به گزارش ایسنا، دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران» روز سه‌شنبه ۱۴ مهرماه ۱۴۰۵ با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران و فعالان حوزه فرهنگ، رسانه و ارتباطات در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.
در مراسم افتتاحیه این همایش، زهرا اجاق، رئیس پژوهشکده ارتباطات، با اشاره به کمرنگ شدن مرز میان جهان واقعی و دیجیتال گفت: سال‌ها درباره جهان واقعی و جهان مجازی به عنوان دو فضای جدا از یکدیگر سخن گفته‌ایم، اما امروز این مرز، دست‌کم در تجربه روزمره نسل‌های جوان، هر روز کمرنگ‌تر می‌شود.
وی افزود: برای یک نوجوان، ارتباط با دوستان، یادگیری، سرگرمی، دریافت خبر، بازی، ساختن تصویری از خود و حتی تجربه تعلق یا تنهایی، دیگر لزوماً به دو بخش آنلاین و آفلاین تقسیم نمی‌شود و محیط‌های دیجیتال با زندگی روزمره کودکان و نوجوانان درآمیخته‌اند.
اجاق با بیان اینکه مسئله امروز صرفاً حرکت از جهان واقعی به جهان مجازی نیست، اظهار کرد: با نسلی مواجه هستیم که بخش مهمی از زندگی‌اش در جهانی شکل می‌گیرد که امر واقعی و امر دیجیتال در آن به طور فزاینده‌ای درهم تنیده شده‌اند.
رئیس پژوهشکده ارتباطات ادامه داد: تفاوت نسل‌ها را نباید صرفاً با رسانه‌ای که با آن بزرگ شده‌اند توضیح داد؛ مسئله عمیق‌تر از تغییر یک وسیله ارتباطی است. آنچه در حال تغییر است، بخشی از شیوه‌ای است که انسان از طریق آن جهان را می‌شناسد، با دیگران ارتباط برقرار می‌کند، خود را با آنها مقایسه می‌کند و تصویری از خود و جامعه می‌سازد.
وی با اشاره به ورود پلتفرم‌ها و الگوریتم‌ها به این فرایند گفت: الگوریتم‌ها تعیین می‌کنند در صفحه تلفن همراه ما چه چیزی بیشتر دیده شود، چه چیزی تکرار شود و چه چیزی شانس بیشتری برای جلب توجه داشته باشد. بنابراین رسانه دیگر فقط وسیله انتقال پیام نیست، بلکه در انتخاب آنچه می‌بینیم و آنچه کمتر می‌بینیم نیز نقش دارد.
اجاق با تأکید بر ضرورت پرهیز از ساده‌سازی در مواجهه با نسل جدید و فناوری گفت: نباید نسل جدید را صرفاً قربانی فناوری بدانیم؛ رابطه میان شبکه‌های اجتماعی و زندگی کودکان و نوجوانان پیچیده است و تنها مدت زمان استفاده از رسانه اهمیت ندارد، بلکه نوع استفاده، محتوای مصرفی، ویژگی‌های فردی، وضعیت خانواده، روابط اجتماعی و ویژگی‌های پلتفرم نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: از سوی دیگر، اینکه کودکان و نوجوانان با فناوری بزرگ شده‌اند، به این معنا نیست که الزاماً از سواد دیجیتال بالایی برخوردارند. مهارت در استفاده از یک اپلیکیشن، لزوماً به معنای توانایی تشخیص اطلاعات معتبر از نامعتبر، شناخت تبلیغات پنهان، فهم سازوکار پلتفرم یا ارزیابی انتقادی محتوا نیست.
رئیس پژوهشکده ارتباطات همچنین با اشاره به نقش هوش مصنوعی در تحولات رسانه‌ای گفت: نسل جدید دیگر فقط با رسانه‌ای مواجه نیست که تصویر، خبر یا ویدئو به او نشان دهد؛ امروز فناوری می‌تواند با او گفت‌وگو کند، پاسخ تولید کند و پیشنهاد بدهد و حتی نقشی شبیه یک هم‌صحبت یا همراه پیدا کند.
اجاق تأکید کرد: هوش مصنوعی فرصت‌های مهمی برای آموزش، دسترسی به دانش و خلاقیت فراهم می‌کند، اما همزمان پرسش‌هایی درباره اعتبار پاسخ‌ها، حفاظت از داده‌ها، سوگیری سامانه‌ها و مسئولیت خانواده، مدرسه، سیاست‌گذار و شرکت‌های فناوری ایجاد می‌کند.
وی با اشاره به ضرورت توجه به شرایط ایران گفت: درباره تجربه دیجیتال کودکان و نوجوانان ایرانی پژوهش‌هایی انجام شده، اما همچنان با کمبود داده‌های ملی و قابل مقایسه و پژوهش‌های طولی مواجه هستیم. بنابراین باید از ساختن تصویری یکپارچه و قطعی از «نسل جدید ایران» بر اساس چند مطالعه محدود پرهیز کرد.
اجاق افزود: برای فهم نسل جدید و رسانه نمی‌توان زمینه زندگی افراد را نادیده گرفت؛ طبقه و موقعیت اجتماعی، خانواده، مدرسه، جغرافیا، جنسیت، مهارت‌های دیجیتال و شبکه روابط اجتماعی می‌توانند از یک فناوری واحد، تجربه‌های متفاوتی بسازند.
وی در پایان تأکید کرد: نه هراس از فناوری برای فهم این جهان کافی است و نه شیفتگی به آن؛ آنچه به آن نیاز داریم، فهمی دقیق‌تر، واقع‌بینانه‌تر و مبتنی بر شواهد از زندگی انسان در جهانی است که فناوری هر روز حضور پررنگ‌تری در آن پیدا می‌کند.
رسانه‌ها جهان‌های موازی ایجاد کرده‌اند
محمدرضا امیری‌طهرانی- رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نیز در این مراسم با اشاره به تغییر تجربه ایرانیان در عصر رسانه گفت: پیش از این، هر ایرانی در جهان ایرانی خودش زندگی می‌کرد و جهان غیرایرانی یا برای او ناشناخته بود یا تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر زندگی او نداشت، اما رسانه در جهان معاصر، جهان‌های غیرایرانی را به آسانی در دسترس افراد قرار داده است.
وی افزود: امروز هر ایرانی در کنار جهان ایرانی با جهان‌های دیگری نیز روبه‌روست و پیوسته میان آنها در رفت‌وآمد است؛ جهان‌های متفاوت را با جهان ایرانی مقایسه می‌کند، تفاوت‌ها را می‌سنجد و از آنها تأثیر می‌پذیرد.
امیری‌طهرانی تصریح کرد: انتخاب‌ها و تأثیرات متفاوت شهروندان ایرانی از رسانه و فضای مجازی، به شکل‌گیری سبک‌های زندگی متفاوت و حتی ناسازگار منجر شده است. امروزه حتی اعضای یک خانواده ممکن است با وجود زندگی در یک خانه و سرزمین، به جهان‌های متفاوتی تعلق خاطر داشته باشند.
رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گفت: تعلق به این جهان‌های موازی می‌تواند شکافی عمیق میان اعضای جامعه و نسل‌های مختلف ایجاد کند و پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان بر این شکاف غلبه کرد و پیکره چندپاره جامعه را به یکدیگر پیوند داد.
وی راهکار مهم در این زمینه را تقویت فرهنگ گفت‌وگو دانست و افزود: شیوه ارتباط میان‌نسلی باید از سبک‌های سنتی و رابطه‌های یک‌سویه به سبک‌های گفت‌وگومحور، خردورزانه، مبتنی بر یادگیری انتقادی و برهانی تغییر کند.
امیری‌طهرانی همچنین بر نقش فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی در تقویت این گفت‌وگو تأکید کرد و گفت: میراث فرهنگی و تمدنی ایران شامل حکمت، فلسفه، عرفان، ادبیات، شعر، هنر، موسیقی، آداب، آیین‌ها، خاطره‌ها و روایت‌ها می‌تواند در پیوند میان نسل‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: رسانه همان‌گونه که می‌تواند مایه ایجاد شکاف میان‌نسلی شود، در صورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی و با برنامه‌ریزی مناسب، می‌تواند برای ترمیم این شکاف‌ها نیز مورد استفاده قرار گیرد.
رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در پایان بر ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای تأکید کرد و گفت: این ارتقا نباید فقط برای جوانان باشد، بلکه اولیای خانه و مدرسه، دانشگاه‌ها، مسئولان و سیاست‌گذاران نیز باید از سواد رسانه‌ای برخوردار باشند.
فناوری به بخشی از تجربه انسانی و تعریف نسل تبدیل شده است
معصومه تقی‌زادگان- دبیر علمی دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران» نیز در این مراسم با تشریح پیوند میان رسانه و مفهوم نسل گفت: نسل را می‌توان گروهی دانست که به واسطه قرار گرفتن در موقعیتی مشابه از چرخه زندگی و تاریخ، در معرض تجربه‌هایی قرار می‌گیرند که می‌تواند برای آنها افقی مشترک از ادراک و معنا ایجاد کند؛ بنابراین نسل، صورت اجتماعی یک تجربه مشترک است.
وی افزود: پرسش مهم این است که ساختار این تجربه چگونه شکل می‌گیرد و چه چیزی می‌تواند تغییر کند که به واسطه آن، تجربه انسانی تغییر کند و نسل‌های متفاوتی به عرصه بیایند.
تقی‌زادگان با اشاره به دیدگاه‌های مارشال مک‌لوهان گفت: مک‌لوهان رسانه را صرفاً وسیله انتقال پیام نمی‌داند، بلکه آن را بخشی از محیطی می‌بیند که ادراک و تجربه انسان را می‌سازد. در گذشته از فناوری به عنوان امتداد یک عضو بدن سخن گفته می‌شد، اما امروز فناوری به نوعی امتداد خود انسان تبدیل شده است.
وی ادامه داد: تلفن همراه، ساعت‌های هوشمند، عینک‌های هوشمند و دستیارهای صوتی، تجربه روزمره انسان را تغییر داده‌اند. گجت‌های پوشیدنی حتی داده‌های بدن ما را به صورت مستمر پایش می‌کنند و در مدیریت زمان استراحت، فعالیت و حرکت ما نقش دارند.
دبیر علمی همایش تصریح کرد: اگر فناوری فقط محیط ارتباطی ما نیست و بخشی از بدن و امتداد بدن ماست، طبیعی است که بتواند فرایند تجربه ما را نیز تغییر دهد. وقتی درباره تغییر تجربه سخن می‌گوییم، دوباره به مفهوم نسل بازمی‌گردیم؛ یعنی گروهی که تجربه مشترکی دارند و بر اساس آن، ادراک خاصی نسبت به خود و جهان پیدا می‌کنند.
وی افزود: اکنون فناوری در شکل‌گیری و مدیریت این تجربه نقش پیدا کرده و این مسئله می‌تواند مفهوم نسل را نیز تغییر دهد. نمی‌توان با قطعیت گفت فناوری تجربه نسلی ما را می‌سازد، اما در تعریف‌های آینده از نسل باید برای فناوری نیز نقشی در نظر گرفت.
تقی‌زادگان همچنین با تشریح روند برگزاری همایش گفت: دبیرخانه این رویداد در مجموع ۲۰۴ چکیده دریافت کرد که پس از بررسی کمیته علمی، ۱۳۰ چکیده برای انتشار در کتابچه چکیده مقالات پذیرفته شد.
وی افزود: این همایش در سه محور «رسانه، نسل و جهان ایرانی»، «رسانه، نسل و علم و فناوری» و «رسانه، نسل و سیاست‌گذاری» برگزار شد و موضوعاتی همچون تحولات مصرف رسانه‌ای و سبک زندگی نسل‌ها، تحولات نسلی در بستر رسانه‌های دیجیتال، مناسبات میان‌نسلی، هوش مصنوعی، الگوریتم‌ها، سواد رسانه‌ای، آموزش در عصر هوش مصنوعی و سیاست‌گذاری فضای مجازی برای کودکان را مورد توجه قرار داد.
دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران؛ از جهان واقعی تا جهان مجازی» با همکاری انجمن سواد رسانه‌ای ایران و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و با مشارکت جمعی از نهادهای علمی، پژوهشی و فرهنگی برگزار شد.
انتهای پیام
