نرجس سادات فقیهی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به تجربه خود در حوزه فعالیت‌های فرهنگی دانشگاه اظهار کرد: تجربه نشان داده است که دانشجویان نیازهایی دارند که معمولاً آنها را به‌روشنی بیان نمی‌کنند. با وجود اینکه از دانشجویان برای مشارکت در ارائه پیشنهادها، جمع‌آوری نظرات و حتی طراحی برنامه‌های فرهنگی دعوت می‌شود، همچنان در زمینه بیان دغدغه‌ها و مسائل فرهنگی خود مشارکت چندانی ندارند.
وی افزود: این مسئله باعث می‌شود با وجود صرف زمان و انجام برنامه‌ریزی‌های لازم، برخی دانشجویان احساس نکنند که برنامه‌های اجراشده متناسب با نیازهای آنهاست. در نتیجه، میزان مشارکتشان در فعالیت‌های فرهنگی نیز کاهش می‌یابد.
مسئول فرهنگی دانشکده حقوق و علوم سیاسی در دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: برای شناخت بهتر علایق دانشجویان، تلاش کردیم نظرسنجی‌هایی برگزار کنیم تا مشخص شود آنها به چه نوع برنامه‌هایی علاقه بیشتری دارند و چه فعالیت‌هایی می‌تواند برای نیازها و مشکلاتشان مفیدتر باشد. این نظرسنجی‌ها به ما کمک کرد تا حدودی به شناخت بهتری از اولویت‌های دانشجویان برسیم.
فقیهی با بیان اینکه بخشی از نیازهای دانشجویان به آینده شغلی و زندگی شخصی آنها مربوط می‌شود، تصریح کرد: دانشجویان در دوره‌ای از زندگی قرار دارند که موضوعاتی مانند اشتغال، انتخاب مسیر شغلی، کسب درآمد و ازدواج برایشان اهمیت زیادی دارد. بنابراین، لازم است برنامه‌های فرهنگی به‌گونه‌ای طراحی شوند که به این نیازها و دغدغه‌های آینده آنها نیز توجه داشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: البته برنامه‌ریزی در این زمینه نیازمند نگاهی کلان و همکاری نهادها و بخش‌های مختلف است. فرهنگ‌سازی به‌تنهایی و بدون همراهی سایر بخش‌ها نمی‌تواند به نتایج مطلوبی منجر شود؛ چراکه بسیاری از مسائل دانشجویان ابعاد مختلفی دارند و برای پاسخ‌گویی به آنها باید مجموعه‌ای از امکانات و ظرفیت‌ها به کار گرفته شود.
ضرورت گسترش خدمات مشاوره در دانشکده‌ها
مسئول فرهنگی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به نیاز دانشجویان به خدمات مشاوره‌ای بیان کرد: در گفت‌وگوهایی که با دانشجویان درباره مسائل ارتباطی و مشکلاتشان داشته‌ایم، متوجه شده‌ام که جای خدمات مشاوره‌ای در این زمینه بسیار خالی است. دانشجویان نیز درخواست کرده‌اند به‌جای اینکه برای پیدا کردن مشاور و پیگیری مسائل خود به خارج از دانشگاه مراجعه کنند، امکان دریافت خدمات مشاوره‌ای مناسب در محیط دانشگاه برایشان فراهم شود.
فقیهی افزود: دانشگاه دارای مرکز مشاوره است، اما پیشنهادی که از سوی دانشجویان مطرح شده، ایجاد واحدهای مشاوره در هر دانشکده است تا دانشجویان بتوانند متناسب با نیازهای خود از خدمات تخصصی بهره‌مند شوند. این خدمات می‌تواند حوزه‌های مختلفی از جمله مشاوره تحصیلی، شغلی، مسائل خانوادگی و موضوعات مرتبط با ازدواج و تشکیل خانواده را دربر بگیرد.
وی با اشاره به اینکه این موضوع از جمله نتایجی است که در بررسی دیدگاه‌های دانشجویان و گفت‌وگو با گروه‌های مختلف دانشگاهی به آن رسیده‌اند، خاطرنشان کرد: لازم است این نیازها در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی مورد توجه قرار گیرد و برای پاسخ‌گویی به آنها، راهکارهای عملی در نظر گرفته شود.
مشارکت دانشجویان، عامل افزایش استقبال از برنامه‌های فرهنگی
فقیهی درباره علت استقبال محدود دانشجویان از برخی برنامه‌های فرهنگی دانشگاه اظهار کرد: یکی از عوامل مؤثر در افزایش مشارکت، تقویت ارتباط میان دانشجویان و سپردن نقش اصلی در طراحی و اجرای برنامه‌ها به خود آنهاست. دانشجویان باید فرصت داشته باشند فعالیت‌هایی را که با علایق و دغدغه‌هایشان هماهنگ است، پیشنهاد دهند و در اجرای آنها نقش‌آفرینی کنند.
وی با اشاره به کاهش انگیزه برخی دانشجویان برای برگزاری فعالیت‌های فرهنگی در سال‌های اخیر افزود: گاهی دانشجویان احساس می‌کنند برنامه‌ای که در دانشگاه برگزار می‌شود، چندان به آنها تعلق ندارد و به همین دلیل، انگیزه و دغدغه کافی برای مشارکت در آن پیدا نمی‌کنند. در چنین شرایطی، لازم است زمینه‌ای فراهم شود تا دانشجویان خود را بخشی از فرایند طراحی و اجرای برنامه‌ها بدانند.
مسئول فرهنگی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: پیشنهاد من این است که هر دانشجو یا گروهی از دانشجویان، حتی اگر عضو تشکل خاصی نباشند، بتوانند برای اجرای یک فعالیت فرهنگی یا اجتماعی در سطح دانشگاه پیشنهاد ارائه دهند. من شخصاً آمادگی دارم در صورت نیاز، از این دانشجویان حمایت کنم و در زمینه مشاوره، همکاری و رفع موانع اجرایی در کنار آنها باشم.
وی تصریح کرد: هنگامی که دانشجویان خودشان پیشنهاددهنده و برگزارکننده یک برنامه باشند، آن فعالیت بیشتر به یک کار دانشجویی تبدیل می‌شود؛ زیرا علایق، سلیقه‌ها و دغدغه‌های مشترک آنها در شکل‌گیری برنامه نقش دارد. در چنین شرایطی، می‌توان انتظار داشت که میزان مشارکت و استقبال دانشجویان نیز افزایش یابد.
فقیهی با اشاره به نقش تشکل‌های دانشجویی در این زمینه گفت: فعالیت تشکیلاتی گروه‌های دانشجویی می‌تواند به افزایش مشارکت کمک کند، اما در سال‌های اخیر فعالیت برخی تشکل‌ها نیز کمرنگ‌تر شده است. لازم است تشکل‌ها، انجمن‌ها و کانون‌های دانشجویی در طراحی و اجرای برنامه‌های فرهنگی نقش فعال‌تری داشته باشند و مسئولیت بیشتری در این زمینه بر عهده بگیرند.
وی خاطرنشان کرد: البته تحقق این هدف به همکاری میان دانشکده‌ها، مسئولان فرهنگی دانشکده‌ها و معاونت فرهنگی دانشگاه نیاز دارد. نباید برنامه‌های کلان فرهنگی صرفاً در سطح دانشگاه طراحی و اجرا شوند، بدون آنکه دانشکده‌ها از حمایت و همراهی لازم برخوردار باشند. هماهنگی میان این بخش‌ها می‌تواند زمینه اجرای برنامه‌هایی متناسب‌تر با نیازهای دانشجویان را فراهم کند.
حمایت مالی و امکانات؛ از عوامل مؤثر بر کیفیت برنامه‌ها
مسئول فرهنگی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر اهمیت حمایت‌های مالی و اجرایی اظهار کرد: یکی از مسائل موجود، محدودیت امکانات و منابع مالی برای برگزاری برنامه‌های فرهنگی است. اگر حمایت‌های مالی و پشتیبانی بیشتری در اختیار مسئولان و کارشناسان فرهنگی قرار گیرد، امکان انتخاب و اجرای برنامه‌های متنوع‌تر و جذاب‌تر نیز افزایش می‌یابد.
وی افزود: برای برگزاری یک برنامه فرهنگی مفید و اثرگذار، عوامل مختلفی باید در نظر گرفته شود. انتخاب سخنران مناسب، فضاسازی، پذیرایی و دیگر جزئیات اجرایی می‌توانند بر جذابیت برنامه و میزان استقبال دانشجویان تأثیر بگذارند. طبیعی است که با امکانات بیشتر، دست مسئولان فرهنگی برای انتخاب گزینه‌های مناسب‌تر بازتر خواهد بود.
فقیهی ادامه داد: در مقابل، محدودیت بودجه‌های فرهنگی، کارشناسان و مسئولان این حوزه را در انتخاب برنامه‌هایی که بتوانند جذابیت بیشتری برای دانشجویان داشته باشند، با محدودیت روبه‌رو می‌کند. بنابراین، حمایت مالی و پشتیبانی مناسب نیز یکی از عوامل مؤثر در افزایش کیفیت و اثربخشی فعالیت‌های فرهنگی است.
فقیهی درباره ضرورت تغییر شیوه ارتباط مسئولان فرهنگی با دانشجویان و فاصله گرفتن از فضای رسمی و یک‌طرفه بیان کرد: برای شناخت بهتر علایق و دغدغه‌های دانشجویان، باید فضاهایی صمیمانه و بدون تشریفات ایجاد شود تا آنها بتوانند آزادانه دیدگاه‌ها و مسائل خود را مطرح کنند.
وی افزود: می‌توان در فضای باز دانشگاه یا محیط‌های مناسب دیگر، نشست‌هایی برگزار کرد که در آنها دانشجویان فرصت گفت‌وگو و بیان دیدگاه‌های خود را داشته باشند. این گفت‌وگوها لزوماً نباید تنها با کارشناسان فرهنگی یا معاونان دانشکده‌ها انجام شود، بلکه مهم این است که فضایی برای ارتباط مستقیم و بی‌واسطه دانشجویان با مسئولان و دیگر اعضای دانشگاه فراهم شود.
مسئول فرهنگی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: برگزاری جلسات منظم، به‌صورت هفتگی یا ماهانه، میان دانشجویان، کارکنان و استادان می‌تواند فرصتی برای طرح دغدغه‌ها و پیگیری مسائل آنها ایجاد کند. البته برگزاری چنین جلساتی به‌تنهایی کافی نیست و باید برای استمرار ارتباط و پیگیری مطالبات مطرح‌شده نیز برنامه‌ریزی شود.
وی با اشاره به احتمال استقبال محدود دانشجویان از این جلسات تصریح کرد: یکی از نکات مهم درباره نسل امروز، کاهش تمایل بخشی از دانشجویان به حضور در فضاهای حقیقی و مشارکت در فعالیت‌های حضوری است. گسترش فضای مجازی و عادت به ارتباطات سریع در شبکه‌های اجتماعی نیز در شکل‌گیری این وضعیت نقش دارد.
فقیهی ادامه داد: یکی از تفاوت‌های نسل کنونی با دانشجویان هفت تا ۱۰ سال قبل، نحوه گذراندن اوقات فراغت است. در گذشته، حضور در جمع دوستان، مطالعه کتاب و شرکت در برنامه‌های فرهنگی می‌توانست بخش مهمی از اوقات فراغت دانشجویان را تشکیل دهد، اما امروزه بخشی از دانشجویان ترجیح می‌دهند زمان آزاد خود، حتی فاصله میان کلاس‌ها، را در شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های مجازی بگذرانند.
وی افزود: بنابراین، کاهش استقبال از برنامه‌های فرهنگی را نمی‌توان صرفاً به شیوه برگزاری این برنامه‌ها نسبت داد؛ بلکه باید به تغییر الگوهای ارتباطی، علایق و شیوه گذران اوقات فراغت دانشجویان نیز توجه کرد. شناخت این تغییرات می‌تواند به طراحی برنامه‌هایی متناسب‌تر با شرایط نسل امروز کمک کند.
ضرورت توجه به سواد شناختی و تأثیر فضای مجازی بر دانشجویان
مسئول فرهنگی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه، بر اهمیت توجه به تأثیر فضای مجازی بر ذهنیت و تصمیم‌گیری دانشجویان تأکید کرد و گفت: لازم است در کنار برنامه‌های فرهنگی، دوره‌هایی با محوریت شناخت و روان‌شناسی شناختی نیز برگزار شود؛ به‌ویژه اینکه دانشجویان دانشکده حقوق و علوم سیاسی می‌توانند در طراحی و پیگیری چنین برنامه‌هایی نقش داشته باشند.
وی با بیان اینکه بسیاری از جوانان ممکن است از تأثیر محیط و فضای رسانه‌ای بر افکار و تصمیم‌های خود آگاهی کافی نداشته باشند، اظهار کرد: گاهی افراد متوجه نیستند که در معرض چه جریان‌ها و تأثیراتی قرار دارند و این فضاها چگونه می‌توانند بر ذهنیت، انتخاب‌ها و تصمیم‌گیری‌های آنها اثر بگذارند. به همین دلیل، افزایش آگاهی دانشجویان درباره شرایط فکری و شناختی خود و تأثیر عوامل بیرونی بر آن اهمیت زیادی دارد.
فقیهی ادامه داد: لازم است مسئولان فرهنگی در طراحی برنامه‌ها و دوره‌های آموزشی، این موضوع را نیز در نظر بگیرند و سرفصل‌هایی پیش‌بینی کنند که به جوانان کمک کند شرایط ذهنی خود را بهتر بشناسند و نسبت به عواملی که بر افکار، احساسات و تصمیم‌هایشان اثر می‌گذارند، آگاهی بیشتری پیدا کنند.
وی با اشاره به تأثیر مسائل روانی و شناختی بر مشارکت اجتماعی دانشجویان تصریح کرد: ناامیدی می‌تواند یکی از عواملی باشد که انگیزه دانشجویان را برای حضور در برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی کاهش می‌دهد. اگر برنامه‌ها بتوانند به شناخت بهتر دانشجویان از شرایط خود، افزایش امید و تقویت انگیزه آنها کمک کنند، احتمال مشارکتشان در فعالیت‌های فرهنگی نیز بیشتر خواهد شد.
مسئول فرهنگی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: توجه به این مسائل تنها به افزایش استقبال از برنامه‌های فرهنگی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند بر آینده تحصیلی دانشجویان، تصمیم آنها برای ماندن در کشور و ادامه فعالیت‌های علمی و اجتماعی نیز تأثیرگذار باشد. از این رو، لازم است مسئولان در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی، شرایط فکری و روانی نسل جوان و عوامل مؤثر بر امید و انگیزه آنها را با دقت بیشتری بررسی کنند.
فقیهی در پایان تأکید کرد: شناخت نیازهای فرهنگی دانشجویان مستلزم نظرسنجی مستمر، گفت‌وگوی صمیمانه، مشارکت مستقیم دانشجویان در طراحی و اجرای برنامه‌ها، تقویت تشکل‌های دانشجویی و فراهم کردن حمایت‌های مالی و اجرایی مناسب است. همچنین، توجه به مسائل شغلی، خانوادگی، مشاوره‌ای و شناختی دانشجویان می‌تواند به طراحی برنامه‌هایی کمک کند که با زندگی واقعی و دغدغه‌های امروز آنها ارتباط بیشتری داشته باشد.
انتهای پیام
