غلامعلی مظفری در گفت‌وگو با ایسنا ضمن بیان این که ال‌نینو از پدیده‌های دورپیوندی است، اظهار کرد: این پدیده از طریق تغییرات جوی و اقیانوسی در منطقه‌ای دور دست شکل می‌گیرد اما از طریق تغییر الگوهای گردش عمومی جو می‌تواند بر شرایط آب‌وهوایی مناطق دیگر جهان نیز تأثیر بگذارد.
وی با اشاره به این که شکل‌گیری این پدیده از طریق افزایش دمای سطح آب در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی و تغییر در الگوی بادها و گردش جو صورت می‌گیرد، تصریح کرد: این تغییرات می‌توانند توزیع بارش را در مناطق مختلف جهان دگرگون کنند؛ به گونه‌ای که در برخی مناطق احتمال ترسالی و سیلاب افزایش یابد و در مناطق دیگر، کاهش بارش و خشکسالی محتمل‌تر شود.
این استاد تمام دانشگاه با بیان این که بومیان برخی مناطق جهان این پدیده را «پسر مسیح» نامیده‌اند، بیان کرد: هر چند دوره تناوب و قدرت پدیده ال‌نینو ثابت نیست اما معمولاً با فاصله‌های زمانی نامنظم و حدود ۲ تا ۷ سال رخ می‌دهد.
مظفری درباره تاثیر ال‌نینو بر بارش ایران نیز با اعلام این که طبق بررسی‌های انجام‌شده حدود ۲۷.۵ درصد از موارد بارش کشور در دوره‌های وقوع ال‌نینو بیش از حد نرمال بوده است، ابراز کرد:. البته این رقم به معنای افزایش بارش در تمام دوره‌های ال‌نینو یا در همه مناطق ایران نیست چرا که واکنش اقلیم کشور شدیداً به مرحله وقوع این پدیده، شرایط سایر الگوهای دورپیوندی و آرایش سامانه‌های جوی وابسته است.
عضو هیات علمی دانشگاه یزد با اشاره به این که مناطق جنوبی و غربی ایران در فصل پاییز احتمالا بیشتر تحت تاثیر ال‌نینو قرار خواهند گرفت، تاکید کرد: با این حال، دامنه این تاثیر می‌تواند متناسب با شدت پدیده و شرایط جوی به مناطق دیگر نیز گسترش یابد.
وی با بیان این که برآوردهای فعلی احتمال وقوع ال‌نینو بالاست اما نمی‌توان درباره میزان و نحوه تاثیر آن بر بارش ایران با قطعیت اظهارنظر کرد، تصریح کرد: بر همین اساس نیز آمادگی برای بارش‌های شدید باید طبق پیش‌بینی‌های به‌روز، تحلیل علمی و ارزیابی سناریوهای مختلف انجام شود.
هشدار درباره نقاط آسیب‌پذیر سیلابی شهر یزد
مظفری با اشاره به سیل اردیبهشت و مرداد سال ۱۴۰۱ یزد و تاکید بر این که صرفاً وجود سیل‌بند ایمنی شهر را تضمین نمی‌کند، هشدار داد که وضعیت سیل‌بندهای اطراف یزد باید از نظر ظرفیت عبور و کنترل رواناب، رسوب‌گذاری، سلامت سازه‌ای و پیوستگی مسیر حفاظتی مورد بررسی دقیق قرار گیرند.
این استاد آب‌وهواشناسی دانشگاه با بیان این که در برخی مناطق سیل‌بندها باتوجه به گسترش محدوده‌های شهری برای جلوگیری از ورود آب به آن‌ها ایجاد شده است، تاکید کرد: البته اگر این سازه‌ها ظرفیت کافی نداشته باشند یا مسیرهای انتقال رواناب به‌درستی طراحی نشده باشند، ممکن است جریان سیلاب به مناطق دیگری هدایت شود و موجب بروز خسارت شوند.
وی در ادامه به وجود پنج حوضه آبخیز در بالادست و پیرامون شهر یزد برای مدیریت رواناب‌های ورودی اشاره کرد و با بیان این که بررسی وضعیت این حوضه‌ها و سیل‌بندها با بازدیدهای تخصصی و مطالعات هیدرولوژیکی ضروری است، تصریح کرد: رسوب‌گرفتگی مخازن پشت سیل‌بندها می‌تواند ظرفیت ذخیره و کنترل رواناب را کاهش دهد؛ ازاین‌رو، لایروبی، برداشت رسوبات و مرمت بخش‌های آسیب‌دیده باید بر اساس ارزیابی‌های فنی انجام شود.
حوضه های آبخیز مشرف به شهر یزد
ضرورت بررسی سیل‌بند محمدآباد و مسیرهای منتهی به نمایشگاه بین‌المللی
مظفری با اشاره به سیل‌بند محدوده کمربندی یزد ـ تفت، با بیان این که پل ساخته شده در این محدوده از نظر مکان‌یابی، ابعاد و ظرفیت عبور جریان آب نیازمند بررسی تخصصی است، افزود: امتداد سیل‌بند در سمت دیگر کمربندی و توانایی حفاظتی خاکریز موجود نیز باید مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.
وی در این‌باره با تاکید بر این که هرگونه ناپیوستگی یا ضعف در این بخش می‌تواند نمایشگاه بین‌المللی یزد و شهرک طوبی را در معرض خطر قرار دهد، تصریح کرد: ازاین‌رو، بازدید فنی از سیل‌بند محمدآباد و بررسی ظرفیت پل و مسیر انتقال رواناب باید در اولویت باشد.
خاکریز سمت راست جاده کمربندی یزد-تفت که در سیل ۱۰ اردیبهشت سیلاب از روی آن سریز شد
و شهرک طوبی و دیگر شهرک‌های پائین دست آن زیرسیلاب فرو رفت
وی همچنین با این توضیح که در سیل سال ۱۴۰۱، آب جمع شده در محدوده پل زیرگذر هتل ارگ، با گذشت از مسیر میدان طراوت و دانشگاه یزد با تخریب دیواره محدوده چهارراه پژوهش این دانشگاه، وارد کوی استادان شده بود، گفت: این تجربه نشان داد که بررسی نقاط بحرانی باید در مقیاس کل حوضه آبخیز و با توجه به مسیر حرکت آب، ظرفیت پل‌ها و وضعیت زیرساخت‌های پایین‌دست انجام شود.
مظفری نحوه جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی در محدوده بلوار ایرج افشار را نیز یکی دیگر از نقاطی دانست که باید مورد بررسی دقیق قرار گیرد و در این باره افزود: به ویژه در فاصله میدان دخمه تا میدان ادواردو آنیلی و نیز دیواره جنوبی بلوار در محدوده دانشگاه یزد، لازم است ظرفیت سازه‌های عبور آب و مسیر واقعی رواناب مشخص شود زیرا هدایت نامناسب جریان می‌تواند دانشگاه علوم پزشکی و دانشگاه علم و هنر و مناطق پیرامونی را در معرض آب‌گرفتگی قرار دهد.
وی با اشاره به این که سطوح آبگیر وسیع در پایین دست سیل بندهای پنجگانه جنوب شهر یزد از چنان گستره‌ای برخوردار است که به خودی خود می توانند منشاء و خاستگاه سیلاب شوند، تاکید کرد: همچنین، دپوی نخاله‌های ساختمانی در تمام گستره بالا دست و پائین دست سیل بندها بار رسوبی سیلاب را تامین ساخته و موجب انسداد مسیرهای عبور آب و شرایط سیلاب را تشدید کند که سامان‌دهی نخاله‌ها و مدیریت آن را ضروری می‌کند.
سطوح آبگیر وسیع در پائین دست سیل بند- محدوده دیواره جنوبی دانشگاه یزد تا جاده کمربندی
این استاد دانشگاه درباره سیل‌بند کاریزلند در محدوده مجاور پادگان سپاه نیز با بیان این که وضعیت رسوب‌گذاری و ظرفیت این سیل‌بند باید بررسی شود و در صورت تایید کارشناسی، لایرروبی و اصلاح بستر انجام گیرد تا هدایت مناسب آب به سمت سیل‌بند کاریزبوم امکان‌پذیر شود، خاطرنشان کرد: هدف، کاهش احتمال سرریز کنترل نشده و جلوگیری از تکرار آب‌گرفتگی زیرگذر امام علی(ع) در شرایط مشابه سیلاب سال ۱۴۰۱ است.
مدیریت مسیل‌ها و زیرگذرهای شهری نیازمند بازنگری است
رئیس انجمن مخاطره‌شناسی ایران در استان یزد، تجاوز به حریم مسیل‌ها و ساخت‌وساز در مسیرهای طبیعی آب را از دیگر مسائل مهم برشمرد و تاکید کرد: مسیر رودخانه‌ها، مسیل‌ها و آبراهه‌ها باید از بالادست تا نقطه خروج آب از شهر به‌طور کامل بررسی شود؛ چرا که مانع، تنگ‌شدگی یا تغییر کاربری که ظرفیت عبور جریان را کاهش دهد، می‌تواند هنگام بارش شدید به عامل تشدید سیلاب تبدیل شود.
وی توجه به وضعیت زیرگذرهای شهر یزد را نیز از دیگر عوامل مهم در این راستا برشمرد و با بیان این که وجود چاه جذبی در برخی زیرگذرها به معنای ایمنی آن‌ها نیست، متذکر شد: ظرفیت جذب آب در این چاه‌ها محدود است و ممکن است با حجم رواناب ورودی تناسب نداشته باشد.
این استاد دانشگاه افزود: باتوجه به شیب نسبتا کم شهر یزد، لازم است سامانه جمع‌آوری و تخلیه آب، وضعیت زهکشی و مسیرهای جایگزین هدایت جریان در زیرگذرها بررسی شود تا از ورود حجم خطرناک آب و ایجاد خسارت جلوگیری شود.
مظفری بهره‌گیری از داده‌های دقیق مکانی و فناوری‌های نوین را نیز ضروری دانست و گفت: مدیریت علمی رواناب‌های شهری به اطلاعات دقیق توپوگرافی، مدل‌های رقومی ارتفاع، تصاویر مکانی با وضوح بالا و شناخت شبکه زهکشی نیاز دارد. دسترسی متخصصان داخلی به داده‌های معتبر و متناسب با نیاز مطالعاتی می‌تواند کیفیت مدل‌سازی سیلاب، شناسایی نقاط آسیب‌پذیر و طراحی راهکارهای پیشگیرانه را افزایش دهد. ملاحظات امنیتی نیز باید به‌گونه‌ای مدیریت شوند که استفاده قانونی و کارشناسی از داده‌های ضروری امکان‌پذیر باشد.
مدیریت بحران باید مستمر و مبتنی بر دانش باشد
مظفری با اشاره به این که شناسایی مخاطرات، اصلاح زیرساخت‌ها، رفع موانع مسیل‌ها و اجرای طرح‌های آبخیزداری باید پیش از وقوع بحران انجام شود، نسبت به رویکردهای مقطعی در مواجهه با مخاطرات طبیعی انتقاد کرد و گفت: مدیریت بحران نباید تنها هنگام افزایش خطر به تشکیل کمیته‌ها و برگزاری جلسات محدود شود و اقدامات پیشگیرانه، مدیریت حین بحران و ارزیابی پس از حادثه باید به صورت پیوسته و مبتنی بر شواهد علمی دنبال شوند.
وی به اقداماتی که از سوی شهرداری و مدیریت بحران انجام شده است، اشاره و خاطرنشان کرد: اعلام آمادگی دستگاه‌ها مهم است اما به تنهایی تضمین‌کننده ایمنی شهر نیست لذا ضروری است نقاطی که پیش‌تر درباره آن‌ها هشدار داده شده، بار دیگر با حضور متخصصان بازدید و وضعیت آن‌ها بر اساس معیارهای فنی ارزیابی شود.
مظفری در پایان با تاکید بر این که نمی‌توان از مورد رسیدگی کامل قرار گرفتن تمام نقاط آسیب‌پذیر اطمینان حاصل کرد و اکنون زمان اقدام پیشگیرانه است، نه انتظار برای وقوع دوباره بحران، متذکر شد: هشدارهای کارشناسی باید به برنامه‌های اجرایی مشخص، زمان‌بندی شده و قابل پیگیری تبدیل شوند زیرا تجربه سیلاب سال ۱۴۰۱ نشان داد که بی‌توجهی به مسیرهای طبیعی جریان آب و ضعف در مدیریت رواناب‌ها می‌تواند خسارات قابل‌توجهی به همراه داشته باشد.
انتهای پیام
