متخلفان به دستگاه قضایی خبر می‌دهد و محیط زیست نیز پیامدهای این برداشت‌ها را فراتر از تخریب عرصه‌ها و در ارتباط مستقیم با فرسایش، رسوب‌گذاری و ظرفیت سد اکباتان می‌داند.
در چنین شرایطی، تداوم حفاظت از حوضه آبریز سد اکباتان تنها به برخورد با ماشین‌آلات و متخلفان محدود نمی‌شود و همان‌طور که فعالان محیط زیست تأکید دارند، استمرار نظارت، اجرای بدون تبعیض قانون، بازدارندگی مجازات‌ها و همزمان توجه به مسائل اجتماعی و فرهنگی منطقه می‌تواند در کنار اقدامات حفاظتی و قضایی، از گسترش بیشتر تخریب یکی از حساس‌ترین عرصه‌های طبیعی استان همدان جلوگیری کند.
انتهای پیام
