حتماً برای شما هم پیش آمده که بعد از ساعت‌ها کار، مطالعه یا حتی درگیری ذهنی با مسائل روزمره، احساس کنید مغزتان دیگر مثل قبل کار نمی‌کند؛ تمرکز سخت‌تر می‌شود، تصمیم‌گیری زمان بیشتری می‌برد و حتی ساده‌ترین کارها هم انرژی بیشتری از شما می‌گیرند. این همان چیزی است که از آن با عنوان «خستگی ذهنی» یاد می‌شود؛ وضعیتی که اگر تکرار شود، می‌تواند کیفیت کار و زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهد.

خستگی ذهنی فقط احساس خستگی نیست؛ مغز هم تحت فشار قرار می‌گیرد

مریم مقدم سلیمی، متخصص علوم اعصاب شناختی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفت‌وگو با ایسنا، درباره اینکه خستگی ذهنی چه زمانی ایجاد می‌شود، اظهار کرد: زمانی که فرد برای مدت طولانی درگیر فعالیت‌های ذهنی و شناختی مانند مطالعه، کار، تمرکز، تصمیم‌گیری یا پردازش مداوم اطلاعات است، مغز نیز مانند سایر بخش‌های بدن تحت فشار قرار می‌گیرد و ممکن است عملکرد آن به تدریج افت کند. در این شرایط، فرد ممکن است کاهش تمرکز و توجه، کندتر شدن روند تصمیم‌گیری و دشوارتر شدن به خاطر سپردن یا پردازش اطلاعات را تجربه کند.

وی افزود: خستگی ذهنی الزاماً به این معنا نیست که مغز دچار آسیب شده است، بلکه در بسیاری از موارد، نشانه‌ای از این است که مغز برای مدتی طولانی درگیر فعالیت بوده و نیاز به بازیابی دارد. به همین دلیل، خواب کافی، استراحت، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب و ایجاد وقفه در فعالیت‌های ذهنی طولانی‌مدت می‌تواند به حفظ عملکرد مطلوب مغز کمک کند.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، هر عاملی که بتواند به بهبود وضعیت متابولیکی مغز، جریان خون و مصرف اکسیژن در بافت مغزی کمک کند، می‌تواند از نظر علمی در کاهش خستگی ذهنی مورد توجه قرار گیرد. نوردرمانی نیز یکی از روش‌هایی است که در سال‌های اخیر برای بررسی این موضوع مطرح شده و می‌تواند به‌عنوان یک روش غیرتهاجمی، در مطالعات مرتبط با عملکرد مغز و کاهش خستگی ذهنی مورد بررسی قرار گیرد.

خستگی ذهنی را نمی‌توان فقط به «زیاد فکر کردن» نسبت داد

محمد اصغری، متخصص جراحی مغز و اعصاب دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به تأثیر خستگی ذهنی بر عملکرد مغز، عنوان کرد: خستگی ذهنی را نمی‌توان صرفاً به این معنا دانست که فرد «زیادی فکر کرده» یا به استراحت نیاز دارد؛ فعالیت مداوم ذهنی می‌تواند عملکرد مغز را تحت تأثیر قرار دهد و باعث شود فرد در انجام کارهایی مانند تمرکز، تصمیم‌گیری و پردازش اطلاعات، کارایی همیشگی خود را نداشته باشد. البته شدت و مدت این وضعیت در افراد مختلف متفاوت است و خستگی ذهنی مداوم را نباید بدون بررسی، به یک علت مشخص نسبت داد.

وی مطرح کرد: مغز برای انجام فعالیت طبیعی خود به انرژی و اکسیژن نیاز دارد و خون‌رسانی مناسب نیز در تأمین این نیازها نقش اساسی دارد. بنابراین، هر روشی که بتواند بدون ایجاد آسیب، شرایط مناسب‌تری برای خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی به بافت مغز ایجاد کند، از نظر پزشکی قابل بررسی است. در سال‌های اخیر نیز روش‌های غیرتهاجمی مختلفی با هدف اثرگذاری بر عملکرد مغز مورد مطالعه قرار گرفته‌اند که نوردرمانی یکی از آنهاست.

وی خاطرنشان کرد: درباره نوردرمانی و تأثیر طیف‌های مشخص نور بر مغز، نمی‌توان صرفاً بر اساس نتایج اولیه، آن را به‌عنوان یک درمان قطعی معرفی کرد و همچنان به مطالعات بیشتر و شواهد علمی دقیق‌تر نیاز است. با این حال، بررسی تأثیر نور بر جریان خون، اکسیژن‌رسانی و فعالیت متابولیکی بافت‌ها، موضوعی است که می‌تواند در تحقیقات علوم اعصاب و پزشکی مورد توجه قرار گیرد و در صورت تأیید اثربخشی و ایمنی، ظرفیت استفاده از این روش‌ها در آینده بیشتر بررسی شود.

نوردرمانی می‌تواند خستگی ذهنی را کاهش دهد

در همین زمینه، پژوهشی توسط دکتر مقدم سلیمی و دکتر اصغری در دانشگاه علوم پزشکی تبریز با هدف بررسی تأثیر نوردرمانی بر خستگی ذهنی افراد انجام شده است. در این پژوهش، به‌کارگیری طیف خاصی از امواج نوری بر روی سر مورد توجه قرار گرفته و اثر آن بر وضعیت خستگی ذهنی بررسی شده است؛ رویکردی که بر این فرض استوار است که بهبود برخی فرایندهای مرتبط با عملکرد مغز می‌تواند به کاهش عوارض خستگی ذهنی کمک کند.

اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که در خستگی ذهنی، کاهش سوخت‌وساز در ناحیه پیشانی مغز مطرح است و از این رو، بهبود ظرفیت متابولیکی، جریان خون و مصرف اکسیژن در مغز می‌تواند در کاهش خستگی ذهنی و بهبود عملکرد فردی نقش داشته باشد. نوردرمانی نیز در سال‌های اخیر به‌عنوان روشی کم‌عارضه برای بهبود خون‌رسانی بافت‌های بدن مطرح شده و پژوهشگران، امکان استفاده از آن برای تأثیرگذاری بر عملکرد مغز را مورد بررسی قرار داده‌اند.

به گزارش ایسنا، این تحقیق که جزئیات کامل آن در مقاله با شناسه https://doi.org/10.5114/pm.2022.119794 منتشر شده است، نشان می‌دهد که نوردرمانی می‌تواند در بهبود خستگی ذهنی افراد مؤثر باشد؛ یافته‌ای که در صورت تأیید در مطالعات بیشتر می‌تواند مسیر بررسی روش‌های غیرتهاجمی برای کاهش خستگی ذهنی و کمک به بهبود عملکرد شناختی را هموار کند. با این حال، برای تبدیل چنین یافته‌هایی به یک روش درمانی قابل استفاده عمومی، بررسی‌های علمی بیشتری درباره میزان اثربخشی، ایمنی، شرایط استفاده و تأثیر آن در گروه‌های مختلف مورد نیاز است.

انتهای پیام