بسیاری از رسم‌هایی که در این مراسم اجرا می‌شوند، بخشی از خاطره جمعی مردم هستند که از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته‌اند، در روستای رامشین شهرستان جوین داماد بر اسبی آراسته سوار می‌شود و گروهی از مردم او را همراهی می‌کنند. اسب با پارچه‌های سفید و زیورآلات تزیین می‌شود و داماد در میان شادی بستگان و اهالی تا نزدیکی حمام مشایعت می‌شود. موسیقی محلی، رقص و پایکوبی نیز از دیگر بخش‌های این مراسم است.
این صحنه شاید برای نسل جوانی که بیشتر با مراسم عروسی امروزی آشناست، متفاوت به نظر برسد؛ اما برای کسانی که با این رسم‌ها بزرگ شده‌اند، بخشی از خاطرات و زندگی اجتماعی روستاست. در چنین مراسمی، شادی تنها به خانواده عروس و داماد محدود نمی‌شود و حضور اقوام و همسایگان، آن را به رویدادی جمعی تبدیل می‌کند.
یک پژوهشگر فرهنگ عامه، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به جایگاه آیین‌های ازدواج در فرهنگ مردم اظهار کرد: فرهنگ عامه مجموعه‌ای از باورها، آداب‌ورسوم، روایت‌ها، موسیقی‌ها، بازی‌ها و شیوه‌های برگزاری جشن‌ها و سوگواری‌هاست که در طول زمان میان مردم شکل گرفته و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.
علی‌اکبر خلیلی، افزود: آیین‌های ازدواج از بخش‌های مهم فرهنگ عامه هستند؛ زیرا در آن‌ها می‌توان ارزش‌های خانوادگی، باورهای اجتماعی و شیوه مشارکت مردم را دید. حتی رسم‌هایی که در نگاه نخست ساده به نظر می‌رسند، ممکن است بخشی از تجربه و خاطره تاریخی یک جامعه را در خود داشته باشند.
خلیلی با اشاره به آیین سوار کردن داماد بر اسب در روستای رامشین اظهار کرد: حضور اسب در مراسم عروسی، تزیین آن و همراهی مردم با داماد، مجموعه‌ای از عناصر فرهنگی و اجتماعی را کنار هم قرار می‌دهد. در این مراسم، شادی یک خانواده با حضور اهالی روستا همراه می‌شود و جنبه‌ای جمعی پیدا می‌کند.
این پژوهشگر فرهنگ عامه، ادامه داد: اهمیت چنین رسم‌هایی فقط به شکل ظاهری آن‌ها محدود نمی‌شود. مشارکت مردم، ارتباط میان نسل‌ها و خاطراتی که از برگزاری مراسم در ذهن افراد باقی می‌ماند نیز اهمیت دارد. کودکان و نوجوانان با دیدن این آیین‌ها با بخشی از شیوه زندگی نسل‌های گذشته آشنا می‌شوند.
وی با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق‌تر سنت‌های محلی گفت: برای بررسی معنای هر آیین باید به روایت سالمندان، بزرگان روستا و افرادی که در برگزاری آن نقش داشته‌اند توجه کرد. نمی‌توان بدون پژوهش میدانی، برای همه رسم‌ها معنایی یکسان در نظر گرفت؛ چراکه ممکن است یک آیین در دو روستای نزدیک به هم شکل اجرا یا برداشت متفاوتی داشته باشد.
هر روستا، روایت فرهنگی خودش را دارد
خلیلی با اشاره به تنوع فرهنگی خراسان رضوی اظهار کرد: شرایط جغرافیایی، پیشینه تاریخی، شیوه معیشت و روابط اجتماعی مردم در شکل‌گیری آداب‌ورسوم مناطق مختلف تأثیرگذار بوده است. به همین دلیل، سنت‌های محلی در شهرها و روستاهای استان را نمی‌توان در قالب یک الگوی واحد بررسی کرد.
وی افزود: مشهد، نیشابور، سبزوار، تربت‌حیدریه، کاشمر، گناباد، قوچان، خواف، تایباد، تربت‌جام، جوین و دیگر مناطق خراسان رضوی، هرکدام روایت‌ها، موسیقی‌ها و شیوه‌های خاصی برای برگزاری مراسم و جشن‌های خود دارند. بررسی این تفاوت‌ها می‌تواند شناخت دقیق‌تری از فرهنگ مردم استان به دست دهد.
این پژوهشگر فرهنگ عامه، با اشاره به تغییر سبک زندگی در سال‌های اخیر گفت: گسترش ارتباطات، مهاجرت و تغییر شرایط زندگی باعث شده است برخی آیین‌ها به شکل دیگری برگزار شوند یا در بعضی مناطق کم‌رنگ‌تر شوند. با این حال، فرهنگ محلی همچنان در مراسم خانوادگی، جشن‌های منطقه‌ای، موسیقی و روایت‌های شفاهی حضور دارد.
وی ادامه داد: حتی در محدوده یک شهرستان نیز ممکن است شیوه برگزاری عروسی در دو روستا متفاوت باشد. نوع موسیقی، چگونگی حرکت دسته عروسی، نقش بستگان و رسم‌های مربوط به مراحل مختلف ازدواج می‌تواند از منطقه‌ای به منطقه دیگر فرق کند. همین تفاوت‌هاست که بررسی جداگانه سنت‌های هر روستا را ضروری می‌کند.
موسیقی و شادی جمعی در عروسی‌های روستایی
وی بیان کرد: موسیقی محلی در بسیاری از جشن‌های سنتی، با خاطرات و تجربه‌های مشترک مردم پیوند دارد. نغمه‌ها و ترانه‌هایی که در مراسم مختلف اجرا می‌شوند، گاهی بخشی از هویت فرهنگی یک منطقه را شکل می‌دهند و در حافظه نسل‌های مختلف باقی می‌مانند.
خلیلی با اشاره به نقش موسیقی در آیین‌های محلی بیان کرد: موسیقی در بسیاری از مراسم سنتی با احساسات مردم و خاطره جمعی آن‌ها ارتباط دارد و بخشی از تجربه تاریخی یک جامعه را حفظ می‌کند.
وی افزود: در مراسم عروسی روستای رامشین جوین نیز همراهی مردم، حرکت دسته‌جمعی و موسیقی و پایکوبی، زمینه دیدار خانواده‌ها و تقویت روابط خویشاوندی را فراهم می‌کند. حضور جوانان در این مراسم نیز می‌تواند فرصتی برای آشنایی بیشتر آن‌ها با رسم‌های قدیمی محل زندگی‌شان باشد.
این پژوهشگر فرهنگ عامه، تصریح کرد: در شرایطی که بخش زیادی از ارتباطات روزمره به فضای مجازی منتقل شده است، برگزاری آیین‌های محلی می‌تواند فرصتی برای دیدار مستقیم نسل‌ها و گفت‌وگو درباره گذشته و تغییرات زندگی مردم باشد.
ثبت آیین‌ها پیش از فراموشی
وی ادامه داد: بخش مهمی از اطلاعات مربوط به فرهنگ عامه در حافظه سالمندان، هنرمندان محلی، نوازندگان و افرادی قرار دارد که سال‌ها در برگزاری مراسم نقش داشته‌اند. با گذشت زمان و درگذشت این افراد، ممکن است جزئیاتی از شیوه اجرای آیین‌ها یا روایت‌های مربوط به آن‌ها از دست برود؛ موضوعی که اهمیت ثبت و مستندسازی این سنت‌ها را بیشتر می‌کند.
خلیلی با تأکید بر ضرورت ثبت میراث ناملموس بیان کرد: مستندسازی فرهنگ عامه نباید به گرفتن چند عکس یا تهیه یک فیلم کوتاه محدود شود. پژوهشگران باید با حضور در محل، روایت‌های مختلف را جمع‌آوری کنند، درباره زمان و چگونگی اجرای آیین‌ها اطلاعات به دست آورند و تغییرات آن‌ها را در گذر زمان بررسی کنند.
وی افزود: عکس و فیلم در کنار مصاحبه با اهالی و ثبت اطلاعات میدانی می‌توانند تصویر دقیق‌تری از یک سنت ارائه دهند. مدارس، مراکز فرهنگی، دهیاری‌ها، شوراهای روستاها، دانشگاه‌ها و رسانه‌های محلی نیز می‌توانند در معرفی و ثبت این میراث نقش داشته باشند.
این پژوهشگر فرهنگ عامه، خاطرنشان کرد: حفظ فرهنگ بومی به معنای جلوگیری از تغییرات اجتماعی یا بازگرداندن اجباری شیوه‌های زندگی گذشته نیست. سنت‌ها نیز مانند دیگر بخش‌های زندگی اجتماعی در طول زمان تغییر می‌کنند و مردم می‌توانند آن‌ها را متناسب با شرایط امروز بازتعریف کنند. آنچه اهمیت دارد، شناخت ریشه‌ها و ثبت آگاهانه بخش‌های ارزشمند این میراث است.
وی خاطرنشان کرد: آیین دامادسواری در روستای رامشین شهرستان جوین، نمونه‌ای از رسم‌هایی است که هنوز می‌توان نشانه‌های آن را در زندگی مردم دید. این مراسم در کنار دیگر آیین‌های عروسی روستاهای خراسان رضوی، یادآور بخشی از فرهنگی است که در خاطرات خانوادگی، موسیقی محلی و همراهی مردم ادامه یافته است؛ شناخت و ثبت این فرهنگ می‌تواند پیوند نسل‌های امروز را با گذشته منطقه حفظ کند.
انتهای پیام
