حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی امینی‌خواه در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به رابطه دین‌گرایی و علم‌گرایی در جامعه، اظهار کرد: در نگرش مسیحیت به دین و الهیات، به‌ویژه در قرون وسطی، این تصور شکل گرفته بود که دین و علم در تقابل با یکدیگر قرار دارند. از همین رو، هنگامی که بشر برای دستیابی به پیشرفت، به‌ویژه در حوزه علم و دانش، به علم روی آورد، این باور شکل گرفت که برای پیشرفت علمی باید از دین عبور کند.
وی افزود: در دوران رنسانس، این نگاه تقابل میان دین و علم را افزایش داد اما انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی بار دیگر این دیدگاه را مطرح کردند که دین و دانش نه تنها در تعارض با یکدیگر نیستند، بلکه دین می‌تواند به‌عنوان عاملی مهم، زمینه‌ساز پیشرفت علمی نیز باشد.
این پژوهشگر حوزه دین و استاد دانشگاه با اشاره به ظرفیت‌های دین‌داری برای تقویت انگیزه و زمینه‌های معرفتی، فکری و روحی انسان در مسیر پیشرفت علمی، تصریح کرد: دین‌داری نه‌تنها مانعی برای رشد علمی نیست بلکه می‌تواند با تقویت انگیزه و گسترش معرفت، زمینه حرکت انسان به سوی دانایی و پیشرفت را فراهم کند.
امینی‌خواه با اشاره به شخصیت‌های برجسته انقلاب اسلامی، خاطرنشان کرد: شخصیت‌هایی همچون امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب، در کنار پایبندی به دین، از جایگاه علمی نیز برخوردار بودند. این شخصیت‌ها از پیشگامان حرکت علمی در کشور و انقلاب علمی به شمار می‌رفتند و از این طریق، نگاه تازه‌ای را ترسیم کردند که در آن دین و دانش نه تنها در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه می‌توانند در کنار یکدیگر، هم‌زیستی سازنده و پویایی داشته باشند.
وی با اشاره به عواملی که موجب شکل‌گیری نگاه تقابلی میان دین و علم در بخشی از جامعه شده است، اظهار کرد: بخشی از این نگرش به دوران رنسانس و موضع کلیسا در برابر تحولات علمی بازمی‌گردد. انقلاب علمی و انقلاب صنعتی که در غرب شکل گرفتند، از همان ابتدا و با توجه به زمینه‌های تاریخی خود، با نوعی تقابل با دین همراه بودند و این تقابل به‌تدریج گسترش یافت.
امینی‌خواه با تفکیک میان اصل علم و استفاده نادرست از آن، اظهار کرد: دانشی که در خدمت شهوات و جنایت قرار گیرد، قطعا با دین در تعارض است. نمونه‌هایی از این نوع استفاده از دانش را می‌توان در غرب مشاهده کرد؛ رویکردی که با آموزه‌های دینی سازگار نیست و دین در برابر آن می‌ایستد و با چنین کاربردی از علم مخالفت می‌کند.
وی ادامه داد: اگر دین را به‌درستی و با نگاهی دقیق بشناسیم، درمی‌یابیم که نه‌تنها مانعی برای علم و دانش نیست بلکه می‌تواند زمینه‌ساز رشد و گسترش آن نیز باشد. دین از یک سو بر عقلانیت و علم تایید دارد و از سوی دیگر، انسان را به آموختن، کسب دانش، دانشمند شدن و بهره‌گیری از دانش و تخصص اهل علم تشویق می‌کند.
پژوهشگر حوزه دین و استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه علم‌آموزی در آموزه‌های اسلامی، خاطرنشان کرد: در روایات اسلامی به حرکت انسان در مسیر دانایی و یادگیری تاکید شده و انسان به کسب دانش و معرفت دعوت شده است. بر این اساس، دور ماندن از مسیر علم‌آموزی می‌تواند انسان را از یکی از اهداف آفرینش خود دور کند. بنابراین، با شناخت درست دین و بررسی دقیق آموزه‌های آن، روشن می‌شود که نه تنها میان دین و علم تعارضی وجود ندارد، بلکه دین انسان را به سوی کسب دانش و معرفت هدایت می‌کند.
پیشرفت علمی به ارزش‌گذاری جامعه برای دانش بستگی دارد
امینی‌خواه با اشاره به الزامات شکل‌گیری جامعه‌ای پیشرفته از نظر علمی و پایبند به آموزه‌های دینی، گفت: هر اندازه برای علم، دانشمندان، معلمان و فعالیت‌های علمی ارزش و اعتبار بیشتری قائل شویم زمینه رونق علم و دانش در جامعه بیشتر فراهم می‌شود و پیوند میان دین و دانش نیز تقویت خواهد شد.
وی با اشاره به ضرورت توجه به جایگاه علم در جامعه، اظهار کرد: هر اندازه ارزش علم را کمتر بدانیم و جایگاه آن را نادیده بگیریم، به همان نسبت زمینه تضعیف آن را فراهم می‌کنیم. در سال‌های اخیر در برخی حوزه‌ها شاهد نگاهی هستیم که ارزش علم را با میزان ثروت و پیشرفت اقتصادی حاصل از آن می‌سنجد؛ گویی علم به‌خودی خود ارزشی ندارد و تنها زمانی اهمیت پیدا می‌کند که به درآمد و پول منجر شود.
امینی‌خواه ادامه داد: وقتی چنین معیاری برای ارزش‌گذاری در جامعه رواج پیدا می‌کند، ثروت و درآمد به ملاک اصلی سنجش ارزش افراد تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی، ممکن است فعالیت‌هایی مانند بلاگری که درآمد بیشتری به همراه دارند، حتی در مقایسه با فعالیت‌های علمی، توجه بیشتری را به خود جلب کنند؛ این در حالی است که تمامی افرادی که از این طریق درآمد بالایی کسب می‌کنند، از دانش و تخصص کافی برخوردار نیستند.
وی افزود: در جامعه‌ای که افراد بدون برخورداری از دانش و تخصص کافی به درآمدهای بالا دست پیدا می‌کنند، در حالی که دانشمندان و متخصصان از نظر مالی در جایگاه پایین‌تری قرار دارند، این تصور شکل می‌گیرد که علم ارزش چندانی ندارد و معیار اصلی، میزان درآمد افراد است. در چنین شرایطی، ممکن است دانشمندان به دلیل برخوردار نبودن از ثروت کافی، جایگاه اجتماعی خود را از دست بدهند و در نتیجه، ارزش و اعتبار علم نیز به‌تدریج در جامعه کمرنگ شود.
پژوهشگر حوزه دین و استاد دانشگاه با اشاره به تاثیر چنین نگرشی بر رابطه دین و علم، خاطرنشان کرد: پیامدهای این نگاه تنها به جایگاه علم محدود نمی‌شود، بلکه بر نگرش جامعه به دین‌داری نیز تاثیر می‌گذارد. هنگامی که دانش و تخصص در جامعه کم‌ارزش شمرده شود، دانشمند متدینی که دین‌داری او با دانش و معرفت پیوند خورده است نیز ممکن است تحت تاثیر این نگاه قرار گیرد و جایگاه اجتماعی او ضعیف شود.
امینی‌خواه تاکید کرد: برای شکل‌گیری جامعه‌ای که از نظر علمی پیشرفته باشد و به ارزش‌های دینی پایبند بماند، باید فرهنگ علم دوستی و ارزشمندی دانش را تقویت کنیم و علم را فارغ از دستاوردها و منافع مادی آن، به‌عنوان امری ارزشمند و مطلوب بدانیم.
وی با بیان اینکه دستاوردهای اقتصادی و مادی علم نیز ارزشمند است و نمی‌توان اهمیت آن‌ها را نادیده گرفت، گفت: نباید این دستاوردها را تنها معیار سنجش ارزش علم دانست. افراد باید به دلیل دانش و تخصص خود مورد احترام قرار گیرند و جامعه برای علم و دانایی آن‌ها ارزش قائل باشد. تنها در چنین شرایطی می‌توان امیدوار بود که علم جایگاه شایسته خود را در جامعه پیدا کند و زمینه برای پیشرفت علمی در کنار تقویت باورهای دینی فراهم شود.
انتهای پیام
