به گزارش ایسنا، پریا حیدری - دانش‌آموخته جامعه‌شناسی - در یادداشت خود با عنوان «سفری از زیست تا فرهنگ» به کتاب «نظم عجیب چیزها» اثر آنتونیو داماسو پرداخته و نوشته است: «آنتونیو داماسو یکی از تأثیرگذارترین ذهن‌شناسان و نوروساینتیست‌های معاصر است که با ترکیب علوم اعصاب، روان‌شناسی و فلسفه، مفاهیم بنیادینی درباره زندگی ذهنی انسان و ریشه‌های فرهنگ ارائه کرده است. داماسو در دهه‌های اخیر توانسته است خواننده را به سفری در مرزهای دانش و تجربه انسانی ببرد و نشان دهد که احساس و خرد نه دو حوزه جداگانه، بلکه دو وجه مکمل زندگی انسانی‌اند. کتاب تازه او، «نظم عجیب چیزها: زندگی، احساس و شکل‌گیری فرهنگ‌ها» که به فارسی با ترجمه جهانشاه میرزابیگی و توسط نشر «آگاه» منتشر شده است، ادامه‌ای طبیعی بر پژوهش‌های پیشین اوست و به بررسی چگونگی شکل‌گیری فرهنگ‌ها از بستر زیستی و احساسی می‌پردازد.
این نشر پیش از این نیز آثار مهم داماسو را به فارسی منتشر کرده است؛ از جمله: «احساس و دانستن: آگاه ساختن ذهن»، «احساس آنچه اتفاق می‌افتد: بدن و عاطفه در شکل‌دادن به آگاهی»، «خویشتن به ذهن می‌آید: ساختن مغز آگاه» و «خطای دکارت: عاطفه، خرد و مغز انسان». هر یک از این کتاب‌ها نشان‌دهنده سبک و روش داماسو است: علمی، دقیق و در عین حال قابل دسترس برای خواننده غیرمتخصص، با زبانی که عقل و احساس را در متن پیوند می‌دهد.
در «نظم عجیب چیزها» داماسو پرسش اساسی خود را از سطح فردی به سطح جمعی ارتقا می‌دهد. او نشان می‌دهد که فرهنگ، زبان، هنر و سنت‌ها محصولی صرف از ذهن انسان نیستند، بلکه در طول تکامل زیستی شکل گرفته‌اند و با مکانیزم‌های عاطفی و احساسی ریشه در زندگی زیستی ما دارند. داماسو در این اثر تأکید می‌کند که مغز و بدن انسان نه‌تنها محیط را تجربه می‌کنند، بلکه با شبکه‌ای از احساسات و واکنش‌های بیولوژیکی، مسیر تکامل فرهنگی را نیز شکل می‌دهند. به بیان دیگر، فرهنگ، نتیجه یک «نظم عجیب» است که از تعامل میان زیست‌شناسی، عاطفه و تجربه اجتماعی انسان‌ها برمی‌آید.
کتاب با بررسی تحولات زیستی و عاطفی در طول تکامل آغاز می‌شود و داماسو نشان می‌دهد که احساسات اولیه، مانند درد و لذت، نه فقط ابزارهای بقا، بلکه پیش‌زمینه خلق نمادها و هنجارهای اجتماعی بوده‌اند. او توضیح می‌دهد که حتی ابتدایی‌ترین احساسات، توانایی انسان را برای همدلی و تعامل اجتماعی فراهم کرده‌اند و این تعاملات بعدها در شکل‌گیری ارزش‌ها، آیین‌ها و قوانین فرهنگی نقش داشته‌اند. داماسو با نمونه‌ها و شواهد علمی، از تکامل عصبی گرفته تا مطالعات رفتاری انسان و حیوانات، مسیر طبیعی‌ای ارائه می‌دهد که از بقا تا فرهنگ پیش می‌رود.
یکی از ویژگی‌های برجسته این کتاب، توانایی داماسو در پیونددادن یافته‌های علمی با تحلیل‌های فلسفی و فرهنگی است. او نه‌تنها به جزییات نورون‌ها و شبکه‌های عصبی اشاره می‌کند، بلکه نشان می‌دهد چگونه این جزئیات در سطح تجربه انسانی و اجتماعی نمود پیدا می‌کنند. به همین دلیل، «نظم عجیب چیزها» کتابی است که هم برای پژوهشگران علوم اعصاب و روان‌شناسی و هم برای علاقه‌مندان به فلسفه و مطالعات فرهنگی جذابیت دارد. داماسو این کار را با زبانی روان و مثال‌های ملموس انجام می‌دهد، بدون آنکه دقت علمی خود را از دست بدهد.
داماسو همچنین توجه خاصی به نقش عاطفه در شکل‌دهی آگاهی و تصمیم‌گیری دارد. او در این کتاب، همان رویکردی را که در «خطای دکارت» معرفی کرد، توسعه می‌دهد و نشان می‌دهد که عقلانیت انسان بدون بستر عاطفی بی‌معنا است. احساسات اولیه، همان‌طور که در حیوانات و انسان‌های نخستین وجود داشت، اساس تعاملات اجتماعی و فرهنگی هستند و بدون آنها، نه اخلاق، نه هنر و نه حتی زبان معنا پیدا نمی‌کنند. به این ترتیب، داماسو فرهنگ را نه صرفاً محصول اندیشه انتزاعی، بلکه ادامه منطقی و پیچیده احساسات زیستی می‌بیند.
یکی دیگر از وجوه قابل توجه کتاب، تاکید بر پیوند میان فرد و جمع است. داماسو نشان می‌دهد که فرهنگ صرفاً نتیجه اعمال فردی یا قدرت‌های سیاسی نیست، بلکه حاصل شبکه‌ای گسترده از روابط احساسی و اجتماعی است. این دیدگاه، پیوند میان زیست‌شناسی و جامعه‌شناسی را به شکلی بدیع تقویت می‌کند و روشن می‌سازد که هر تلاش فرد برای تغییر محیط یا جامعه، محدود به ظرفیت‌های احساسی و زیستی اوست. به بیان دیگر، «نظم عجیب چیزها» مدلی ارائه می‌دهد که در آن زیست‌شناسی، احساس و فرهنگ در یک چرخه هم‌تغییری پیچیده باهم تعامل دارند.
داماسو در این کتاب همچنین به بررسی برخی چالش‌های معاصر پرداخته است؛ از جمله بحران‌های فرهنگی، تغییرات اجتماعی و فشارهای روانی که انسان مدرن با آنها مواجه است. او هشدار می‌دهد که نادیده‌گرفتن نقش عاطفه و زیست‌شناسی در تصمیم‌گیری‌های جمعی و فرهنگی می‌تواند به فروپاشی ساختارهای اجتماعی منجر شود. این تحلیل‌ها نشان می‌دهند که «نظم عجیب چیزها» تنها یک کتاب علمی نیست، بلکه متنی با پیام‌های عملی و فلسفی برای زندگی مدرن است.
«نظم عجیب چیزها» را می‌توان با این برداشت، خلاصه کرد: اثری که داماسو در آن به پرسشی بنیادین پاسخ می‌دهد: چرا انسان‌ها فرهنگ ایجاد می‌کنند و این فرهنگ چگونه با زندگی زیستی و عاطفی ما پیوند خورده است؟ پاسخ او روشن است: فرهنگ نتیجه تعاملی پیچیده میان بدن، مغز و احساسات است؛ محصول تکاملی که از بقا آغاز شد و به شکل‌گیری هنر، اخلاق، زبان و آیین‌ها منجر گردید. این کتاب، مانند آثار پیشین داماسو، نشان می‌دهد که شناخت انسان بدون درک نقش احساسات و زیست‌شناسی غیرممکن است.
«نظم عجیب چیزها» خواننده را به سفری عمیق و روشن می‌برد؛ سفری که از سلول‌ها و نورون‌ها آغاز می‌شود، به احساس و آگاهی می‌رسد و نهایتاً او را در دنیای گسترده فرهنگ انسانی قرار می‌دهد. این اثر، تکمیل‌کننده مجموعه فارسی داماسو در نشر آگاه است و خواننده را با بینشی جامع درباره زیست، احساس و جامعه انسانی مواجه می‌کند؛ بینشی که پیش‌تر در «احساس و دانستن»، «احساس آنچه اتفاق می‌افتد»، «خویشتن به ذهن می‌آید» و «خطای دکارت» آغاز شده بود و اکنون با «نظم عجیب چیزها» به اوج می‌رسد.
انتهای پیام
