حجت‌الاسلام والمسلمین جمال ایزدی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به پیشینه وقف و جایگاه آن در فرهنگ اسلامی اظهار کرد: سنت وقف و انجام کار خیر، پیش از اسلام نیز وجود داشته و پس از ظهور اسلام مورد تأیید قرار گرفته است. این سنت در ادامه، هم در کشورهای اسلامی و هم در کشورهای غیراسلامی گسترش یافته و متناسب با نیازهای جوامع مختلف، موضوعات و زمینه‌های متنوعی را دربر گرفته است.
وی افزود: وقف همواره با نیازهای جامعه ارتباط داشته است؛ به این معنا که هر زمان و در هر مکانی، نیازی در جامعه شکل گرفته، خیرین نیز برای پاسخ‌گویی به آن نیاز، اقدام به ایجاد موقوفه یا انجام کار خیر کرده‌اند. موضوعات وقف در گذشته محدودتر بود، اما به‌تدریج توسعه پیدا کرد و امروز در سامانه جامع موقوفات کشور بیش از ۸۰۰ نیت وقفی ثبت شده است. این تنوع نشان می‌دهد که نیازهای جامعه گسترش یافته و خیرین نیز متناسب با این نیازها، زمینه‌های جدیدی را برای وقف انتخاب کرده‌اند.
معاون فرهنگی اجتماعی اداره کل اوقاف خراسان رضوی با اشاره به سابقه وقف در حوزه علم و آموزش بیان کرد: در گذشته نیز موقوفاتی برای مراکز علمی وجود داشته است؛ از مدارس علمیه و مراکز آموزشی گرفته تا مراکز علمی جدید. با گذشت زمان، موضوعات علمی نیز متنوع‌تر، به‌روزتر و فناورانه‌تر شده‌اند و همین مسئله ضرورت توجه به زمینه‌های جدید وقف را افزایش داده است.
ایزدی ادامه داد: در خراسان رضوی، حدود دو دهه اخیر طرحی با عنوان وقف در حوزه علم و فناوری و با رویکرد فناوری‌محور شکل گرفت. در مقطعی، انجمنی نیز در این زمینه ایجاد شد و تلاش‌هایی برای ترویج فرهنگ وقف با محوریت فناوری صورت گرفت. هرچند اقدامات و موقوفات ایجادشده در این زمینه محدود بوده‌اند، اما در شکل‌گیری گفتمان وقف علم و فناوری در جامعه نقش داشته‌اند.
وی خاطرنشان کرد: این ظرفیت همچنان وجود دارد که فرهنگ وقف در حوزه علم و فناوری بیش از گذشته توسعه پیدا کند و متناسب با نیازهای جدید جامعه، زمینه‌های بیشتری برای مشارکت خیرین در این عرصه فراهم شود.
وقف می‌تواند بخشی از مشکلات دانشجویان را برطرف کند
معاون فرهنگی اجتماعی اداره کل اوقاف خراسان رضوی درباره نقش وقف علمی در تحقق عدالت آموزشی و حمایت از دانشجویان کم‌برخوردار تصریح کرد: وقف جایگاه والایی دارد و سنتی پربرکت است که می‌توان از ظرفیت آن برای رفع نیازهای مختلف جامعه بهره گرفت. حوزه علم و آموزش نیز از این قاعده مستثنا نیست و وقف می‌تواند به رفع نیازهای مراکز علمی و آموزشی و همچنین مشکلات دانشجویان کمک کند.
وی افزود: نیازهای مراکز علمی و آموزشی تنها به امکانات فیزیکی و سخت‌افزاری محدود نمی‌شود، بلکه نیازهای نرم‌افزاری نیز باید مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر، دانشجویان ممکن است برای ادامه تحصیل با مشکلات متعددی روبه‌رو باشند که وقف می‌تواند در رفع آنها نقش داشته باشد.
ایزدی با اشاره به برخی از این مشکلات گفت: مسائل مالی، هزینه‌های رفت‌وآمد، اسکان و دیگر مشکلاتی که ممکن است مسیر تحصیل دانشجویان را دشوار کند، از جمله زمینه‌هایی است که می‌توان برای رفع آنها از ظرفیت وقف استفاده کرد. بنابراین، وقف علمی این امکان را دارد که در کنار حمایت از مراکز آموزشی و پژوهشی، به نیازهای دانشجویان نیز پاسخ دهد.
وقف علمی و سنتی؛ تفاوت در موضوع، نه در هدف
ایزدی در پاسخ به این پرسش که چرا وقف در حوزه علم و فناوری به‌اندازه برخی زمینه‌های سنتی شناخته‌شده نیست، اظهار کرد: تمام موقوفات یک هدف مشترک را دنبال می‌کنند و آن خدمت‌رسانی به بندگان خداست؛ با این حال، موضوعات وقف تحت تأثیر اعتقادات و گرایش‌های خیرین، نیازهای روز جامعه و شرایط جغرافیایی هر منطقه شکل می‌گیرند.
وی ادامه داد: تفاوت وقف علمی با وقف‌های سنتی، تفاوت در اصل و هدف وقف نیست، بلکه بیشتر به موضوع و اقتضائات زمان مربوط می‌شود. در دوره‌هایی، نیازهای جامعه بیشتر با موضوعات سنتی وقف ارتباط داشته و امروز نیز در کنار آن نیازها، زمینه‌های جدیدی مانند علم و فناوری اهمیت پیدا کرده‌اند.
معاون فرهنگی اجتماعی اداره کل اوقاف خراسان رضوی با تأکید بر ضرورت حفظ جایگاه وقف‌های سنتی افزود: نباید به بهانه توجه به موضوعات جدید، وقف‌های سنتی را کم‌رنگ کنیم؛ زیرا این نوع وقف‌ها با اعتقادات مردم پیوند خورده‌اند. وقف برای اماکن مذهبی، عزاداری‌های ائمه معصومین(ع) و فعالیت‌های قرآنی از جمله زمینه‌هایی است که در گذشته وجود داشته، امروز نیز ادامه دارد و در آینده هم جایگاه خود را حفظ خواهد کرد.
وی خاطرنشان کرد: در کنار حفظ این ظرفیت‌ها، باید به نیازهای جدید جامعه نیز توجه کرد و خیرین را برای مشارکت در زمینه‌هایی که متناسب با شرایط امروز است، راهنمایی کرد. توسعه وقف علمی و فناورانه به معنای کنار گذاشتن موضوعات پیشین نیست، بلکه به معنای گسترش دامنه فعالیت‌های خیرخواهانه برای پاسخ‌گویی به نیازهای متنوع جامعه است.
تبیین نیازهای جدید؛ زمینه‌ساز گسترش وقف علمی
ایزدی با اشاره به محدود بودن موقوفات کلان و شاخص در برخی از حوزه‌های جدید گفت: یکی از دلایل این مسئله می‌تواند آن باشد که موضوعات جدید وقف، آن‌گونه که باید، برای خیرین تبیین نشده‌اند و ممکن است برخی از آنها شناخت کافی از این نیازها و ظرفیت‌ها نداشته باشند. بنابراین، معرفی درست زمینه‌های جدید وقف و روشن کردن نیازهای جامعه می‌تواند در جلب مشارکت خیرین مؤثر باشد.
وی با بیان اینکه تنوع دیدگاه‌های خیرین را باید فرصتی برای توسعه فعالیت‌های خیرخواهانه دانست، اظهار کرد: نیازهای جامعه متنوع است و از سوی دیگر، خیرین نیز علایق، اعتقادات و گرایش‌های متفاوتی دارند. هر فرد ممکن است به موضوع خاصی علاقه‌مند باشد و همین تنوع می‌تواند باعث شود هر خیر، زمینه‌ای را برای انجام کار خیر انتخاب کند که با دغدغه‌ها و باورهای او تناسب بیشتری دارد.
معاون فرهنگی اجتماعی اداره کل اوقاف خراسان رضوی افزود: ممکن است یک خیر به موضوعات مذهبی علاقه‌مند باشد، فرد دیگری در حوزه آموزش و فرهنگ فعالیت کند و شخصی دیگر حمایت از خانواده، کارآفرینی و اشتغال، مسکن، درمان یا تحصیل را در اولویت قرار دهد. در واقع، تنوع نیازهای جامعه و تفاوت گرایش‌های خیرین می‌تواند زمینه پیوند میان ظرفیت‌های خیرخواهانه و نیازهای موجود را فراهم کند.
وی تصریح کرد: این تفاوت‌ها را باید یک فرصت و حتی حکمتی دانست که زمینه می‌دهد هر خیر متناسب با اعتقادات و علاقه خود، نیاز مورد نظرش را پیدا کند و برای رفع آن اقدام کند. از این رو، لازم است به‌جای یکسان‌سازی گرایش‌ها، ظرفیت‌های مختلف خیرین شناسایی شود و هر یک در مسیر پاسخ‌گویی به بخشی از نیازهای جامعه به کار گرفته شود.
خیرین پیش از وقف، مشورت کنند
ایزدی در پایان با اشاره به ظرفیت خیرخواهی در جامعه ایران گفت: مردم جامعه ما، به لطف خدا، مردمی متدین، باصفا و انسان‌دوست هستند و اقداماتی که خیرین تاکنون انجام داده‌اند و همچنان در حال انجام آن هستند، سرمایه و ذخیره‌ای ارزشمند برای آخرت آنها به شمار می‌رود.
وی از خیرین خواست پیش از انجام کار خیر، درباره نیازهای اولویت‌دار جامعه مشورت کنند و افزود: بهتر است خیرین پیش از انتخاب موضوع فعالیت خود، از افراد و مجموعه‌های آگاه بپرسند که در شرایط کنونی چه کاری در اولویت قرار دارد و کدام اقدام می‌تواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد.
معاون فرهنگی اجتماعی اداره کل اوقاف خراسان رضوی همچنین بر ضرورت انجام فعالیت‌های خیرخواهانه در چارچوب‌های قانونی تأکید و تصریح کرد: لازم است اقدامات خیرین به‌صورت ضابطه‌مند و قانونی انجام شود تا در آینده مشکلی برای آنها ایجاد نشود و این فعالیت‌ها با دردسر یا موانع پیش‌بینی‌نشده مواجه نشوند.
ایزدی خاطرنشان کرد: اگر خیرین با مشورت، رعایت ضوابط منطقی و توجه به نیازهای واقعی جامعه اقدام به وقف کنند، هم جامعه از برکات این اقدامات بهره‌مند خواهد شد و هم هدف و نیت خیرخواهانه آنان محقق می‌شود. چنین اقداماتی می‌تواند افزون بر ایجاد آثار مثبت اجتماعی، به‌عنوان سرمایه‌ای ارزشمند برای آخرت خیرین باقی بماند.
انتهای پیام
