به گزارش ایسنا، مجید صفاری‌نیا امروز چهارشنبه در همایش علمی تخصصی «پیشگیری از خودکشی» که در دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد، اظهار کرد: «خودکشی زمانی رخ می‌دهد که فرد مرگ را نه یک پایان، بلکه راهکاری برای حل مسئله در یک بن‌بست زندگی می‌داند. فرد در این بن‌بست از حق حیات خود برای فرار از رنج استفاده می‌کند. خودکشی در حقیقت خشونت مفرط علیه خویشتن است.»
وی با اشاره به مباحث حقوقی مربوط به تمامیت جسمانی انسان گفت: «در دانشکده‌های حقوق، یکی از مباحث پایه، جرایم علیه اشخاص و تمامیت جسمانی انسان است. جسم انسان محترم است و حتی نمی‌توان آن را موضوع یک قرارداد قرار داد.»
وی ادامه داد: «در تحلیل پدیده خودکشی نیز نباید فقط از منظر حقوقی به موضوع نگاه کنیم؛ بلکه باید ابعاد اجتماعی، روان‌شناختی و فرهنگی آن را نیز مورد توجه قرار دهیم.»
ضرورت نقد پژوهش‌های موجود درباره خودکشی
رئیس انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران با انتقاد از برخی تحلیل‌های موجود درباره وضعیت اجتماعی و علل خودکشی گفت: «پژوهشگران باید تحقیقات موجود را با نگاه علمی نقد کنند. بنده به برخی تحلیل‌های ارائه‌شده درباره وضعیت اجتماعی ایران، از جمله در حوزه علل خودکشی، نقد دارم و معتقدم این موضوع نیازمند بررسی دقیق‌تر و جامع‌تر است.»
وی افزود: «نباید گرفتار این باور شویم که با توسعه، نرخ خودکشی لزوماً کاهش می‌یابد. اگر چنین بود، کشورهای غربی امروز نباید در برخی موارد نرخ خودکشی بالاتری نسبت به ما داشتند. منظور من این نیست که عوامل مطرح‌شده در تحقیقات علمی غلط است، بلکه نباید یک دسته از عوامل را به‌عنوان تنها علل خودکشی به جامعه معرفی کنیم.»
صفاری‌نیا تأکید کرد: «در تحلیل علمی نباید در تله ساده‌انگاری بیفتیم.»
وی با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده درباره وضعیت اجتماعی ایران گفت: «از اساتید و پژوهشگران خواهش می‌کنم مجموعه هفت‌جلدی وضعیت اجتماعی ایران را که سازمان اورژانس اجتماعی کشور منتشر کرده است، مطالعه و نقد کنند. بنده چندین صفحه نقد درباره تحلیل وضعیت اجتماعی ایران دارم و معتقدم در حوزه علل خودکشی نیز نیازمند تحلیل دقیق‌تری هستیم.»
انزوای مدرن و خلأ معنایی
صفاری‌نیا با اشاره به دو بحران بنیادین در تحلیل خودکشی اظهار کرد: «به نظر بنده، نخستین بحران، انزوای مدرن است؛ یعنی فردگرایی مفرط، تکنولوژی و فضای مجازی. البته من مخالف تکنولوژی نیستم و از ابزارهای جدید استفاده می‌کنم، اما باید توجه کنیم که همین فناوری‌ها در برخی موارد ما را در سلول‌های تنهایی محصور کرده‌اند.»
وی ادامه داد: «ما نسلی داریم که در میان هزاران لایک و کامنت زندگی می‌کند، اما ممکن است از پیوند اجتماعی واقعی محروم باشد. فقدان پیوند اجتماعی می‌تواند یکی از پیشران‌های خودکشی در میان جوانان باشد.»
معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره کشور، دومین بحران را خلأ معنایی و افول معنویت دانست و گفت: «وقتی انسان از ریشه‌های معنایی خود جدا می‌شود، در برابر طوفان‌های زندگی هیچ لنگرگاهی ندارد.»
وی با تأکید بر اینکه عوامل اقتصادی و اجتماعی نیز در این زمینه اهمیت دارند، افزود: «اقتصاد بسیار مهم است، بیکاری بسیار مهم است و عوامل فردی نیز نقش دارند؛ اما در تحلیل علمی نباید همه‌چیز را به یک عامل محدود کنیم.»
ضرورت توجه به عوامل فرهنگی و اجتماعی
صفاری‌نیا با اشاره به تفاوت وضعیت استان‌ها از نظر شاخص‌های توسعه و خودکشی گفت: «برخی مناطق با توسعه کمتر، نرخ خودکشی پایین‌تری دارند. برای نمونه، استان سیستان و بلوچستان از نظر شاخص‌های توسعه در سطح بالایی قرار ندارد، اما در آمار خودکشی در انتهای جدول است. این موضوع نشان می‌دهد که باید به همه معیارها توجه کنیم.»
وی افزود: «باید عواملی مانند خلأ معنویت و پیوندهای اجتماعی را نیز در کنار اقتصاد، بیکاری و عوامل فردی مورد بررسی قرار دهیم.»
صفاری‌نیا با اشاره به وضعیت خودکشی در میان پزشکان و دانشجویان پزشکی اظهار کرد: «در تمام دنیا نرخ خودکشی در میان پزشکان بالاست و در میان دانشجویان پزشکی نیز باید توجه ویژه‌ای به این موضوع داشته باشیم. لازم است برای این گروه برنامه‌ریزی مناسبی انجام شود.»
خودکشی؛ پدیده‌ای چندسطحی
وی با تأکید بر اینکه علل خودکشی در سه سطح قابل بررسی است، گفت: «علل خودکشی در سه سطح کلان یعنی ساختاری، سطح میانه یعنی محیطی و سطح خرد یعنی فردی، توزیع می‌شود.»
صفاری‌نیا یکی از چالش‌های جدی پژوهش در این حوزه را ابهام در روایت‌های مربوط به علت خودکشی دانست و اظهار کرد: «حتی در بررسی پرونده‌های قضایی، ممکن است خانواده فرد در دادسرا یک علت را برای خودکشی مطرح کند، در مرحله تجدیدنظر علت دیگری گفته شود و در دیوان عالی کشور نیز روایت تغییر کند.»
وی افزود: «وقتی قاضی از اولین مرحله رسیدگی تا دیوان عالی کشور با چندین روایت درباره یک فرد مواجه می‌شود، حتی از سوی اعضای خانواده، پژوهشگران باید برای دسته‌بندی و تحلیل علل این پدیده دقت بیشتری داشته باشند.»
رئیس انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران تصریح کرد: «در تحلیل خودکشی نباید گرفتار نگاه بخشی شویم. خودکشی یک پدیده چندوجهی است و نباید با نگاهی تک‌بعدی آن را تحلیل کرد.»
صفاری‌نیا با اشاره به ابعاد حقوقی خودکشی گفت: «نباید موضوع خودکشی را تنها از منظر جزا و آنچه در قانون آمده ببینیم. باید به جنبه‌های انسانی، اجتماعی و معنوی آن نیز توجه کنیم.»
تقویت قرارگاه‌های محلی
معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره کشور در ادامه بر ضرورت تدوین یک مدل عملیاتی چندبخشی برای پیشگیری از خودکشی تأکید کرد و گفت: «در سطح اجرایی باید قرارگاه‌های محلی را تقویت کنیم و اقدامات جزیره‌ای دستگاه‌های مختلف را در قالب یک برنامه هماهنگ قرار دهیم.»
وی افزود: «دادستانی کل کشور اخیراً به دادستان‌ها ابلاغ کرده است که مدیران و دستگاه‌های مرتبط را برای هماهنگی بیشتر به میدان بیاورند. کار ما دخالت در اجرا نیست؛ وظیفه ما نظارت و مطالبه‌گری و کمک به مجموعه‌هایی است که اقدامات تخصصی را انجام می‌دهند.»
صفاری‌نیا با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی نزدیک فرد گفت: «نباید فکر کنیم کسانی که در معرض خودکشی قرار دارند، حتماً باید ابتدا به مراکز مشاوره مراجعه کنند. گاهی حضور یک دوست می‌تواند بیشتر از یک متخصص مؤثر باشد. فرد ممکن است با دوست خود چت کند یا با او گفت‌وگو داشته باشد.»
وی ادامه داد: «صداوسیما، آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها، بهزیستی، دانشگاه‌های علوم پزشکی و سایر مجموعه‌ها باید در این قرارگاه‌های محلی کنار یکدیگر قرار بگیرند تا اقدامات پیشگیرانه به همه نقاط کشور برسد.»
هوش مصنوعی و پیشگیری از خودکشی
صفاری‌نیا با اشاره به فناوری‌های جدید اظهار کرد: «پلتفرم‌های هوش مصنوعی نیز باید در طراحی برنامه‌های آینده مورد توجه قرار گیرند. هوش مصنوعی ابزار خوبی است، اما خطاهای زیادی دارد و در این حوزه باید برای نحوه استفاده درست و ایمن از آن برنامه‌ریزی کنیم.»
وی افزود: «باید برای آینده جامعه فکر کنیم و از ظرفیت فناوری‌های جدید در مسیر پیشگیری استفاده کنیم.»
آموزش مهارت‌های زندگی؛ یکی از محورهای پیشگیری
رئیس انجمن روان‌شناسی اجتماعی ایران با تأکید بر نقش آموزش در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی گفت: «مشکل اصلی ما آموزش است. خودکشی یکی از صدها بحران در جامعه است و ما باید مهارت‌های لازم برای مواجهه با بحران را از خانواده آغاز کنیم و در مدرسه و دانشگاه ادامه دهیم.»
وی با اشاره به اهمیت مهارت خودکنترلی افزود: «اگر مهارت خودکنترلی را در فرزندان خود تقویت کنیم، بسیاری از آسیب‌ها کاهش خواهد یافت. نظام آموزشی ما باید در کنار آموزش‌های علمی، به مهارت‌آموزی توجه بیشتری داشته باشد.»
صفاری‌نیا با اشاره به مشکلات روابط میان جوانان و خانواده‌ها گفت: «ضعف مهارت‌های ارتباطی باعث می‌شود افراد در مواجهه با اختلاف‌ها نتوانند به‌درستی رفتار کنند. همان‌طور که در روابط خانوادگی به مهارت نیاز داریم، در مواجهه با بحران‌های روانی و اجتماعی نیز باید مهارت‌های لازم را به نوجوانان و جوانان آموزش دهیم.»
وی در پایان تأکید کرد: «پیشگیری از خودکشی نیازمند همکاری خانواده، مدرسه، دانشگاه، نهادهای حمایتی و دستگاه‌های مسئول است و نمی‌توان این مسئله را به یک نهاد یا یک عامل خاص محدود کرد.»
انتهای پیام
