مسعود زارع خبرنگار ورزشی ایسنا و دستیار جوان اداره کل ورزش و جوانان استان یزد به مناسبت فرارسیدن ۲۴ مهر روز ملی پارالمپیک طی یادداشتی نوشت: ورزش پارالمپیکی، روایت توانمندی انسان در مواجهه با محدودیت‌هاست؛ اما تقلیل آن به داستان‌هایی از اراده و غلبه بر دشواری‌ها، نادیده گرفتن بخش مهمی از واقعیت است. پشت هر مدال، سال‌ها تمرین، هزینه‌های تخصصی، تجهیزات متناسب، حمایت خانواده و دسترسی به امکانات استاندارد قرار دارد؛ فرصت‌هایی که باید برای ورزشکاران دارای معلولیت نیز فراهم باشد.
از یک برنامه محدود تا ثبت روز ملی پارالمپیک
نخستین دوره روز و هفته پارالمپیک در ایران در سال ۱۳۸۲ با حضور ۳۰۰ ورزشکار و در محدوده استان تهران برگزار شد. با گسترش این برنامه‌ها و افزایش توجه به جنبش پارالمپیک، کمیته ملی پارالمپیک پیشنهاد ثبت یک روز مشخص در تقویم رسمی کشور را مطرح کرد؛ پیشنهادی که در سال ۱۳۹۴ به تصویب شورای عالی فرهنگ رسید و ۲۴ مهرماه به‌عنوان روز ملی پارالمپیک شناخته شد.
هدف از نام‌گذاری این روز، تنها تجلیل از قهرمانان نیست، بلکه توسعه ورزش افراد دارای معلولیت، افزایش مشارکت اجتماعی، معرفی ظرفیت‌های ورزشی این جامعه و گسترش فرهنگ دسترس‌پذیری در محیط‌های ورزشی است.
بازی‌های پارالمپیک نیز از سال ۱۹۶۰ به‌صورت منظم برگزار شده‌اند و از سال ۱۹۸۸، بازی‌های تابستانی پارالمپیک در همان شهر میزبان المپیک و پس از آن برگزار می‌شوند. ایران نخستین حضور خود در بازی‌های تابستانی پارالمپیک را در سال ۱۹۸۸ تجربه کرد.
با این حال، توسعه ورزش پارالمپیکی را نمی‌توان صرفاً با شمار مدال‌ها و موفقیت در رویدادهای بین‌المللی سنجید. دسترسی به سالن‌های ورزشی مناسب‌سازی‌شده، تجهیزات تخصصی، مربیان آموزش‌دیده، خدمات توان‌بخشی و حمایت مالی پایدار، از مؤلفه‌های اساسی رشد این حوزه است. در کنار آن، ورزش همگانی افراد دارای معلولیت نیز باید به اندازه ورزش قهرمانی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه مسیر رسیدن به سکوهای بین‌المللی از فراهم شدن امکان ورزش برای عموم جامعه آغاز می‌شود.
از سوی دیگر، رسانه‌ها در تغییر نگاه عمومی به معلولیت نقشی تعیین‌کننده دارند. پرداختن به توانایی‌های فنی ورزشکاران، تحلیل عملکرد آنان و انعکاس مطالباتشان، باید جایگزین روایت‌های صرفاً احساسی شود. ورزشکار پارالمپیکی پیش از آنکه نماد غلبه بر محدودیت باشد، یک ورزشکار حرفه‌ای با حق برخورداری از امکانات، حمایت و دیده‌شدن است.
آمارها تصویری روشن از جایگاه ورزش پارالمپیکی ایران در رقابت‌های بین‌المللی ارائه می‌کنند.
بر اساس آمار منتشرشده از عملکرد ایران در ۹ دوره نخست حضور در بازی‌های پارالمپیک تابستانی تا توکیو ۲۰۲۰، ورزشکاران کشورمان موفق به کسب ۱۶۰ مدال شامل ۶۷ طلا، ۴۸ نقره و ۴۵ برنز شده بودند.
این کارنامه در بازی‌های پارالمپیک پاریس ۲۰۲۴ با کسب ۲۵ مدال دیگر شامل هشت طلا، ۱۰ نقره و هفت برنز ارتقا یافت. به این ترتیب، مجموع مدال‌های ایران در ۱۰ دوره حضور در این رقابت‌ها به ۱۸۵ مدال رسید؛ آماری که جایگاه ورزشکاران پارالمپیکی ایران را در تاریخ این رویداد برجسته می‌کند.
این نتایج نشان می‌دهد ورزش پارالمپیکی ایران در رشته‌هایی مانند پارادوومیدانی، پاراوزنه‌برداری، والیبال نشسته، پاراتیراندازی، پاراتیروکمان و پاراتکواندو ظرفیت بالایی برای رقابت در سطح جهانی دارد؛ ظرفیتی که حفظ و تقویت آن به برنامه‌ریزی بلندمدت، پشتوانه‌سازی و حمایت مستمر نیازمند است.
از سیامند رحمان تا زهرا نعمتی؛ نام‌هایی که در تاریخ ماندگار شدند
مرور تاریخ پارالمپیک ایران بدون یادآوری قهرمانانی که مرزهای توانایی ورزشی را جابه‌جا کردند، کامل نخواهد بود.
سیامند رحمان؛ مردی که مرز ۳۰۰ کیلوگرم را شکست
سیامند رحمان، قهرمان فقید پاراوزنه‌برداری ایران، یکی از ماندگارترین چهره‌های تاریخ این رشته است. او در بازی‌های پارالمپیک لندن ۲۰۱۲ به مدال طلا رسید و در ریو ۲۰۱۶ نیز با مهار وزنه ۳۱۰ کیلوگرمی، رکوردی تاریخی به ثبت رساند.
درگذشت او در سال ۲۰۲۰، در ۳۱ سالگی، ضایعه‌ای بزرگ برای ورزش ایران بود؛ اما دستاوردهایش همچنان بخشی از میراث ماندگار پارالمپیک کشورمان محسوب می‌شود.
زهرا نعمتی؛ بانویی که مرزهای حضور را جابه‌جا کرد
زهرا نعمتی، قهرمان تیراندازی با کمان، از چهره‌های شاخص ورزش ایران و جنبش پارالمپیک جهان است. او در بازی‌های پارالمپیک لندن ۲۰۱۲ به مدال طلا رسید و در ریو ۲۰۱۶ از عنوان قهرمانی خود دفاع کرد.
موفقیت‌های او نشان داد که حضور زنان دارای معلولیت در بالاترین سطح ورزش حرفه‌ای، نه یک استثنا، بلکه ظرفیتی قابل توسعه است؛ ظرفیتی که برای شکوفایی به فرصت، حمایت و دسترسی برابر نیاز دارد.
ساره جوانمردی؛ نماد ثبات در اوج رقابت
ساره جوانمردی، قهرمان پاراتیراندازی ایران، از دیگر نام‌های برجسته این عرصه است. او پس از کسب مدال برنز در لندن ۲۰۱۲، در بازی‌های ریو ۲۰۱۶ دو مدال طلا به دست آورد و در توکیو ۲۰۲۰ نیز به قهرمانی رسید.
تداوم موفقیت در چند دوره متوالی، آن هم در رشته‌ای که تمرکز، دقت و آمادگی روانی نقش تعیین‌کننده‌ای در آن دارند، بیانگر جایگاه این قهرمان در ورزش پارالمپیکی ایران است.
منصور دیماسی؛ افتخار ورزش پارالمپیکی یزد
در میان نام‌های پرافتخار ورزشکاران دارای معلولیت ایران، منصور دیماسی نیز به‌عنوان یکی از چهره‌های ورزشی استان یزد جایگاه ویژه‌ای دارد؛ قهرمانی که نامش با افتخارآفرینی ورزش یزد در عرصه پارالمپیک گره خورده است.
والیبال نشسته؛ قدرتی که به یک سنت قهرمانی تبدیل شد
تیم ملی والیبال نشسته مردان ایران نیز از پرافتخارترین تیم‌های تاریخ پارالمپیک کشورمان است. این تیم در طول سال‌ها با کسب مدال‌های طلا و حضور مستمر در بالاترین سطح رقابت‌ها، به یکی از نمادهای ورزش گروهی ایران تبدیل شده است.
در کنار این نام‌ها، ورزشکارانی مانند سعید افروز در پارادوومیدانی، روح‌الله رستمی در پاراوزنه‌برداری، فاطمه همتی در پاراتیروکمان و زهرا رحیمی در پاراتکواندو نیز از چهره‌های شاخص نسل جدید و معاصر ورزش پارالمپیکی ایران هستند.
ورزش پارالمپیکی؛ فراتر از قهرمانی و مدال
با وجود دستاوردهای قابل توجه ورزشکاران ایرانی، ارزیابی وضعیت ورزش پارالمپیکی نباید صرفاً به جدول مدال‌ها محدود شود.
ورزش قهرمانی تنها یکی از ابعاد این حوزه است. ورزش همگانی افراد دارای معلولیت، فراهم کردن امکان فعالیت بدنی در مدارس و مراکز آموزشی، دسترسی به سالن‌های ورزشی مناسب‌سازی‌شده و توسعه رشته‌های متنوع، از بخش‌های مهمی هستند که باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند.
برای بسیاری از افراد دارای معلولیت، نخستین مانع ورود به ورزش نه فقدان استعداد، بلکه نبود امکانات قابل دسترس، تجهیزات تخصصی، حمل‌ونقل مناسب و فرصت حضور در محیط‌های ورزشی است. در چنین شرایطی، شناسایی استعدادها نیز دشوار می‌شود و بخشی از ظرفیت بالقوه ورزش کشور پیش از رسیدن به مرحله قهرمانی از دست می‌رود.
از سوی دیگر، ورزشکاران حرفه‌ای پارالمپیکی برای رسیدن به سطح رقابت‌های جهانی به تجهیزات متناسب با نوع معلولیت، مربیان متخصص، خدمات پزشکی و توان‌بخشی و برنامه‌های تمرینی استاندارد نیاز دارند. این الزامات هزینه‌هایی دارد که حمایت مقطعی و محدود نمی‌تواند پاسخ‌گوی آن باشد.
توجه به ورزش بانوان دارای معلولیت، ایجاد مسیر مشخص از ورزش پایه تا تیم ملی، حمایت از ورزشکاران پس از پایان دوران قهرمانی و فراهم کردن فرصت اشتغال و فعالیت حرفه‌ای در حوزه ورزش نیز از موضوعاتی است که در برنامه‌ریزی این بخش اهمیت دارد.
نگاه حرفه‌ای به ورزش پارالمپیکی به معنای تمرکز بر مهارت، تاکتیک، رکورد، کیفیت مربیگری و شرایط رقابت است؛ همان مؤلفه‌هایی که در پوشش سایر رشته‌های ورزشی نیز اهمیت دارند.
روز ملی پارالمپیک؛ از تقدیر تا اقدام عملی
شعار روز ملی پارالمپیک سال ۱۴۰۵، «پارالمپیک؛ میدان انسان‌های قوی، امیدوار و با اراده» اعلام شده است؛ شعاری که می‌تواند فرصتی برای بازخوانی جایگاه ورزشکاران دارای معلولیت در جامعه باشد.
با این حال، ارزش واقعی چنین مناسبت‌هایی زمانی آشکار می‌شود که از برگزاری مراسم و تجلیل‌های نمادین فراتر بروند و به برنامه‌هایی مشخص برای توسعه زیرساخت‌ها، تأمین تجهیزات، حمایت از ورزشکاران و گسترش ورزش همگانی منتهی شوند.
روز ملی پارالمپیک، در نهایت، یادآور این حقیقت است که افتخارآفرینی قهرمانان زمانی به یک دستاورد اجتماعی پایدار تبدیل می‌شود که فرصت ورزش، دسترسی به امکانات و امکان شکوفایی استعدادها برای همه فراهم باشد.
انتهای پیام
