به گزارش ایسنا، هشت سال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، تنها میدان رویارویی رزمندگان با دشمن در خطوط مقدم نبود؛ در پشت جبهه‌ها و بیمارستان‌های صحرایی نیز نبردی بی‌وقفه برای نجات جان انسان‌ها جریان داشت. در این میدان، پرستاران در کنار پزشکان و دیگر کادر درمان، نقشی فراموش‌نشدنی در حفظ جان مجروحان و تسکین آلام رزمندگان ایفا کردند؛ نقشی که گاه در هیاهوی روایت‌های نظامی و عملیات‌های بزرگ، کمتر از آنچه شایسته است، سخن گفته شده است.
با آغاز جنگ در شهریور ۱۳۵۹، بسیاری از پرستاران در شرایطی دشوار و بحرانی، مسئولیت مراقبت از مجروحان جنگی را بر عهده گرفتند. بیمارستان‌های شهرهای مرزی، مراکز درمانی مناطق جنگی و بیمارستان‌های صحرایی به محل حضور شبانه‌روزی آنان تبدیل شد. در روزهایی که حجم مجروحان از ظرفیت مراکز درمانی فراتر می‌رفت، کمبود امکانات، دارو و تجهیزات پزشکی، فشار مضاعفی بر کادر درمان وارد می‌کرد؛ اما پرستاران با تکیه بر دانش حرفه‌ای، تعهد انسانی و روحیه ایثار، برای نجات هر جان تلاش می‌کردند.
تصور پرستاری در دوران دفاع مقدس، بدون در نظر گرفتن شرایط دشوار جبهه‌ها و مناطق بمباران‌شده، تصویری کامل نخواهد بود. برخی پرستاران در شهرهای هدف حملات دشمن فعالیت می‌کردند و برخی دیگر در نزدیکی مناطق عملیاتی، در بیمارستان‌های صحرایی و مراکز درمانی موقت، به مداوای مجروحان می‌پرداختند. در چنین شرایطی، صدای انفجارها، هجوم مجروحان و نگرانی از حملات بعدی، بخشی از واقعیت روزمره آنان بود.
برای یک پرستار، هر مجروح تنها یک پرونده پزشکی نبود؛ انسانی بود که به مراقبت، آرامش و امید نیاز داشت. رسیدگی به مجروحان بدحال، مراقبت از مصدومان شیمیایی، همراهی با بیمارانی که با دردهای شدید دست‌وپنجه نرم می‌کردند و تلاش برای بازگرداندن امید به رزمندگانی که با آسیب‌های جسمی و روانی مواجه بودند، بخشی از مسئولیت سنگین پرستاران در آن سال‌ها به شمار می‌رفت. در کنار درمان جسم، توجه به روحیه مجروحان نیز اهمیت فراوانی داشت. بسیاری از رزمندگان در شرایطی به بیمارستان منتقل می‌شدند که نگرانی از وضعیت دوستان و همرزمان‌شان، درد و رنج ناشی از جراحت را دوچندان می‌کرد.
حضور آرامش‌بخش پرستاران، گفت‌وگو با مجروحان و مراقبت‌های دلسوزانه آنان می‌توانست بخشی از این اضطراب را کاهش دهد. از این منظر، پرستاری در دوران جنگ تنها یک وظیفه درمانی نبود، بلکه جلوه‌ای از همدلی، مسئولیت‌پذیری و پیوند انسانی در روزهای دشوار کشور محسوب می‌شد.
حضور پرستاران در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، نشان داد که دفاع از کشور تنها به حمل سلاح و حضور در میدان نبرد محدود نمی‌شود. مراقبت از مجروحان، سامان‌دهی امور درمانی و همراهی با خانواده‌های آسیب‌دیده نیز بخش مهمی از مقاومت ملی در برابر تجاوز دشمن بود. البته نقش پرستاران را نباید تنها در لحظه‌های بحرانی و تصاویر احساسی خلاصه کرد. فعالیت آنان نیازمند دانش تخصصی، مهارت، تصمیم‌گیری سریع، تحمل فشار روانی و رعایت اصول حرفه‌ای در شرایطی بود که گاهی فرصت و امکانات کافی برای انجام اقدامات درمانی وجود نداشت. همین پیوند میان تخصص و ایثار است که ارزش خدمات پرستاران دوران دفاع مقدس را برجسته می‌کند.
ضرورت ثبت خاطرات پرستاران دفاع مقدس
با گذشت سال‌ها از پایان جنگ، بخش مهمی از تاریخ دفاع مقدس همچنان در خاطرات شفاهی کسانی نهفته است که کمتر در کانون روایت‌های رسمی قرار گرفته‌اند. پرستاران از جمله این گروه‌ها هستند؛ افرادی که بسیاری از صحنه‌های تلخ و شیرین جنگ را از نزدیک دیده‌اند و می‌توانند ابعاد کمترشناخته‌شده‌ای از زندگی در شهرهای جنگ‌زده، فعالیت بیمارستان‌های صحرایی، وضعیت مجروحان و تلاش شبانه‌روزی کادر درمان را بازگو کنند. ثبت و انتشار خاطرات این قشر، صرفاً ادای احترام به گذشته نیست؛ بلکه اقدامی ضروری برای تکمیل تاریخ اجتماعی دفاع مقدس است. تاریخ جنگ، تنها با ثبت عملیات‌ها، فرماندهان، تجهیزات و تحولات نظامی کامل نمی‌شود. روایت کسانی که در پشت جبهه‌ها برای حفظ جان انسان‌ها تلاش کردند نیز باید در کنار روایت رزمندگان قرار گیرد تا تصویری جامع‌تر از مقاومت مردم ایران شکل بگیرد. مصاحبه‌های تاریخ شفاهی با پرستاران، گردآوری اسناد بیمارستانی، ثبت تصاویر و نامه‌ها و تدوین خاطرات کادر درمان می‌تواند به حفظ این میراث ارزشمند کمک کند. همچنین معرفی تجربه‌های آنان به نسل جوان، فرصتی فراهم می‌آورد تا دانش‌آموزان و دانشجویان، به‌ویژه دانشجویان رشته‌های علوم پزشکی، با ابعاد انسانی و اخلاقی حرفه پرستاری در شرایط بحرانی آشنا شوند.
پرستاری؛ جلوه‌ای ماندگار از ایثار اجتماعی
دفاع مقدس عرصه‌ای برای آشکار شدن ظرفیت‌های اجتماعی ملت ایران بود؛ ظرفیتی که در حضور رزمندگان در جبهه‌ها، تلاش خانواده‌ها در پشت جبهه‌ها، فعالیت امدادگران و خدمات شبانه‌روزی کادر درمان جلوه پیدا کرد. پرستاران در این میان، نمونه‌ای روشن از ایثار اجتماعی بودند؛ ایثاری که نه بر اساس تصاحب میدان، بلکه با مراقبت از انسان آسیب‌دیده و تلاش برای بازگرداندن او به زندگی معنا می‌یافت.
امروزه، بازخوانی تجربه پرستاران دوران جنگ می‌تواند اهمیت آمادگی، مسئولیت‌پذیری، همبستگی و اخلاق حرفه‌ای را یادآوری کند. تجربه آنان نشان می‌دهد که در لحظه‌های دشوار، توان تخصصی هنگامی بیشترین اثر را دارد که با تعهد انسانی و احساس مسئولیت در برابر جامعه همراه شود.
پرستاران دفاع مقدس، قهرمانانی بودند که سلاح‌شان دانش، مهارت و دستانی بود که برای نجات جان انسان‌ها تلاش می‌کرد. نام بسیاری از آنان شاید در کتاب‌های تاریخ ثبت نشده باشد، اما اثر حضورشان در زندگی هزاران مجروح و خانواده‌های آنان باقی مانده است. پاسداشت این نقش، زمانی به‌درستی انجام می‌شود که خاطراتشان ثبت شود، خدماتشان در روایت تاریخ دفاع مقدس جایگاهی شایسته پیدا کند و نسل‌های آینده بدانند که در کنار هر حماسه در خط مقدم، انسان‌هایی نیز بودند که برای زنده ماندن قهرمانان آن حماسه جنگیدند.
انتهای پیام
