حسین زند در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه خاک بستر اصلی تولید محصولات کشاورزی و یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های طبیعی هر کشور است، گفت: خاک سرمایه‌ای است که شکل‌گیری و حفظ حاصلخیزی آن به عوامل متعددی از جمله مدیریت صحیح تغذیه گیاه، کیفیت نهاده‌های کشاورزی و رعایت اصول علمی در مصرف کود وابسته است. در این میان، استفاده از کودهای غیراستاندارد یا فاقد کیفیت مطلوب، مسئله‌ای فراتر از کاهش عملکرد محصول است و می‌تواند پیامدهایی بلندمدت برای سلامت خاک، محیط‌زیست و اقتصاد کشاورزی به همراه داشته باشد.
مدیر شرکت خدمات حمایتی کشاورزی استان قم تصریح کرد: کود کشاورزی زمانی می‌تواند نقش مؤثری در افزایش تولید و بهبود کیفیت محصولات ایفا کند که از نظر ترکیب شیمیایی، میزان عناصر غذایی، خلوص و ویژگی‌های فنی با استانداردهای مربوط مطابقت داشته باشد. هرگونه انحراف از این شاخص‌ها ممکن است اثربخشی کود را کاهش دهد و در شرایطی نیز به خاک و گیاه آسیب وارد کند.
کود نامرغوب، حاصلخیزی خاک را تهدید می‌کند
زند با بیان اینکه یکی از نخستین پیامدهای استفاده از کودهای غیراستاندارد، برهم خوردن تعادل تغذیه‌ای خاک است، گفت: اگر کود مصرفی عناصر غذایی مورد نیاز گیاه را به میزان اعلام‌شده تأمین نکند، کشاورز با وجود صرف هزینه و انجام عملیات کوددهی، ممکن است به نتیجه مورد انتظار دست نیابد. در چنین شرایطی، کمبود برخی عناصر و تداوم عدم تعادل غذایی می‌تواند رشد گیاه را محدود کند و بهره‌وری مصرف نهاده‌ها را کاهش دهد.
وی افزود: ارزیابی کیفیت کود صرفاً به ظاهر، رنگ یا شکل دانه‌های آن محدود نمی‌شود، بلکه بررسی ترکیب و میزان عناصر غذایی، خلوص محصول و انطباق آن با استانداردهای مربوط از طریق نمونه‌برداری و آزمون‌های معتبر آزمایشگاهی اهمیت اساسی دارد.
مدیر شرکت خدمات حمایتی کشاورزی استان قم در خصوص پیامدهای استفاده از کودهای غیراستاندارد گفت: آثار مصرف این کودها ممکن است در مراحل مختلف رشد گیاه آشکار شود. کاهش جوانه‌زنی یا استقرار نامناسب بوته‌ها در برخی شرایط، ضعف رشد، بروز نشانه‌های اختلال تغذیه‌ای و کاهش عملکرد، از جمله مشکلاتی هستند که می‌توانند در اثر کیفیت نامناسب نهاده یا مصرف غیراصولی آن رخ دهند. البته تشخیص قطعی علت این مشکلات نیازمند بررسی شرایط مزرعه، ویژگی‌های خاک، آب آبیاری و نوع کود مصرفی است.
زند با اشاره به اینکه پیامدهای استفاده از کودهای نامرغوب تنها به مزرعه محدود نمی‌شود، اظهار کرد: هنگامی که ترکیبات نامطلوب یا عناصر غذایی بیش از نیاز گیاه در خاک باقی بمانند، احتمال انتقال بخشی از آن‌ها از طریق آبشویی یا رواناب به منابع آب نیز وجود دارد. در نتیجه، مدیریت نامناسب کوددهی می‌تواند علاوه بر کاهش کارایی مصرف نهاده‌ها، فشار بر محیط‌زیست را افزایش دهد.
وی تصریح کرد: در بررسی کیفیت محصولات کشاورزی نیز باید توجه داشت که کیفیت کود، مقدار مصرف و زمان و روش کاربرد آن در کنار یکدیگر اهمیت دارند. مصرف نامتعادل برخی عناصر غذایی، به‌ویژه نیتروژن، در شرایط خاص می‌تواند ترکیب شیمیایی و برخی شاخص‌های کیفی محصول را تغییر دهد. با این حال، نمی‌توان هر محصول تولیدشده با کود نامرغوب را الزاماً ناسالم دانست، بلکه ارزیابی ایمنی محصول باید بر پایه آزمون‌های تخصصی و شواهد علمی صورت گیرد.
کنترل کیفیت؛ راهکار پیشگیری از توزیع کودهای غیراستاندارد
مدیر شرکت خدمات حمایتی کشاورزی استان قم با بیان اینکه پیشگیری از ورود کودهای غیراستاندارد به چرخه تولید نیازمند نظارت مستمر است، گفت: شفافیت در زنجیره تأمین و همکاری دستگاه‌های مسئول، مراکز آزمایشگاهی، تأمین‌کنندگان و شبکه توزیع نهاده‌های کشاورزی، از الزامات تحقق این هدف است.
وی افزود: شرکت خدمات حمایتی کشاورزی به‌عنوان یکی از مجموعه‌های فعال در تأمین و توزیع کودهای یارانه‌ای کشور، از طریق سازوکارهای کنترل کیفیت و نظارت بر انطباق محصولات با مشخصات فنی و استانداردهای مربوط، نقش مؤثری در صیانت از کیفیت نهاده‌های عرضه‌شده ایفا می‌کند.
زند تصریح کرد: کنترل کیفیت باید از مرحله تأمین کود آغاز شود و با نمونه‌برداری اصولی، انجام آزمون‌های آزمایشگاهی معتبر، بررسی نتایج و پیگیری مغایرت‌های احتمالی ادامه یابد. تطبیق مشخصات فنی کود با الزامات تعیین‌شده و توجه به شرایط نگهداری و حمل‌ونقل نیز از اقداماتی است که می‌تواند احتمال عرضه و مصرف نهاده‌های نامرغوب را کاهش دهد.
وی ادامه داد: کنترل کیفیت نباید تنها به شناسایی کودهای غیراستاندارد پس از توزیع محدود شود، بلکه هدف اصلی، پیشگیری از ورود کودهای نامناسب به شبکه توزیع و جلوگیری از رسیدن آن‌ها به دست کشاورزان است. در صورت مشاهده هرگونه مغایرت، رسیدگی فنی، مستندسازی نتایج و پیگیری مطابق ضوابط مربوط می‌تواند به اصلاح فرایندها و افزایش اطمینان از کیفیت نهاده‌های عرضه‌شده کمک کند.
مدیر شرکت خدمات حمایتی کشاورزی استان قم با بیان اینکه تقویت نظام پایش کیفیت مستلزم هماهنگی میان شرکت خدمات حمایتی کشاورزی، مراجع نظارتی، مراکز تحقیقاتی و آزمایشگاه‌های تخصصی است، گفت: بهره‌گیری از نتایج آزمون‌های معتبر، شناسایی منشأ مغایرت‌ها و تبادل اطلاعات میان بخش‌های مرتبط، امکان تصمیم‌گیری دقیق‌تر و واکنش سریع‌تر در برابر محصولات مشکوک یا نامنطبق را فراهم می‌کند.
وی اطلاع‌رسانی به کارگزاران و کشاورزان را از اقدامات مهم در پیشگیری از خرید نهاده‌های نامرغوب دانست و اظهار کرد: آگاهی از مشخصات کود استاندارد، خرید از مسیرهای مجاز، توجه به اطلاعات درج‌شده روی بسته‌بندی و خودداری از مصرف کودهای فاقد هویت یا مشخصات روشن، از جمله اقداماتی است که می‌تواند احتمال خرید و مصرف نهاده‌های نامرغوب را کاهش دهد.
حفاظت از خاک؛ ضرورتی برای کشاورزی پایدار
زند با بیان اینکه مقابله با عرضه کودهای غیراستاندارد صرفاً اقدامی نظارتی یا اقتصادی نیست، گفت: این موضوع بخشی از راهبرد حفاظت از منابع پایه تولید، ارتقای بهره‌وری و حمایت از کشاورزی پایدار به شمار می‌رود. خاک سالم، نهاده باکیفیت و تغذیه متعادل گیاه، سه مؤلفه مرتبط با یکدیگر هستند که بی‌توجهی به هرکدام می‌تواند کارایی سایر بخش‌ها را کاهش دهد.
وی افزود: تقویت سازوکارهای کنترل کیفیت در شرکت خدمات حمایتی کشاورزی و همکاری مستمر این مجموعه با نهادهای تخصصی و نظارتی می‌تواند به کاهش احتمال توزیع کودهای نامنطبق و افزایش اطمینان کشاورزان از کیفیت نهاده‌های مصرفی کمک کند.
مدیر شرکت خدمات حمایتی کشاورزی استان قم در پایان تأکید کرد: در کنار این اقدامات، مصرف کود بر اساس آزمون خاک، نیاز واقعی گیاه و توصیه‌های کارشناسی ضروری است؛ چراکه حتی کود استاندارد نیز در صورت مصرف نامتناسب با نیاز مزرعه، لزوماً نتیجه مطلوبی به همراه نخواهد داشت.
انتهای پیام
