درختان توت اطراف قبرستان که سال‌ها پیش به همت خیرین و نیکوکاران روستا کاشته شده بودند، در این فصل میزبان مراسمی بودند که مردم آن را بَلگ‌رووی می‌نامیدند؛ رسمی قدیمی که امروز بیشتر باید آن را در خاطرات نسل‌های گذشته جست‌وجو کرد.
یک پژوهشگر فرهنگ عامه، با اشاره به آیین قدیمی بَلگ‌رووی در سقی گفت: این مراسم علاوه بر کارکرد اقتصادی، بخشی از فرهنگ همکاری، نیکوکاری و مشارکت اجتماعی مردم منطقه بوده و ثبت و معرفی چنین آیین‌هایی برای حفظ هویت فرهنگی و انتقال آن به نسل‌های آینده ضروری است.
محمد دهقان، در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: با آغاز فصل پاییز و شروع ریزش برگ درختان، در گذشته مراسمی با عنوان بَلگ‌رووی یا برگ‌روبی در سقی برگزار می‌شد. محور این مراسم، جمع‌آوری برگ درختان توت موسوم به درختان خیرات بود که حدود ۸۰ سال پیش به همت خیرین و نیکوکاران روستا در اطراف قبرستان کاشته شده بودند.
وی بیان کرد: این درختان با هدف استفاده عمومی کاشته شده بودند و محصول آن‌ها در طول سال‌های مختلف در اختیار مردم قرار می‌گرفت. درآمد حاصل از فروش محصولات نیز برای امور خیر و عام‌المنفعه هزینه می‌شد.
این پژوهشگر فرهنگ عامه، با اشاره به نحوه تقسیم درختان اظهار کرد: پیش از برگزاری مراسم برگ‌روبی، درختان میان خانواده‌ها یا خریداران تقسیم می‌شد و این کار با نظارت کدخدا یا شورا انجام می‌گرفت. برای تقسیم نیز فردی مورد اعتماد و باتجربه انتخاب می‌شد تا سهم هر خانواده یا خریدار را مشخص کند.
دهقان افزود: از جمله افرادی که این مسئولیت را بر عهده داشت، مرحوم حاج حسین صغرائیان بود که به دلیل اعتماد مردم و شناختی که از افراد و درختان داشت، تقسیم درختان را انجام می‌داد. هدف این بود که تقسیم به شکل عادلانه انجام شود و کسی احساس نکند حقی از او ضایع شده است.
وی ادامه داد: پس از مشخص شدن سهم‌ها، در روز تعیین‌شده مراسم بَلگ‌رووی برگزار می‌شد. مردان برای ریختن برگ‌ها بالای درختان می‌رفتند و برگ‌هایی را که آماده جدا شدن بودند، با دست یا گاهی با چوب روی زمین می‌ریختند. زنان و کودکان نیز در پایین درختان برگ‌ها را جمع‌آوری می‌کردند.
این پژوهشگر فرهنگ عامه گفت: برگ‌های جمع‌آوری شده کاربرد مشخصی داشتند و به عنوان خوراک دام در فصل زمستان مورد استفاده قرار می‌گرفتند. به‌ویژه برای دامداران که در روزهای سرد سال با کمبود علوفه مواجه می‌شدند، این برگ‌ها ارزش اقتصادی داشتند و برای خرید آن‌ها هزینه پرداخت می‌کردند.
دهقان با بیان اینکه بَلگ‌رووی فقط یک فعالیت اقتصادی نبود، اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های مهم این مراسم، مشارکت خانواده‌ها و همکاری مردم در انجام کار بود. زنان، مردان و کودکان هرکدام در بخشی از کار مشارکت داشتند و همین موضوع باعث می‌شد این مراسم به یک فعالیت جمعی تبدیل شود.
وی اضافه کرد: در گذشته بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی و معیشتی در روستاها به صورت گروهی انجام می‌شد و بَلگ‌رووی نیز یکی از نمونه‌های این نوع همکاری بود. مردم در جریان برگزاری مراسم با یکدیگر ارتباط داشتند و این ارتباط به تقویت روابط اجتماعی کمک می‌کرد.
ضرورت ثبت آیین‌های محلی
دهقان با تأکید بر ضرورت ثبت و مستندسازی آیین‌های بومی اظهار کرد: آیین‌های محلی فقط مراسمی مربوط به گذشته نیستند، بلکه اطلاعاتی درباره شیوه زندگی، اقتصاد، روابط اجتماعی، باورها و نحوه استفاده مردم از منابع طبیعی در اختیار نسل‌های امروز قرار می‌دهند.
وی افزود: اگر این آیین‌ها ثبت نشوند، با از بین رفتن نسل‌هایی که آن‌ها را تجربه کرده‌اند، بخش مهمی از اطلاعات مربوط به این سنت‌ها نیز از بین خواهد رفت. به همین دلیل باید روایت افراد مسن‌تر درباره نحوه برگزاری این مراسم، اسامی افراد تأثیرگذار، شیوه تقسیم منابع و کارکرد اقتصادی و اجتماعی آیین‌ها ثبت شود.
این پژوهشگر فرهنگ عامه ادامه داد: امروزه ممکن است شرایط اقتصادی و اجتماعی تغییر کرده باشد و امکان برگزاری برخی آیین‌ها مانند گذشته وجود نداشته باشد، اما این موضوع نباید موجب فراموش شدن آن‌ها شود. حتی اگر یک آیین دیگر قابلیت اجرای کامل نداشته باشد، می‌توان روایت و کارکرد آن را ثبت و به نسل جدید معرفی کرد.
دهقان گفت: آئین بَلگ‌رووی از این جهت اهمیت دارد که چند موضوع در آن از جمله درختانی که با نیت خیر کاشته شده‌اند، تقسیم عادلانه منابع، استفاده اقتصادی از محصول، تأمین بخشی از نیاز دامداران و اختصاص درآمد به امور عام‌المنفعه همزمان دیده می‌شود.
وی با اشاره به نقش خیرین در شکل‌گیری این سنت اظهار کرد: درختان خیرات نشان دهنده نوعی نگاه بلندمدت در میان خیرین گذشته بوده‌اند؛ به این معنا که فرد با کاشت درخت، منفعت آن را فقط برای خود در نظر نمی‌گرفت و محصول آن برای سال‌های بعد و استفاده مردم باقی می‌ماند.
آیین‌ها و هویت فرهنگی مناطق
دهقان تأکید کرد: حفظ آیین‌های بومی یکی از راه‌های حفظ هویت فرهنگی مناطق است. هر منطقه آیین‌ها، اصطلاحات، شیوه‌های کاری و سنت‌هایی دارد که بخشی از تفاوت‌های فرهنگی آن منطقه را تشکیل می‌دهد.
وی افزود: زمانی که یک آیین از بین می‌رود، فقط نحوه برگزاری یک مراسم فراموش نمی‌شود، بلکه بخشی از اطلاعات مربوط به زندگی اجتماعی مردم نیز از بین می‌رود. به همین دلیل، آیین‌هایی مانند بَلگ‌رووی باید به عنوان بخشی از میراث فرهنگی محلی مورد توجه قرار گیرند.
این پژوهشگر فرهنگ عامه گفت: برای حفظ این میراث لازم است خاطرات افراد مسن، عکس‌ها، اسناد و روایت‌های شفاهی جمع‌آوری شود و اطلاعات مربوط به آیین‌ها در اختیار مراکز فرهنگی، پژوهشگران و نسل جوان قرار گیرد.
وی ادامه داد: معرفی این آیین‌ها به نسل جدید نیز اهمیت دارد، زیرا بسیاری از جوانان امروز با جزئیات شیوه زندگی نسل‌های گذشته آشنا نیستند. اگر این اطلاعات به شکل درست ثبت و ارائه شود، می‌تواند شناخت نسل جدید از تاریخ اجتماعی و فرهنگی محل زندگی خود را افزایش دهد.
دهقان گفت: پاسداشت آیین‌های بومی به این معنا نیست که همه آن‌ها باید بدون تغییر و دقیقاً به شکل گذشته اجرا شوند. آنچه اهمیت دارد، شناخت و حفظ ارزش‌ها، کارکردها و روایت‌های مرتبط با این آیین‌هاست.
وی افزود: در مورد بَلگ‌رووی نیز باید علاوه بر خود مراسم، درباره درختان خیرات، نیت خیر افرادی که آن‌ها را کاشتند، شیوه تقسیم درختان، نقش افراد مورد اعتماد در این فرایند، کاربرد برگ‌ها و نحوه هزینه کرد درآمد حاصل از آن اطلاعات جمع‌آوری شود.
این پژوهشگر فرهنگ عامه خاطرنشان کرد: چنین اطلاعاتی در مجموع تصویری از ساختار اجتماعی و اقتصادی جامعه گذشته ارائه می‌دهد و می‌تواند برای پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
بَلگ‌رووی در سِقی در گذشته همزمان با فصل پاییز برگزار می‌شد و علاوه بر تأمین بخشی از نیاز دامداران به خوراک زمستانی، زمینه‌ای برای مشارکت مردم و اجرای امور خیر بود. بدون شک ثبت و معرفی این آیین و دیگر سنت‌های مشابه می‌تواند از فراموش شدن بخشی از میراث فرهنگی منطقه جلوگیری کند و اطلاعات مربوط به شیوه زندگی نسل‌های گذشته را به نسل‌های آینده منتقل کند.
انتهای پیام
