مسعود زمانی‌مقدم در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به جایگاه حافظ شیرازی در ادبیات فارسی، اظهار کرد: حافظ در دوره‌ای پر از تعارض‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی زندگی می‌کرد؛ دورانی که تعصب، تحجر، استبداد و خودکامگی در بخش‌هایی از جامعه حضور داشت و شاعر توانست این تناقض‌ها را با زبانی هنرمندانه به نقد بکشد.
وی افزود: شعر حافظ در طول دوران شاعری او از نظر زیبایی‌شناختی تحول یافته و به پختگی رسیده است؛ به‌گونه‌ای که در عاطفه، تصویرسازی، انتخاب واژگان و موسیقی درونی غزل‌های او می‌توان نشانه‌های این تکامل را مشاهده کرد. جامعیت این ویژگی‌ها، شعر حافظ را به یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای تاریخ ادبیات فارسی تبدیل کرده است.
بلاغت قرآنی در شکل‌گیری زبان هنری حافظ
این عضو هیئت علمی، آشنایی عمیق با قرآن کریم و شناخت موسیقی را از عوامل مؤثر در شکل‌گیری سبک حافظ برشمرد و گفت: احاطه بر آواشناسی، علم تجوید و فنون بلاغت قرآن کریم، در کنار آشنایی با هنر موسیقی و خوش‌آوازی، در موفقیت هنری این شاعر نقش داشته است؛ ویژگی‌هایی که بازتاب آن‌ها در سراسر دیوان حافظ دیده می‌شود.
زمانی‌مقدم با تأکید بر ضرورت پرهیز از برداشت‌های یک‌سویه از اشعار حافظ، تصریح کرد: کسانی که او را صرفاً شاعری زمینی یا کاملاً آسمانی معرفی می‌کنند، از درک لایه‌های زیرین شعرش بازمی‌مانند. پیچیدگی کلام حافظ نه از دشوارگویی، بلکه از توانایی او در برقراری ارتباط میان تقابل‌ها و گشودن افق‌های تازه معنایی برای مخاطب ناشی می‌شود.
وی ایهام را یکی از شاخصه‌های اصلی سبک حافظ دانست و بیان کرد: ایهام با ایجاد امکان برداشت‌های مختلف از یک عبارت، مخاطب را با سطوح گوناگون معنا مواجه می‌کند. همین ظرفیت چندلایه، در کنار پیوند صورت و معنا، به شعر حافظ امکان داده است تا در دوره‌های مختلف همچنان خواندنی و تأمل‌برانگیز باقی بماند.
طنز حافظ؛ ابزاری برای افشای ریاکاری
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان با اشاره به نقش نقد اجتماعی در غزل‌های حافظ، اظهار کرد: طنز این شاعر در بسیاری از موارد از مواجهه با تزویر و نفاق مدعیان زهد سرچشمه می‌گیرد. حافظ با به تصویر کشیدن رفتارهای متناقض، فاصله میان ادعا و عمل را آشکار می‌کند و ظواهر فریبنده را به چالش می‌کشد.
وی ادامه داد: تصویرهایی همچون خرقه آلوده، توبه به دست صنم باده‌فروش و تقابل فقر با تکبر توانگران، نمونه‌هایی از ظرفیت شعر حافظ برای نقد ریاکاری و تناقض‌های اخلاقی و اجتماعی روزگار اوست.
زمانی‌مقدم همچنین موسیقی معنوی غزل‌های حافظ را از دیگر ویژگی‌های برجسته شعر او دانست و گفت: توجه به آواها و اصوات حروف و واژگان، در کیفیت خوانش اشعار حافظ آشکار می‌شود. موسیقی کلام او در پیوند با تقابل‌هایی همچون غم و شادی قرار می‌گیرد و به انتقال لایه‌های عاطفی و معنایی شعر کمک می‌کند.
گستردگی دانش؛ پشتوانه جهان‌بینی حافظ
وی با اشاره به حوزه‌های مختلف دانش مورد توجه حافظ، بیان کرد: آشنایی با عرفان نظری، اساطیر ایران، شاهنامه فردوسی، نجوم و موسیقی، به شکل‌گیری نگرشی جامع در شعر او کمک کرده است. این گستردگی فکری در کنار خلاقیت زبانی و هنری، زمینه‌ساز آفرینش غزل‌هایی شده که ظرفیت‌های متنوعی برای تفسیر و تأمل دارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان تأکید کرد: حافظ از بزرگ‌ترین شاعرانی است که ایران‌زمین به خود دیده است و مبانی و مفاهیم عرفانی و قرآنی در بسیاری از غزل‌های او برجستگی دارند؛ پیوندی که در کنار موسیقی کلام، ایهام و نگاه انتقادی او به جامعه، در ماندگاری شعرش نقش اساسی داشته است.
انتهای پیام
