به گزارش ایسنا، از زمان لغو محدودیت‌های سخت‌گیرانه قرنطینه ناشی از همه‌گیری کووید ۱۹ در اواخر سال ۲۰۲۲، تعداد دانشجویان بین‌المللی در چین روندی صعودی داشته است.
بر اساس جدیدترین آمار رسمی منتشرشده توسط روزنامه دولتی «چاینا دیلی»، در سال تحصیلی ۲۰۲۵-۲۰۲۴، حدود ۳۸۰ هزار دانشجوی بین‌المللی در چین مشغول به تحصیل بوده‌اند که نسبت به سال تحصیلی قبل، ۱۵ درصد افزایش داشته است.
با این حال، دانشجویان بین‌المللی کمتر از یک درصد از مجموع ۴۸.۵ میلیون دانشجوی حاضر در نظام آموزش عالی چین در سال تحصیلی ۲۰۲۵-۲۰۲۴ را تشکیل می‌دادند. سهم دانشجویان بین‌المللی در چین همچنین در مقایسه با ایالات متحده و بریتانیا بسیار ناچیز است.
۶۱ درصد از دانشجویان بین‌المللی چین از آسیا می‌آیند و بیشتر دانشجویان باقی‌مانده، با سهم ۱۶ درصدی، از آفریقا و اروپا هستند. بر اساس آمار دولت چین، حدود ۷۱ هزار و ۷۵۰ دانشجوی بین‌المللی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا تحصیل می‌کنند.
بر اساس گزارش شرکت بریتانیایی کیو اس (Quacquarelli Symonds)، که مؤسسات آموزش عالی جهان را تحلیل می‌کند، اگرچه تعداد دانشجویان بین‌المللی در چین در حال افزایش است، اما هنوز به رکورد پیش از همه‌گیری در سال ۲۰۱۸ نرسیده است؛ در آن سال نزدیک به ۵۰۰ هزار دانشجوی بین‌المللی در چین تحصیل می‌کردند.
چرا دانشجویان آسیایی و آفریقایی چین را انتخاب می‌کنند؟
دانشجویان دکترای بین‌المللی در چین می‌گویند بورسیه‌های سخاوتمندانه، فرصت یادگیری زبان ماندارین و آموزش در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و تحلیل داده، از جمله دلایل انتخاب این کشور برای ادامه تحصیل است.
با این حال، موانعی نیز وجود دارد. تسلط بر زبان ماندارین دشوار است و دانشجویان اغلب گزینه‌های محدودی برای ماندن در چین پس از پایان تحصیل خود دارند. همچنین در برخی کشورها، مدرک دانشگاه‌های چین کم‌رقابت‌تر تلقی می‌شود.
فاطما ساتیانی؛ دانشجوی دکترای اندونزیایی که در رشته کلان‌داده و هوش تجاری تحصیل می‌کند، می‌گوید: من عاشق تحصیل در اینجا هستم. مردم چین دوستانه هستند، غذا خوشمزه است و رفت‌وآمد در نانجینگ بسیار راحت است.
ساتیانی در سال ۲۰۲۳ برای تحصیل به چین رفت و پس از پایان دوره کارشناسی ارشد تصمیم گرفت دوره دکتری خود را نیز در این کشور ادامه دهد. او قصد دارد در آینده به عنوان استاد در دانشگاه یونیورسال اندونزی فعالیت کند و دانش کسب شده در چین را به دانشجویان این کشور منتقل کند. او چین را مکانی مناسب برای یادگیری نحوه استفاده از شرکت‌ها و دولت‌ها از کلان‌داده‌ها و ابزارهای هوش مصنوعی برای افزایش کارایی می‌داند و می‌گوید در گذشته، شاهد بودیم که آمریکا در علم، فناوری و آموزش در جهان اول بود. با نگاه به آینده، فکر می‌کنم چین در این زمینه‌ها، از جمله جذب و آموزش دانشجویان و محققان از سراسر جهان، در جهان اول خواهد بود.
چین؛ مقصدی برای یادگیری دانش آینده
امینو دالهاتو داتی، دانشجوی دکترای هواشناسی از نیجریه نیز به دلیل جایگاه دانشگاه علوم و فناوری اطلاعات نانجینگ در حوزه هواشناسی و برخورداری آن از سیستم‌های محاسباتی پیشرفته، این دانشگاه را برای تحصیل انتخاب کرده است. به گفته او، این امکانات امکان استفاده از مدل‌های پیچیده برای تحلیل داده‌ها را فراهم می‌کند.
داتی می‌گوید رشد سریع اقتصاد چین و حمایت این کشور از دانشجویان بین‌المللی از جمله عواملی بود که او را برای تحصیل در چین ترغیب کرد. او همچنین توانسته است در کنفرانس‌های بین‌المللی هواشناسی در چین شرکت کند و معتقد است دانش و ارتباطاتی که از این طریق به دست آورده، پس از بازگشت به آژانس هواشناسی نیجریه برایش ارزشمند خواهد بود.
برای «چارینا هانوم سیرگار»؛ دانشجوی سال سوم دکتری علوم و مهندسی مدیریت در دانشگاه سیچوان، امنیت و بورسیه نیز در انتخاب چین موثر بوده است. او برای دانشگاه‌های بریتانیا و استرالیا درخواست داده بود، اما پیشنهاد بورسیه‌ای دریافت نکرد.
بورسیه؛ یکی از ابزارهای جذب دانشجوی خارجی
چین در سال ۲۰۱۰ یک کمپین ملی با عنوان «مطالعه در چین» را با هدف جذب شمار بیشتری از دانشجویان بین‌المللی و «پرورش گروهی از دانشجویان بین‌المللی باکیفیت که چین را درک می‌کنند و با چین دوست هستند» راه‌اندازی کرد.
این کشور در سال ۲۰۱۶ اعلام کرد که راهبرد بین‌المللی خود در حوزه آموزش عالی را با طرح کمربند و جاده، یعنی راهبرد جهانی زیرساخت و توسعه چین، ادغام خواهد کرد. این طرح پروژه‌هایی در بیش از ۱۴۰ کشور شریک دارد که بیشتر آنها کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط هستند.
«تو منگوی»، جامعه‌شناس دانشگاه سوانسی در بریتانیا می‌گوید بورسیه‌های سخاوتمندانه چین نقش مهمی در جذب دانشجویان بین‌المللی دارند. برای مثال، ساتیانی دریافت‌کننده بورسیه دولت چین است که ماهانه ۳۵۰۰ یوان، معادل حدود ۵۲۰ دلار آمریکا، به همراه مسکن رایگان در اختیار او قرار می‌دهد.
به گفته «تو»؛ تلاش چین برای بین‌المللی کردن آموزش عالی و جذب محققان پسادکتری از خارج از کشور نیز بخشی از برنامه این کشور برای گسترش قدرت نرم و نفوذ جهانی است.
تغییر مبدأ دانشجویان بین‌المللی؛ آسیا و آفریقا در کانون توجه
«ون ون»، متخصص آموزش عالی در دانشگاه چینهوا در پکن، می‌گوید: اگرچه تعداد کل دانشجویان بین‌المللی در چین از زمان همه‌گیری به حالت عادی بازگشته است، اما جمعیت‌شناسی به طرز چشمگیری تغییر کرده است.
آمار دولت چین نشان می‌دهد که در سال ۲۰۱۸، کره جنوبی بزرگ‌ترین منبع دانشجویان بین‌المللی در چین بود و پس از آن تایلند، پاکستان، هند و ایالات متحده قرار داشتند. اما بر اساس گزارش کیو اس در سال ۲۰۲۴، پنج کشوری که بیشترین دانشجو را به چین می‌فرستادند، تایلند، پاکستان، ویتنام، روسیه و اندونزی بودند.
«آلیس وی»، مشاور کیو اس، می‌گوید این تغییر تعجب‌آور نیست. چین به دلیل روابط سیاسی نزدیک و فعالیت‌های تجاری گسترده میان این کشورها، همواره مقصد محبوب دانشجویان تایلند، پاکستان و ویتنام بوده است.
به گفته او، رشد سریع اقتصادی کشورهای جنوب شرق آسیا تقاضا برای نیروی انسانی متخصص را افزایش داده و جوانان این کشورها را به دنبال آموزش باکیفیت در خارج از کشور سوق داده است.
«تو» درباره افزایش شمار دانشجویان پاکستانی و دانشجویان دیگر کشورهای عضو طرح کمربند و جاده در فاصله سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳ می‌گوید این روند تنها ناشی از سیاست‌های چین نبوده و خواسته‌ها و برنامه‌های خود متقاضیان نیز در آن نقش داشته است.
او برای نمونه به پاکستان اشاره می‌کند و می‌گوید با تقویت ارتباطات حمل‌ونقل و زیرساختی چین و پاکستان، دانشجویان پاکستانی «به تدریج متوجه شدند که اگر زبان ماندارین را یاد بگیرند یا در چین ارتباط داشته باشند، فرصت‌های شغلی بهتری خواهند داشت.» تو تأکید کرده که «این یک خیابان دوطرفه است.»
چین از سال ۲۰۱۵ در حال ساخت کریدور اقتصادی پاکستان است؛ پروژه‌ای شاخص به ارزش ۶۲ میلیارد دلار در چارچوب طرح کمربند و جاده که هدف آن ایجاد مجموعه‌ای از تأسیسات حمل‌ونقل و زیرساختی برای اتصال بندر گوادر پاکستان در دریای عرب به منطقه خودمختار سین‌کیانگ در غرب چین است.
در مقابل، شمار دانشجویان کره جنوبی و آمریکا در چین کاهش یافته است. بر اساس داده‌های وزارت آموزش کره جنوبی، شمار دانشجویان کره جنوبی بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۳ تقریباً ۸۰ درصد کاهش یافته است.
همچنین بر اساس داده‌های کیو اس، تعداد دانشجویان آمریکایی در چین از حدود ۲۴ هزار نفر در سال ۲۰۱۷ به تنها ۴۰۰ نفر در سال ۲۰۲۳ رسیده است. پژوهشگران می‌گویند این کاهش‌های قابل توجه عمدتاً به قرنطینه‌های شدید چین در دوران همه‌گیری کووید-۱۹، تنش‌های ژئوپلیتیکی و بدتر شدن نگرش عمومی نسبت به چین در این کشورها مربوط است.
آموزش‌های اختصاصی برای کشورهای در حال توسعه
دانشجویان بین‌المللی در چین عمدتاً در دوره‌های اختصاصی و عمدتاً انگلیسی‌زبان که دانشگاه‌ها ایجاد کرده‌اند، تحصیل می‌کنند. برای فارغ‌التحصیلی، بیشتر دانشجویان دکترا باید در آزمونی شرکت کنند که نشان دهد به اندازه کافی به زبان ماندارین تسلط دارند تا بتوانند در زندگی روزمره، تحصیل و کار موفق باشند.
علی فتحی، دانشجوی سال سوم دکترا از مصر در رشته مهندسی عمران و مدیریت ساخت‌وساز در دانشگاه جنوب شرقی نانجینگ، می‌گوید: تنها چالش من اینجا زبان است، چون من چینی را خیلی خوب صحبت نمی‌کنم. اما روزبه‌روز، سعی می‌کنم آن را یاد بگیرم.
دانشگاه‌های چین همچنین برنامه‌هایی برای آموزش محققان یک کشور یا منطقه خاص در مهارت‌هایی که می‌تواند به توسعه کشورشان کمک کند، اجرا می‌کنند. برای نمونه، دانشگاه تونگجی در شانگهای سال گذشته یک برنامه کارشناسی ارشد برای آموزش مهندسان عمران برای کنیا راه‌اندازی کرد. قرار است این برنامه در ماه جاری آغاز شود و حدود ۵۰ دانشجوی کنیایی را پذیرش کند.
این دانشجویان در ابتدا توسط اعضای هیئت علمی دانشگاه تونگجی در دانشگاه نایروبی کنیا آموزش خواهند دید. سپس می‌توانند برای تحصیل به مدت ۱۸ ماه در پردیس دانشگاه تونگجی درخواست دهند.
شرکت‌های ساختمانی چینی در حال اجرای بسیاری از پروژه‌های زیرساختی و املاک و مستغلات در کنیا، از جمله بزرگراه‌ها، راه‌آهن و سدها هستند.
به گفته لیو چون، رئیس اجرایی کالج ملی مهندسان نخبه در دانشگاه تونگجی، هدف این برنامه ایجاد مجموعه‌ای از مهندسان کنیایی است که هر دو فرهنگ را درک کنند و به عنوان مهندسان حرفه‌ای در هر دو کشور دارای گواهینامه باشند.
فتحی که استادیار دانشگاه طنطا در مصر است، می‌گوید آنچه را در چین آموخته است، از جمله نحوه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای افزایش کارایی، به دانشجویان تحصیلات تکمیلی خود در مصر آموزش خواهد داد. او معتقد است دانشی که در چین، کشوری که از طریق نوسازی سریع در توسعه موفق بوده است، به دست آورده، برای او و دانشجویانش مفید و کاربردی خواهد بود؛ زیرا این دانش برای مصر به عنوان کشوری با درآمد متوسط رو به پایین قابل استفاده است.
موانع پیش روی چین برای تبدیل شدن به قطب آموزش جهانی
با وجود افزایش تعداد دانشجویان بین‌المللی، پژوهشگران می‌گویند همچنان موانع مختلفی برای تبدیل شدن چین به یک قطب آموزشی جهانی وجود دارد.
«ون» می‌گوید: مانع زبانی یک چالش بسیار بزرگ است. اگرچه برخی از مؤسسات تحقیقاتی برتر، مانند دانشگاه تسینگهوا و دانشگاه پکینگ در پکن می‌توانند برنامه‌های باکیفیتی را به زبان انگلیسی ارائه دهند، اما هنوز هم انتظار اینکه همه دانشگاه‌های چین بتوانند این کار را انجام دهند، دشوار است.
از سوی دیگر، مقررات مهاجرتی چین می‌تواند برای دانشجویان خارجی که تمایل دارند پس از تحصیل در این کشور بمانند، مشکل‌ساز شود.
«تو» می‌گوید: تبدیل ویزای دانشجویی به ویزای کاری معمولاً به حداقل دو سال سابقه کار نیاز دارد و این موضوع مانع از درخواست بسیاری از فارغ‌التحصیلان خارجی می‌شود. با این حال، دولت چین در سال‌های اخیر سیاست‌هایی را برای آسان‌تر کردن این روند برای برخی افراد معرفی کرده است.
«تو» می‌گوید: اکثریت قریب به اتفاق دانشجویانی که با آنها مصاحبه کرده‌ام، می‌خواستند پس از تحصیل در چین زندگی کنند، اما گفتند که گرفتن ویزای کار دشوار است. تا جایی که به سیستم مهاجرت چین مربوط می‌شود، تنها هدف یک دانشجوی خارجی تحصیل است و سپس از آنها انتظار می‌رود که به کشور خود بازگردند.
به گفته «تو»، حتی برای دانشجویانی که می‌توانند ویزای کار دریافت کنند، پیدا کردن شغل در چین به دلیل «سن‌گرایی نهادی» احتمالاً آسان نیست. سقف سنی متقاضیان برای بسیاری از موقعیت‌های تحصیلی در ابتدای مسیر شغلی، مانند دانشجویان پسادکترا و مدرسان، ۳۵ سال است.
دانشجویان بین‌المللی و گسترش قدرت نرم چین
تحصیل در چین به دانشجویان بین‌المللی این امکان را می‌دهد که شناختی مستقیم از جامعه و نهادهای چینی به دست آورند.
«یانبو وانگ»، پژوهشگر سیاست علمی در دانشگاه هنگ‌کنگ، می‌گوید: این امر آنها را تشویق می‌کند تا درک عمیق‌تری از اصلاحات اقتصادی و آموزشی این کشور داشته باشند و قدرت نرم چین را در صحنه جهانی تقویت کنند.
چین همزمان با افزایش بودجه آزمایشگاه‌ها و پروژه‌های کلیدی، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در حوزه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات انجام داده و متعهد شده است منابع علمی بیشتری را با جهان به اشتراک بگذارد.
به گزارش خبرگزاری دولتی چین، شینهوا، انتظار می‌رود چین امسال ۱۰ مورد از پیشرفته‌ترین تأسیسات علمی خود را برای تقویت همکاری‌های علمی جهانی به روی محققان بین‌المللی باز کند.
این تأسیسات شامل بزرگ‌ترین تلسکوپ رادیویی تک‌بشقابی جهان، معروف به تلسکوپ رادیویی کروی با دیافراگم پانصد متری و یک راکتور همجوشی هسته‌ای به نام «توکامک ابررسانای پیشرفته تجربی» با لقب «خورشید مصنوعی» است.
از نظر «تو»، چنین اقداماتی برای جذب دانشجویان بین‌المللی اهمیت دارد؛ زیرا فرصت‌هایی را برای دانشمندان جوان و متقاضیان تحصیل در مقطع دکتری ایجاد می‌کند و این محققان می‌توانند در پیشبرد ظرفیت پژوهشی چین نقش داشته باشند.
انتهای پیام
