طبیعت چهارمحال و بختیاری، با تنوع آب‌وهوایی و جغرافیایی، شرایط مناسبی را برای رشد گونه‌های مختلف گیاهان دارویی، به عنوان گنجینه‌ای سبز در اختیار مردم و مسئولان قرار داده است، گنجینه‌ای که می‌تواند فراتر از یک محصول کشاورزی، به بخشی از چرخه تولید و توسعه اقتصادی استان تبدیل شود.
با این حال، میان ظرفیت‌های طبیعی استان و آنچه امروز در حوزه تولید، فرآوری و صادرات گیاهان دارویی دیده می‌شود، فاصله قابل توجهی وجود دارد، در شرایطی که بسیاری از این محصولات قابلیت عرضه به بازارهای داخلی و خارجی را دارند، صادرات گیاهان دارویی از گمرک چهارمحال و بختیاری همچنان صفر است. از سوی دیگر، طرح ایجاد پالایشگاه گیاهان دارویی در استان نیز می‌تواند زمینه فرآوری این محصولات را افزایش و ارزش افزوده بالاتری را ایجاد کند و همچنین فرصت‌های شغلی تازه را برای این استان رقم بزند، اما تاکنون به مرحله اجرا نرسیده است.
این وضعیت، پرسش‌های مهمی را پیش روی مسئولان و متولیان این حوزه قرار می‌دهد. چرا استانی با چنین ظرفیت‌های طبیعی، هنوز نتوانسته از ظرفیت توسعه تولید گیاهان دارویی، برای توسعه اقتصادی خود بهره بگیرد؟ چرا بخشی از این گنجینه سبز همچنان در حد یک توان بالقوه باقی مانده و مسیر تبدیل آن به تولید پایدار، فرآوری و صادرات هموار نشده است؟ بی‌شک، بهره‌برداری از این ظرفیت، تنها به کاشت و برداشت گیاهان دارویی محدود نمی‌شود، بلکه به برنامه‌ریزی منسجم، حمایت از تولیدکنندگان، ایجاد زیرساخت‌های فرآوری، دسترسی به بازارهای فروش و ورود جدی سرمایه‌گذاران نیاز دارد، حالا باید دید چه موانعی بر سر راه شکوفایی این ظرفیت قرار گرفته و چه زمانی قرار است گیاهان دارویی چهارمحال و بختیاری، از یک فرصت مغفول‌مانده به یکی از پیشران‌های اقتصادی استان تبدیل شوند.
نمی‌توان برای تمام مناطق چهارمحال و بختیاری نسخه واحدی در زمینه کشت گیاهان دارویی ارائه کرد
عزت‌الله سلیمانی، رئیس اداره امور مراتع چهارمحال و بختیاری، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به برنامه‌های استان برای توسعه کشت گیاهان دارویی، گفت: توسعه و کشت گونه‌های دارویی و خوراکی بومی، یکی از محورهای مهم در برنامه‌های مدیریت و احیای مراتع استان است و در این زمینه، علاوه بر توسعه کشت، احیای پوشش گیاهی، حفاظت از ذخایر ژنتیکی، کاهش فشار بر رویشگاه‌های طبیعی و ایجاد درآمد پایدار برای بهره‌برداران و جوامع محلی مورد توجه قرار دارد.
رئیس اداره امور مراتع چهارمحال و بختیاری افزود: در این چارچوب، گونه‌های بومی و سازگار با شرایط اکولوژیک مناطق مختلف استان، از جمله کلوس، باریجه، آنغوزه و موسیر، در قالب طرح‌های مرتعداری و طرح‌های احیایی مورد توجه قرار می‌گیرند.
سلیمانی با تاکید بر ضرورت حرکت از برداشت بی‌رویه گیاهان دارویی و خوراکی از طبیعت به سمت کشت و تکثیر اصولی آن‌ها، تصریح کرد: هدف این است که با اهلی‌سازی و مدیریت علمی گونه‌های دارویی، ضمن حفاظت از ذخایر طبیعی، زمینه بهره‌مندی اقتصادی جوامع محلی نیز فراهم شود و در سال‌های گذشته نیز در قالب طرح‌های مرتعداری، اقداماتی از جمله توزیع بذر، اجرای عملیات کپه‌کاری و توسعه گونه‌های دارویی در استان انجام شده است.
رئیس اداره امور مراتع چهارمحال و بختیاری با اشاره به سطح زیرکشت گیاهان دارویی در استان، گفت: بر اساس آخرین آمار اعلام شده از سوی بخش کشاورزی، مجموع سطح زیرکشت این محصولات در استان حدود ۱۸۰۰ هکتار است که نسبت به سال گذشته بیش از ۱۰۰ هکتار افزایش داشته است.
وی تصریح کرد: این آمار مربوط به مجموع اراضی کشاورزی چهارمحال و بختیاری است و باید از سطح اختصاص یافته به عرصه‌های منابع طبیعی تفکیک شود، در حوزه منابع طبیعی نیز طی سال‌های گذشته، توسعه گونه‌های دارویی و خوراکی در قالب طرح‌های مرتعداری دنبال شده و برنامه‌های احیایی در این زمینه ادامه دارد.
سلیمانی با بیان اینکه توسعه کشت گیاهان دارویی باید متناسب با ظرفیت طبیعی هر منطقه انجام شود، افزود: افزایش سطح کشت نباید به تخریب مراتع یا فشار مضاعف بر منابع آب و خاک منجر شود، بلکه انتخاب گونه‌ها باید با توجه به شرایط اقلیمی، ظرفیت اکولوژیک و توان رویشگاه‌های طبیعی صورت گیرد.
وی درباره گونه‌های مناسب برای کشت گیاهان دارویی و خوراکی در چهارمحال و بختیاری نیز گفت: اولویت با گیاهانی است که علاوه بر برخورداری از ارزش اقتصادی، با شرایط اقلیمی و اکولوژیک استان سازگاری داشته باشند و بتوانند در شرایط کم‌آبی و متناسب با وضعیت ارتفاعی و خاک مناطق مختلف رشد کنند.
رئیس اداره امور مراتع چهارمحال و بختیاری ادامه داد: گونه‌هایی مانند کلوس، باریجه، آنغوزه و موسیر در عرصه‌های منابع طبیعی استان اهمیت ویژه‌ای دارند، زیرا با شرایط رویشگاه‌های طبیعی منطقه سازگارند و توسعه اصولی آن‌ها می‌تواند علاوه بر تقویت پوشش گیاهی، به ایجاد درآمد برای بهره‌برداران کمک کند. گونه‌هایی مانند آویشن نیز از ظرفیت‌های قابل بررسی در این حوزه هستند.
سلیمانی تاکید کرد: نمی‌توان برای تمام مناطق چهارمحال و بختیاری نسخه واحدی در زمینه کشت گیاهان دارویی ارائه کرد، انتخاب گونه مناسب باید بر اساس عواملی مانند ارتفاع، میزان بارندگی، نوع خاک، شیب زمین، وضعیت پوشش گیاهی و ظرفیت اکولوژیک هر منطقه انجام شود تا توسعه کشت با شرایط طبیعی منطقه هماهنگ باشد.
وی با اشاره به اهداف اقتصادی و زیست‌محیطی توسعه گیاهان دارویی در چهارمحال و بختیاری، اظهار کرد: حفاظت از منابع طبیعی و ایجاد درآمد برای بهره‌برداران، دو هدف مکمل هستند و نمی‌توان آن‌ها را از یکدیگر جدا کرد، اگر صرفا بر حفاظت تاکید شود، اما زمینه درآمد جایگزین برای جوامع محلی فراهم نشود، استمرار حفاظت با دشواری مواجه خواهد شد. از سوی دیگر، توجه صرف به درآمد و نادیده گرفتن ظرفیت اکولوژیک نیز می‌تواند به منابع طبیعی آسیب وارد کند.
رئیس اداره امور مراتع چهارمحال و بختیاری افزود: هدف، ایجاد شرایطی است که از یک سو پوشش گیاهی و ذخایر ژنتیکی مراتع تقویت شود و از سوی دیگر، بهره‌برداران بتوانند از طریق تولید و فرآوری محصولات دارویی، درآمد پایدار کسب کنند، تحقق این هدف به برنامه‌ریزی اصولی و توجه همزمان به ملاحظات زیست محیطی و اقتصادی نیاز دارد.
سلیمانی در ادامه، بازار فروش و تکمیل زنجیره ارزش را از مهمترین چالش‌های توسعه گیاهان دارویی در چهارمحال و بختیاری دانست و گفت: مشکلات این حوزه به یک عامل محدود نمی‌شود، اما بازار فروش و نبود زنجیره کامل تولید تا عرضه، از موضوعات مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی بیان کرد: تولید زمانی برای بهره‌بردار پایدار خواهد بود که از مرحله تامین بذر و تولید تا برداشت، فرآوری، بسته‌بندی و فروش، مسیر مشخصی وجود داشته باشد، در غیر اینصورت، ممکن است میزان تولید افزایش پیدا کند، اما به دلیل خام‌فروشی یا نبود بازار مطمئن، تولیدکنندگان نتوانند از ارزش اقتصادی واقعی محصولات خود بهره‌مند شوند.
رئیس اداره امور مراتع چهارمحال و بختیاری در پایان با اشاره به احداث پالایشگاه گیاهان دارویی در استان طبق مصوبات سفر ریاست هیات دولت سیزدهم به چهارمحال و بختیاری، خاطرنشان کرد: لازم است برای احداث پالایشگاه گیاهان دارویی، پیگیری‌هایی از سمت بخش خصوصی صورت گیرد، اما باتوجه به پاسخ مثبت نسبت به احداث این پالایشگاه از سمت اداره منابع طبیعی استان، پیگیری‌های لازم از سمت بخش خصوصی صورت نگرفت و در این پروژه تا به امروز وقفه ایجاد شده است، امیدواریم با پیگیری‌های مجدد بخش خصوصی، بتوانیم در احداث این پالایشگاه نقش داشته باشیم.
صادرات گیاهان دارویی از گمرک چهارمحال و بختیاری انجام نمی‌شود
مظاهر ربیعی، مدیرکل گمرک چهارمحال و بختیاری، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ظرفیت‌های استان در حوزه گیاهان دارویی، اظهار کرد: تاکنون صادرات این محصولات از گمرک استان انجام نشده، اما برای صادرات بسیاری از این محصولات از استان ممنوعیتی وجود ندارد و در صورت مراجعه متقاضیان، گمرک آمادگی همکاری و ارائه راهنمایی‌های لازم را دارد.
مدیرکل گمرک چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه محصولاتی مانند گل محمدی، خاکشیر، اسپند، گلرنگ و نعناع ظرفیت صادراتی دارند، افزود: حتی در مواردی که صادرات برخی محصولات نیازمند دریافت مجوز از گمرکات تخصصی باشد، گمرک استان می‌تواند برای پیگیری مجوزهای لازم اقدام کند و در صورت درخواست متقاضی، این فرآیند می‌تواند در کمتر از ۴۸ ساعت انجام شود و هیچ مانعی از سمت گمرک وجود ندارد و گمرک این استان از افراد متقاضی برای صادرات گیاهان دارویی استقبال خواهد کرد.
ربیعی، بازاریابی و مشکلات مربوط به بازگشت ارز حاصل از صادرات را از مهمترین دلایل وارد نشدن فعالان اقتصادی استان به این حوزه دانست و تصریح کرد: برخی صادرکنندگان به دلیل نگرانی از مشکلات نقل و انتقال پول، تحریم‌های بانکی و رفع تعهد ارزی، برای صادرات محصولات خود تردید دارند، حتی در بسیاری از موارد، مشکل اصلی به محدودیت‌های گمرکی مربوط نمی‌شود، بلکه نبود بازار مناسب و نگرانی از دریافت وجه کالا از خریداران خارجی، از موانع پیش روی صادرکنندگان است.
وی با اشاره به ظرفیت اقتصادی صادرات گیاهان دارویی از چهارمحال و بختیاری، گفت: در صورت شناسایی بازار هدف و فراهم بودن شرایط تجاری، صادرات این محصولات می‌تواند برای تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی سودآور باشد.
مدیرکل گمرک چهارمحال و بختیاری با اشاره به صادرات محصولاتی مانند گل خشک و خاکشیر به پاکستان، بیان کرد: تجربه صادرات این محصولات نشان می‌دهد که در صورت وجود بازار مصرف، امکان توسعه صادرات گیاهان دارویی وجود دارد و فعالان اقتصادی استان نیز می‌توانند از این ظرفیت استفاده کنند.
ربیعی همچنین از آمادگی گمرک و اتاق بازرگانی برای راهنمایی متقاضیان صادرات گیاهان دارویی از چهارمحال و بختیاری خبر داد و گفت: تا به امروز در این استان فرد متقاضی برای صادرات گیاهان دارویی وجود نداشته است، اما از افرادی که در زمینه تولید یا تامین گیاهان دارویی فعالیت دارند و تمایل به صادرات گیاهان دارویی دارند، می‌توانند برای آشنایی با مراحل صادرات، دریافت مجوزهای لازم و رفع مشکلات احتمالی به گمرک یا اتاق بازرگانی مراجعه کنند.
وی در ادامه نبود بازاریابی مناسب و نگرانی از بازگشت ارز را از عوامل موثر در استقبال نکردن فعالان اقتصادی از صادرات گیاهان دارویی عنوان کرد و گفت: برخی افراد باوجود برخورداری از ظرفیت تولید یا تامین محصولات، به دلیل نداشتن اطلاعات کافی درباره بازارهای هدف و فرآیندهای صادراتی، فعالیت خود را آغاز نمی‌کنند، در حالیکه امروزه باتوجه به شرایط موجود، صادرات راهی مناسب برای کسب سود مناسب است، زیرا اگر متقاضی به این حوزه ورود پیدا کند از حاشیه سود بالابی بهره‌مند خواهد شد، افراد زیادی در استان‌های دیگر به حوزه صادرات گیاهان دارویی ورود پیدا کردند و نتیجه بسیار خوبی دریافت کردند.
مدیرکل گمرک چهارمحال و بختیاری با اشاره به اینکه طبق قانون و مقررات محصولاتی که مصرف آب زیادی دارند، مستلزم پرداخت یک درصد عوارض و مالیات به گمرک هستند، توضیح داد: گیاهان دارویی همچون گل محمدی جزو محصولات پرآب‌بر نیستند و باتوجه به اینکه مالیات و عوارض گیاهان دارویی صفر است، بسیار کالای مقرون به‌صرفه‌ای برای صادرات محسوب می‌شوند.
وی با بیان اینکه صادرات گیاهان دارویی در چهارمحال و بختیاری فرصت بسیار مناسبی است، تصریح کرد: حتی افرادی که با مراحل صادرات و تنظیم اظهارنامه آشنایی ندارند، می‌توانند از راهنمایی‌های گمرک استفاده کنند، همچنین فعالان اقتصادی می‌توانند با رعایت ضوابط قانونی، از ظرفیت همکاری با دارندگان کارت بازرگانی برای ورود به بازارهای خارجی بهره ببرند.
انتهای پیام
